Jak okres wojny i okupacji wpływał na życie człowieka i wyznawany przez niego system wartości? Analiza na podstawie wybranych lektur literackich

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 26.09.2025 o 17:53

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: 23.09.2025 o 19:13

Okres wojny i okupacji jest jednym z najbardziej traumatycznych i brutalnych doświadczeń, jakie mogą spotkać człowieka. Spokojne życie zostaje przerwane, a codzienność wypełnia przemoc, strach i niepewność. W takich skrajnych warunkach nie sposób nie zauważyć, jak zmieniają się ludzkie życia oraz ich systemy wartości. Literatura, będąca zwierciadłem ludzkich przeżyć, dokładnie dokumentuje te transformacje. Przykłady można znaleźć zarówno w klasycznych lekturach szkolnych, takich jak "Medaliony" Zofii Nałkowskiej, jak i w innych utworach literackich, które ukazują brutalność wojennej rzeczywistości.

"Medaliony" Zofii Nałkowskiej to zbiór opowiadań, które opisują rzeczywistość okupowanej Polski podczas II wojny światowej. Nałkowska w swoich opowiadaniach przedstawia losy ludzi dotkniętych okrucieństwem wojny i okupacji. Jednym z głównych tematów tego zbioru jest dehumanizacja człowieka. Pisarce udało się uchwycić, jak wojna wpływa na psychikę ludzi, jak pozbawia ich godności oraz jak znieczula na cierpienie innych. Bohaterowie opowiadań często muszą stawić czoła skrajnym sytuacjom, które zmuszają ich do podejmowania radykalnych decyzji, redefiniując w ten sposób ich dotychczasowe wartości.

Nałkowska w jednym z opowiadań przedstawia lekarza, który zmuszony jest do współpracy z nazistami, aby przeżyć. Pomimo że jego dotychczasowe życie i system wartości opierały się na pomocy innym, teraz musi kierować się instynktem przetrwania, co sprawia, że jego moralność zostaje poddana ciężkiej próbie. Ukazuje to, jak wojna zmienia priorytety ludzi – ważniejsze staje się przeżycie niż trzymanie się wcześniej wyznawanych zasad.

Kolejnym przykładem literackim wartym omówienia jest "Rok 1984" George’a Orwella. Choć nie opisuje on dosłownie wojny w tradycyjnym sensie, książka ta ukazuje życie w totalitarnym reżimie, które można porównać do okupacji. W świecie stworzonym przez Orwella, Winston Smith, główny bohater, żyje pod nieustanną kontrolą partii. Wolność myśli i swoboda działania zostają mu odebrane, co dramatycznie wpływa na jego system wartości. Każde najmniejsze przewinienie może zakończyć się dla niego katastrofą. W takim środowisku priorytetem staje się nie tylko przetrwanie fizyczne, ale także ochrona resztek własnej tożsamości.

Reżim, podobnie jak okupacja, wpływa na ludzi, przeobrażając ich system wartości. Winston, z jednej strony, próbując ocalić siebie, zostaje zmuszony do zdrady swoich przyjaciół i wartości, które przez długi czas wyznawał. Z drugiej strony, jego wewnętrzna walka wskazuje na desperacką próbę zachowania resztek człowieczeństwa i moralność w świecie, który tego człowieczeństwa go pozbawia.

W kontekście sytuacji współczesnych warto również wspomnieć o literaturze dotyczącej konfliktów na Bliskim Wschodzie, takich jak powieści Khaleda Hosseiniego, na przykład "Chłopiec z latawcem". Historia Amira, głównego bohatera, ukazuje życie w Afganistanie pod rządami talibów. Budując swój świat pod wpływem wojny, Amir doświadcza zarówno zmian w swoim otoczeniu, jak i w sobie samym. Kiedy talibowie przejmują władzę, wcześniej wyznawane wartości ulegają dramatycznej przemianie. W sercu nieustannego konfliktu wiele osób postawionych jest przed wyborem między lojalnością wobec rodziny a chęcią przetrwania.

W takich warunkach wojna i okupacja stają się katalizatorem wewnętrznych konfliktów, redefiniując wartości bohaterów. Relacje rodzinne zostają poddane ciężkiej próbie, a cnoty takie jak honor, miłość i współczucie zostają zdominowane przez brutalność i okrucieństwo rzeczywistości wojennej. W przypadku Amira, jego wybory i priorytety rekonstruują jego osobowość i system wartości, pozostawiając trwałe ślady na jego moralnym kompasie.

Podsumowując, wojna i okupacja mają druzgocący wpływ na życie człowieka oraz jego system wartości, czego dowodzą liczne dzieła literackie. "Medaliony" Zofii Nałkowskiej, "Rok 1984" George’a Orwella oraz "Chłopiec z latawcem" Khaleda Hosseiniego ukazują jak w ekstremalnych sytuacjach — niezależnie od miejsca i czasu — priorytety ludzkie ulegają radykalnym przemianom. Zmuszeni do stawienia czoła brutalnej rzeczywistości, ludzie często porzucają swoje dawne ideały, aby przetrwać, chociaż ich wewnętrzne zmagania pozostają świadectwem tego, jak głęboko zakorzenione są ludzkie wartości i moralność.