Zagłada z perspektywy świadka i uczestnika w getcie na podstawie „Zdążyć przed Panem Bogiem" Hanny Krall i wybrany kontekst

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 9.10.2025 o 13:54

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: 5.10.2025 o 19:14

Hanna Krall w reportażu „Zdążyć przed Panem Bogiem” niezwykle sugestywnie ukazuje dramatyczne wydarzenia z okresu II wojny światowej, koncentrując się na doświadczeniach Marka Edelmana, jednego z liderów powstania w getcie warszawskim. Reportaż ten jest nie tylko zapisem heroicznych zmagań ludzi walczących o godność i przetrwanie, ale również głęboką refleksją nad ludzką kondycją w obliczu zagłady. Omówienie tego trudnego zagadnienia wymaga spojrzenia na rzeczywistość getta zarówno z perspektywy bezpośredniego uczestnika, jakim był Edelman, jak i świadka, który relacjonuje i poddaje refleksji swoje doświadczenia.

Krall przedstawia Marka Edelmana jako lekarza i jednego z przywódców Żydowskiej Organizacji Bojowej (ŻOB), którego zadaniem była walka nie tylko z bronią w ręku, ale także z chorobami i cierpieniem w getcie. W tej podwójnej roli Edelman staje się okiem cyklonu, obserwatorem i uczestnikiem najstraszniejszych wydarzeń, jakie można sobie wyobrazić. Jego perspektywa jest zatem unikalna: jako lekarz i bojownik Edelman nie tylko patrzy na śmierć, ale codziennie z nią walczy. Jego relacja to świadectwo odhumanizowanych warunków, w których mieszkańcy getta byli zmuszeni żyć. Każdy jego dzień był walką o „zdążenie przed Panem Bogiem” – czyli o ocalenie jak największej liczby istnień, zanim nieuchronnie pochłonie je zagłada.

Krall nie ogranicza się jednak do przedstawienia dramatycznego oporu mieszkańców getta. Reportaż staje się głęboką refleksją nad sensem życia i śmierci w kontekście tak ekstremalnych warunków. W jednym z najważniejszych fragmentów książki Edelman mówi o sensie powstania jako akcie zachowania godności, a nie tylko jako walce zbrojnej. Łączy w ten sposób dwa punkty widzenia – uczestnika starć i filozofa, który z dystansu ocenia znaczenie tych wydarzeń dla przyszłych pokoleń. Powstanie, mimo że z góry skazane na klęskę, stało się symbolem oporu przeciw dehumanizacji i poddaniu się.

Warto zestawić ten obraz z innym ważnym utworem literackim, jakim jest „Dziennik Anny Frank”. Książka ta również ukazuje życie w getcie, lecz z perspektywy młodej dziewczyny, której doświadczenie jest zdominowane przez codzienne lęki i nadzieje. Anna Frank, prowadząc swój dziennik w ukryciu, była przede wszystkim świadkiem, którego zapiski przetrwały jako dokument czasu. Jej notatki oddają klaustrofobiczny świat zamknięcia i obawy przed zbliżającą się śmiercią, ale także snują refleksje nad ludzką naturą i pragnieniem życia. Frank nie była uczestnikiem działań zbrojnych, ale jej dziennik jest wyrazem oporu w inny sposób – przez afirmację życia i wiary w człowieczeństwo.

Zestawienie Marka Edelmana z Anną Frank pozwala na głębsze zrozumienie różnych form oporu i przeżywania tragedii getta. Edelman, z jego aktywnym zaangażowaniem bojowym, prezentuje perspektywę walki otwartej, bezpośredniej, podczas gdy Frank ukazuje cierpliwe trwanie i dokumentowanie rzeczywistości. Oba te świadectwa uzupełniają się nawzajem, tworząc pełniejszy obraz doświadczeń Żydów podczas Holokaustu.

Hanna Krall w swoim reportażu stawia też pytania o moralne i etyczne wybory, które musieli podejmować mieszkańcy getta. Perspektywa Edelmana, który decydował o kolejności ratowania ludzi w szpitalu, ukazuje dramat niemożliwych wyborów, z którymi musieli się zmierzyć. Jego decyzje nie są oceniane, ale przedstawione jako konieczności pod ekstremalnym przymusem warunków wojennych. U Krall relacja świadka zyskuje dodatkowy wymiar dzięki refleksji nad istotą człowieczeństwa i jego granicami.

Podsumowując, „Zdążyć przed Panem Bogiem” Hanny Krall jest świadectwem tego, jak różne były sposoby przeżywania i opisywania Zagłady. Perspektywa Marka Edelmana, człowieka zaangażowanego w opór zbrojny oraz medyczny, kontrastuje i jednocześnie uzupełnia się z bardziej bierną, lecz równie ważną postawą Anny Frank. Obie te relacje ukazują niezwykłą siłę ludzkiego ducha w obliczu największych trudności, stanowiąc niezastąpione świadectwa ocalonej pamięci o tamtych czasach. Te historie uczą nas, że niezależnie od roli – świadka czy uczestnika – każdy miał swoje miejsce w tej tragicznej mozaice historii, a ich doświadczenia są dla nas nieocenioną lekcją moralną i humanistyczną.