Jaki wpływ na zachowanie człowieka mają czasy, w których żyje? Analiza na podstawie „Zdążyć przed Panem Bogiem” Hanny Krall, innego utworu literackiego i wybranych kontekstów

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 13.11.2025 o 18:53

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: 4.11.2025 o 18:25

Wpływ czasów, w których żyje człowiek, na jego zachowanie jest tematem, który zajmował myślicieli i artystów od wieków. Literatura, jako jedno z najważniejszych narzędzi analizy ludzkiej egzystencji, pozwala nam zbadać, jak kontekst historyczny i społeczny wpływają na nasze decyzje, postawy i wybory życiowe. W niniejszym eseju chciałabym przeanalizować wpływ epoki na zachowanie człowieka, odwołując się do tekstu Hanny Krall "Zdążyć przed Panem Bogiem", powieści "Dżuma" Alberta Camusa oraz własnych przemyśleń na ten temat.

"Zdążyć przed Panem Bogiem" Hanny Krall to reportaż, który ukazuje dramatyczne wydarzenia powstania w getcie warszawskim w 1943 roku. Jednym z kluczowych bohaterów książki jest Marek Edelman, jeden z liderów powstania. Czasy, w których przyszło mu żyć, ukształtowały jego charakter i postawy. Edelman, będąc świadkiem niewyobrażalnych okrucieństw, musiał podejmować decyzje, które w normalnych warunkach byłyby niemożliwe do zaakceptowania. Heroizm Edelmana nie polegał na gotowości do złożenia najwyższej ofiary, lecz na uporczywej walce o przeżycie każdego dnia, mimo skrajnych warunków. W obliczu nieustającego zagrożenia życia oraz wszechobecnej śmierci, Edelman zachowywał się skrajnie racjonalnie i pragmatycznie, co mogło być trudne do zrozumienia w innych okolicznościach.

Edelman jest też przykładem tego, że czasy ekstremalne mogą wyzwalać w ludziach niezwykłą siłę i odwagę. To, co go wyróżniało, to nie tylko zdolność do walki, ale także głęboka refleksja nad sensem życia i śmierci. To właśnie warunki wojenne i postępująca zagłada Żydów zmusiły Edelmana do głębokiej analizy ludzkiego istnienia i etyki, która w bardziej pokojowych czasach mogłaby nigdy nie wypłynąć na powierzchnię. Krall pokazuje, że w ekstremalnych warunkach ludzie mogą zachowywać się zarówno heroicznie, jak i w sposób, który normalnie uznaliby za niedopuszczalny – wszystko to w imię przetrwania.

Innym utworem literackim, który doskonale ilustruje wpływ czasów na zachowanie człowieka, jest "Dżuma" Alberta Camusa. Powieść ta, mimo że opisuje fikcyjne wydarzenia w mieście Oran, jest alegorią realnych doświadczeń ludzkich w czasach kryzysu. Główny bohater, doktor Bernard Rieux, staje wobec wyzwania walki z epidemią, która symbolizuje zarówno zagrożenie biologiczne, jak i społeczne zło, takie jak faszyzm. Camus, poprzez postać Rieux, bada, jak różne osoby reagują na zagrożenie – jedni wykazują się solidarnością i poświęceniem, inni egoizmem i obojętnością. Rieux, podobnie jak Edelman, zachowuje się racjonalnie i pragmatycznie, kierując się etyką zawodową i chęcią pomocy innym, mimo że sam nie jest pewien, czy jego działania mają sens w obliczu wszechogarniającej śmierci.

Analiza obu utworów pozwala wysnuć wniosek, że czasy, w których żyjemy, nie tylko kształtują nasze działania, ale także nasze wartości i przekonania. W warunkach skrajnych, takich jak wojna czy epidemia, ludzie często zmuszeni są do wyborów, które normalnie nie byłyby dla nich oczywiste. Społeczeństwo w stanie kryzysu odkrywa swoje najgłębsze pokłady moralności, zarówno w jej najpiękniejszych, jak i najbardziej mrocznych aspektach.

Dodatkowo, czasy, w których żyjemy, mogą wpływać na nasze postrzeganie innych ludzi i siebie samych. W "Zdążyć przed Panem Bogiem" Edelman zmuszony jest konfrontować się z pytaniem o wartość jednostkowego życia w kontekście masowej zagłady. Z kolei w "Dżumie" Camus ukazuje, jak epidemia zmienia relacje między mieszkańcami Oranu, którzy z jednej strony stają się dla siebie nawzajem oparciem, z drugiej – wzrastają w nich lęki i podejrzenia.

Na zakończenie, warto podkreślić, że literatura daje nam unikalną możliwość zrozumienia, jak różne epoki wpływają na ludzkie zachowanie. Przykłady z "Zdążyć przed Panem Bogiem" Hanny Krall i "Dżumy" Alberta Camusa pokazują, że w ekstremalnych warunkach człowiek jest zdolny do niesamowitych aktów odwagi i solidarności, a jednocześnie zmuszony jest do dokonywania trudnych wyborów etycznych. W obliczu kryzysu, zarówno mroczne, jak i jaśniejsze aspekty ludzkiej natury wychodzą na jaw, a literatura pozwala nam lepiej je zrozumieć.