Miłość jako katastrofa w ujęciu Juliana Barnesa — rozważanie na podstawie "Lalki", "Cierpień młodego Wertera" i "Dziadów" cz. IV

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 13.11.2025 o 19:46

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: 10.11.2025 o 15:41

Miłość jest jednym z najbardziej uniwersalnych i jednocześnie skomplikowanych tematów, który od wieków fascynuje literatów na całym świecie. Julian Barnes, angielski pisarz, stwierdził kiedyś, że „każda miłość – szczęśliwa czy nieszczęśliwa – to prawdziwa katastrofa, kiedy oddasz jej się całkowicie”. To kontrowersyjne i nieco pesymistyczne spojrzenie na miłość można doskonale zilustrować na podstawie klasycznych dzieł literackich: „Lalki” Bolesława Prusa, „Cierpień młodego Wertera” Johanna Wolfganga Goethego oraz IV części „Dziadów” Adama Mickiewicza. Każde z tych dzieł przedstawia miłość jako siłę o potężnej mocy, która może prowadzić zarówno do szczęścia, jak i do tragedii, a przede wszystkim do emocjonalnego rozbicia bohaterów.

Pierwszym dziełem, które warto przeanalizować, jest „Lalka” Bolesława Prusa. Główny bohater, Stanisław Wokulski, jest przedsiębiorcą, który zakochuje się bez pamięci w Izabeli Łęckiej. Jego miłość do Izabeli staje się siłą napędową jego działań – zarówno w sferze zawodowej, jak i osobistej. Wokulski zdobywa majątek i stara się, aby Izabela dostrzegła go nie tylko jako znajomego z wyższych sfer, ale przede wszystkim jako mężczyznę godnego jej uczucia. Wszystkie jego wysiłki nie przynoszą jednak oczekiwanych rezultatów, bowiem Izabela traktuje go lekceważąco i widzi w nim jedynie bogatego „low-life”.

Wokulski, oddając się całkowicie miłości do Izabeli, postępuje zgodnie ze słowami Barnes'a – jego uczucia stają się niejako „katastrofą”. Jego życie, w którym miłość do Izabeli jest najważniejszym elementem, zaczyna się rozpadać, co prowadzi w końcu do jego emocjonalnej klęski. Tragiczna miłość do kobiety, która nigdy nie odwzajemniła jego uczuć, prowadzi Wokulskiego do decyzji o opuszczeniu Warszawy i poważnej refleksji nad sensem własnego istnienia. Jego miłość przestała być źródłem radości i stała się katastrofą, która zdeterminowała jego życie i pozbawiła go szczęścia.

Innym przykładem może być „Cierpienia młodego Wertera” Goethego. Tytułowy bohater zakochuje się w Lotcie, narzeczonej innego mężczyzny, co prowadzi go do coraz większej rozpaczy. Werter, człowiek pełen wrażliwości, poświęca się swojej miłości bez reszty, co w nim samym wywołuje jedynie ból i cierpienie. Jego miłość jest obsesyjna i destrukcyjna – zamiast prowadzić go do szczęścia, wpędza go w gorszy stan psychiczny. W końcu Werter nie widzi innego wyjścia, jak zakończyć swoje życie, by uciec przed nieznośnym uczuciem beznadziejnej miłości. Jego tragiczna śmierć jest ostatecznym wyrazem tego, jak niszcząca może być miłość, kiedy oddasz jej się całkowicie.

Wreszcie, w IV części „Dziadów” Mickiewicza, mamy do czynienia z podobnym motywem. Gustaw, tytułowy bohater, to człowiek, który oddał swoje serce jednej kobiecie. Jego miłość okazała się jednak niemożliwa do zrealizowania i stała się dla niego przyczyną ogromnego cierpienia. Gustaw uosabia romantycznego kochanka, który upada pod ciężarem niespełnionej namiętności. Miłość prowadzi go do obłędu, a w finałowej scenie utworu dochodzi do dramatycznego buntu przeciwko idealizowanym wyobrażeniom o miłości. Gustaw oskarża miłość o to, że stała się jego więzieniem i zniszczyła jego życie. Jego wypowiedzi i zachowania są dowodem na to, że miłość - choćby piękna i wzniosła - może stać się prawdziwą katastrofą.

Przeanalizowane dzieła ukazują różne aspekty miłości, od beznadziejnej namiętności po tragiczne konsekwencje oddania się jej całkowicie. Zarówno Stanisław Wokulski, Werter, jak i Gustaw są bohaterami, którzy swoimi doświadczeniami potwierdzają tezę Barnes'a – miłość może być źródłem szczęścia, ale też potężną siłą destrukcyjną, szczególnie kiedy człowiek odda się jej bez reszty. Każda miłość, gdy stanie się najważniejszą i jedyną wartością w życiu człowieka, może prowadzić do jego upadku i stać się emocjonalną katastrofą. Literatura, jako lustro ludzkiej natury, wielokrotnie udowadnia, że miłość, choć piękna, bywa niebezpieczna, kiedy całkowicie przejmuje kontrolę nad naszym życiem.