Obraz świata w dramacie "Tango" i opowiadaniu "Górą Edek

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: dzisiaj o 10:51

Temat: Obraz świata, w którym zwycięża silniejszy na podstawie „Tanga” Sławomira Mrożka i opowiadania „Górą Edek” Marka Nowakowskiego

W literaturze często spotykamy się z wizją świata, w którym to nie wartości moralne, sprawiedliwość czy rozum wyznaczają kierunek ludzkiego życia, lecz przewagę zdobywają jednostki silniejsze – czy to przez przemoc, spryt, czy sprzyjające im warunki społeczne. Motyw zwycięstwa silniejszego nad słabszym dobitnie przedstawiają dwa ważne dzieła polskiej literatury drugiej połowy XX wieku: dramat „Tango” Sławomira Mrożka oraz opowiadanie „Górą Edek” Marka Nowakowskiego. Utwory te, analizując losy swoich bohaterów, ukazują gorzką prawdę o kondycji człowieka w świecie pozbawionym przejrzystych zasad i trwałych autorytetów.

„Tango” Sławomira Mrożka – triumf prymitywnej siły nad intelektem i tradycją

Akcja „Tanga” rozgrywa się w domu rodzinnym Stomila i Eleonory, którego mieszkańcy reprezentują różne postawy wobec rzeczywistości. Mrożek przedstawia swoistą rewolucję pokoleń i wartości. Artur, główny bohater, symbolizuje tęsknotę za ładem, próbę przywrócenia utraconego porządku, norm i tradycji. Jednak jego idealizm zderza się z apatią i konformizmem rodziców oraz z brutalnością Edka – prostego, prymitywnego mężczyzny, pozbawionego głębszych refleksji, ale za to zdeterminowanego i silnego.

Kulminacją dramatu jest moment, w którym Edek zabija Artura, przejmując jednocześnie władzę nad domem. Symboliczny taniec Edka i Eugeniusza w końcowej scenie jest wymownym obrazem triumfu siły fizycznej, brutalności nad kulturą, intelektem i próbą porządkowania świata według jakichkolwiek ideałów. Mrożek stworzył parabolę społeczną, w której postępujący rozpad wartości i anarchizacja życia prowadzą do zwycięstwa tego, kto jest silniejszy, bezwzględny i gotowy do działania. W rzeczywistości przedstawionej w „Tangu” inteligencja zostaje ośmieszona, a wszelkie buntownicze dążenia kończą się fiaskiem – ręka rządzącego światem przechodzi w ręce barbarzyńców.

„Górą Edek” Marka Nowakowskiego – tryumf cynizmu i sprytu w realiach miasta

Opowiadanie Marka Nowakowskiego przenosi czytelnika w świat współczesnej, powojennej Warszawy, gdzie rządzi prawo silniejszego – nie tyle fizycznie, ile sprytnego, cynicznego i bezwzględnego. Edek z opowiadania to typowy cwaniak, „król podwórek”, który zawsze potrafi znaleźć się w odpowiednim miejscu i czasie, wykorzystując łatwowierność, naiwność czy słabość innych.

Tytułowy Edek konfrontuje się ze Słoniem – bohaterem wrażliwym, wycofanym, o niesprecyzowanej tożsamości społecznej. To starcie kończy się zwycięstwem Edka, który nie ma żadnych zahamowań i nie uznaje wartości wyższych. W tej miejskiej dżungli wygrywa ten, kto potrafi przechytrzyć innych, wyczuć klimat sytuacji i dostosować się do niego bez skrupułów moralnych. Nowakowski obnaża świat, w którym wartości tradycyjne, takie jak solidarność, uczciwość czy lojalność stają się niemal nieprzydatne – ważniejsze są przebiegłość i „uliczna mądrość”.

Oba utwory – uniwersalny obraz świata bez zasad

Zarówno „Tango”, jak i „Górą Edek”, poza przedstawieniem konkretnych realiów społecznych i historycznych, ukazują uniwersalne mechanizmy rządzące światem, w którym brak jest respektowanej hierarchii wartości. To rzeczywistość, w której nie ma miejsca dla subtelnych intelektualistów, ludzi o delikatnej psychice czy romantyków dążących do wyższych celów. Zwyciężają ci, którzy potrafią narzucić swoją wolę innym i nie mają skrupułów, by walczyć o swoje – nawet kosztem innych.

Twórczość Mrożka i Nowakowskiego ostrzega przed skutkami zaniku autorytetów i rozmycia granic między dobrem a złem. Oba utwory pokazują, że jeśli społeczeństwo zgodzi się przyjąć jako naturalną zasadę walkę wszystkich przeciw wszystkim, do głosu dojdą najgorsze, najbardziej prymitywne instynkty. W konsekwencji świat stanie się miejscem nie dla twórczych indywidualistów czy społeczników, lecz dla Edków – ludzi pozbawionych skrupułów, nastawionych na prosty zysk i wygraną za wszelką cenę.

Podsumowując, dramat Sławomira Mrożka oraz opowiadanie Marka Nowakowskiego są ostrą krytyką społeczeństwa, w którym „górą” są nie wartości, lecz siła i spryt. To pesymistyczna wizja rzeczywistości, w której słabszy, nawet jeśli reprezentuje wartości bardziej szlachetne, zawsze skazany jest na przegraną, a świat dryfuje w stronę chaosu i moralnego upadku. Motyw zwycięstwa silniejszego staje się tu nie tylko obrazem konkretnych czasów, ale również ostrzeżeniem uniwersalnym i ciągle aktualnym.