Miłość jako siła napędzająca do działania czy destrukcja – analiza na podstawie „Lalki” i innej powieści

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: godzinę temu

Miłość jako siła napędzająca do działania czy destrukcyjna? Analiza na podstawie „Lalki” Bolesława Prusa oraz „Cierpień młodego Wertera” Johanna Wolfganga Goethego

Miłość, jedno z najpotężniejszych uczuć towarzyszących człowiekowi, od wieków stanowi jeden z głównych tematów literatury. To uczucie potrafi podnieść człowieka do niezwykłej wielkości, napędzać go do czynienia rzeczy niezwykłych, ale też często bywa siłą niszczącą i prowadzącą do wewnętrznej lub zewnętrznej katastrofy. W polskiej literaturze doskonałym przykładem analizy miłości jest „Lalka” Bolesława Prusa, natomiast w literaturze światowej – „Cierpienia młodego Wertera” Johanna Wolfganga Goethego. Obie powieści ukazują różne oblicza miłości oraz skutki, jakie niesie ona dla bohaterów.

Miłość jako siła napędzająca w „Lalce” Bolesława Prusa

Centralną postacią „Lalki” jest Stanisław Wokulski – człowiek przedsiębiorczy, zdolny, pełen zapału do pracy. Jednakże to nie ambicja czy chęć bogacenia się są głównymi motorami jego działań, lecz miłość do Izabeli Łęckiej. Wokulski, zafascynowany piękną arystokratką, przeistacza swoje życie, by zbliżyć się do wybranki. Jego uczucie mobilizuje go do podjęcia ogromnego wysiłku – wyjeżdża na wojnę, by zdobyć majątek, a po powrocie inwestuje pieniądze w sklep i różne przedsięwzięcia, które mają zaimponować Izabeli i wprowadzić go do arystokratycznego świata. Stara się być dla niej kimś ważnym i nieustannie ją wspiera, mimo licznych upokorzeń i znaków odrzucenia.

Miłość Wokulskiego jest więc siłą napędzającą, motywującą bohatera do przekraczania własnych ograniczeń, zmiany statusu społecznego i walki o lepsze jutro. Pod jej wpływem staje się człowiekiem czynu i idei. Wokulski pomaga także potrzebującym – subiektowi Rzeckiemu czy prostytutce Mariannie – co świadczy o humanistycznym wymiarze jego uczucia.

Jednocześnie jednak ta sama miłość staje się dla Wokulskiego destrukcyjna. Jego uczucie do Izabeli jest jednostronne, nieodwzajemnione, prowadzi do frustracji i psychicznej ruiny. Wokulski, odrzucony i upokorzony, staje się coraz bardziej zgorzkniały i samotny. Jego kolejne porażki uczuciowe skutkują utratą sensu życia, prowadzą do prób samobójczych i ostatecznego wycofania się z życia społecznego. W powieści jasno widać więc, jak potężna siła, jaką jest miłość, może, zamiast budować, doprowadzić człowieka do upadku i autodestrukcji.

Miłość destrukcyjna w „Cierpieniach młodego Wertera” Goethego

Podobny motyw miłości destrukcyjnej odnajdujemy w „Cierpieniach młodego Wertera”. Werter, młody i wrażliwy artysta, zakochuje się bez pamięci w Lotcie, która jest jednak już zaręczona z innym mężczyzną – Albertem. Uczucie to staje się dla Wertera początkiem osobistej tragedii. W swojej miłości Werter nie potrafi znaleźć spełnienia, żyje wyidealizowanym obrazem Lotty, który nie ma pokrycia w rzeczywistości. Zaniedbuje swoje obowiązki, traci kontakt z rzeczywistością, popada w melancholię i coraz głębszą depresję.

W końcu, nie mogąc znieść cierpienia i widząc bezsens dalszego życia bez ukochanej, Werter popełnia samobójstwo. W jego przypadku miłość była nie tyle napędem do działania, ile raczej siłą destrukcyjną – prowadzącą najpierw do alienacji, rozpaczy i ostatecznie do śmierci.

Porównanie obu ujęć

Analizując oba dzieła, zauważamy podobieństwa i różnice w ukazaniu miłości. Zarówno Wokulski, jak i Werter, na początku traktują miłość jako wartość najwyższą. Dzięki niej pragną się rozwijać, pokonywać przeszkody i odnaleźć sens życia. Z kolei nieodwzajemnienie tego uczucia prowadzi ich do autodestrukcji. Jednak Wokulski przez pewien czas wykorzystuje miłość do budowania własnej pozycji – podejmuje konkretne działania, angażuje się społecznie. Werter natomiast od początku pogrąża się w świecie marzeń i rozpaczy, nie znajduje w sobie sił na walkę z losem.

Wnioski

Miłość literackich bohaterów to siła, która może budować i napędzać do czynu, ale równie często prowadzi do unicestwienia – psychicznego lub fizycznego. „Lalka” i „Cierpienia młodego Wertera” pokazują, że miłość jest uczuciem niezwykle silnym, mogącym zarówno dodać skrzydeł, jak i odebrać sens istnienia. Ostatecznie to nie samo uczucie, lecz sposób jego przeżywania i otoczenie społeczne determinuje, czy będzie ono źródłem szczęścia, czy tragedii. Z lektur wynika jedna uniwersalna prawda – miłość rzadko kiedy bywa obojętna wobec życia człowieka: jest siłą, która potrafi zmieniać świat, ale też potrafi go niszczyć.