Człowiek wobec presji otoczenia na podstawie „Ferdydurke” i „Sklepów cynamonowych”

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: dzisiaj o 8:17

Człowiek wobec presji otoczenia — omówienie zagadnienia na podstawie „Ferdydurke” Witolda Gombrowicza z uwzględnieniem kontekstu „Sklepów cynamonowych” Brunona Schulza

Presja otoczenia to jeden z najistotniejszych tematów poruszanych w literaturze XX wieku, szczególnie w kontekście kryzysu jednostki wobec społeczeństwa, norm i narzucanych ról. Witold Gombrowicz w „Ferdydurke” oraz Bruno Schulz w „Sklepach cynamonowych” ukazali, jak ogromny wpływ na człowieka ma jego otoczenie i do jakich wewnętrznych konfliktów prowadzi konieczność dostosowania się do obcych oczekiwań.

Presja otoczenia w „Ferdydurke”

Szkoła w powieści Gombrowicza to jeden z głównych mechanizmów presji – jest miejscem, w którym młodzi ludzie są wtłaczani w sztywne ramy wychowawcze. Nauczyciele i wychowawcy narzucają podopiecznym gotowe wzorce myślenia i zachowań, dążąc do ich „uformowania” zgodnie z obowiązującym modelem. Dzieci tracą swoją indywidualność, ucząc się reagować według narzucanych schematów. Widać to w sytuacjach takich jak parodystyczne lekcje, konflikt z uczniami (np. z Miętusem), a także w rodzinnych układach społecznych opisanych podczas pobytu Józia w dworku Młodziaków czy w folwarku Hurkiewiczów. Wszędzie tam obecna jest nieustanna walka pomiędzy autentyzmem a koniecznością dostosowania się do narzucanych ról.

Jednym z najbardziej znanych motywów związanych z presją otoczenia w „Ferdydurke” jest „gęba” — metafora przypisywania człowiekowi konkretnej roli, cechy czy twarzy przez innych. „Gęba” jest maską, której nie można zrzucić, jeśli narzuci ją społeczeństwo. Innym przykładem jest „pupa” jako symbol infantylizacji, do której zmusza świat dorosłych, co szczególnie wybrzmiewa w relacjach szkolnych i rodzinnych. Według Gombrowicza człowiek nie może być sobą, bo wciąż podlega przymusowi społecznych form, ulega presji autorytetów czy presji grupy rówieśniczej.

Autor wykpiwa również dążenie do „nowoczesności” na przykładzie Młodziaków, którzy z pozoru wykazują się liberalizmem i tolerancją, jednak w rzeczywistości narzucają swoje własne, równie sztywne, wzorce zachowań. Bohaterowie „Ferdydurke” są wiecznie oceniani — i to właśnie wieczna konieczność wyboru maski, „gęby” i odgrywania roli staje się źródłem frustracji i alienacji jednostki. W ten sposób Gombrowicz ukazuje silną determinację otoczenia w kształtowaniu osobowości człowieka, jego poglądów, wyglądu i sposobu bycia. Przedstawia mechanizmy społeczne jako opresyjne i niemożliwe do całkowitego odparcia.

Presja otoczenia w „Sklepach cynamonowych” — kontekst

W „Sklepach cynamonowych” widoczny jest motyw nieprzystosowania, wyobcowania i konfliktu między indywidualnością a otoczeniem. Narrator, podobnie jak Józio, jest uwikłany w rzeczywistość społeczną, która go nie rozumie i nie akceptuje w pełni. W postaci ojca narratora widać walkę z niezrozumiałym, absurdalnym światem dorosłych, który narzuca określone reguły, przekształcając jednostkę w marionetkę społeczeństwa. Ojciec jest ekscentrykiem, odstaje od konwenansów — staje się przedmiotem presji i niezrozumienia zarówno ze strony rodziny, jak i mieszkańców miasteczka.

Przestrzeń Schulza jest opresyjna, ograniczająca, często labiryntowa, a bohaterowie czują się osaczeni, niezdolni do odnalezienia swojego miejsca. Dzieciństwo i wyobraźnia stają się jedynymi sposobami ucieczki przed społecznym przymusem i przytłaczającą powagą rzeczywistości. Fantazja pełni tu funkcję schronienia, lecz nie zawsze wystarcza, by przezwyciężyć presję otoczenia.

Podsumowanie

Gombrowicz podkreśla konflikt między jednostką a opresyjną, formotwórczą rzeczywistością, ukazując niemożność uwolnienia się od masek, które narzuca nam otoczenie. Schulz z kolei prezentuje świat, w którym jednostka próbuje się ratować przez ucieczkę w wyobraźnię, lecz i tam czuje się ograniczona przez społeczne oczekiwania, normy, tradycje i konwenanse.

Obaj autorzy przekonują, że człowiek jest uwikłany w nieustanny dialog z otoczeniem, próbując odnaleźć siebie — ale zawsze w jakiś sposób podlegając presji, nigdy nie mogąc całkowicie jej uniknąć ani się przed nią uchronić. To doświadczenie uniwersalne, ponadczasowe i niezwykle aktualne także w dzisiejszym świecie.