Analiza tezy dotyczącej postanowień kongresu wiedeńskiego

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: dzisiaj o 12:54

Kongres wiedeński, obradujący w latach 1814–1815 po upadku Napoleona, był jednym z najważniejszych wydarzeń politycznych XIX wieku. Jego głównym celem było przywrócenie stabilności i ładu w Europie po okresie wojen napoleońskich. Postanowienia kongresu często interpretowane są jako powrót do ładu sprzed 1789 roku, czyli do czasów przed rewolucją francuską. W mojej opinii teza ta jest zasadna, zwłaszcza jeśli przyjrzymy się aspektom ustrojowym, międzynarodowym oraz społeczno-gospodarczym.

Aspekt ustrojowy

Najważniejszym założeniem kongresu wiedeńskiego był powrót do zasad legitymizmu, czyli uznania świętego prawa dynastii do władzy oraz restauracji monarchii, które zostały obalone podczas rewolucji francuskiej i wojen napoleońskich. Zdecydowana większość państw, w których upadły monarchie lub nastąpiły zmiany ustrojowe, została „przywrócona” do stanu sprzed 1789 r. Królowie, książęta i cesarze wracali na trony, a monarchia była uznawana za najbardziej naturalny porządek. Przykład Stanów Zjednoczonych w ogóle nie był dla członków kongresu wzorem – republika czy konstytucjonalizm były traktowane podejrzliwie. We Francji odnowiona została władza Burbonów. Zmieniono także ustrój innych państw, jak Hiszpania, Portugalia czy Włochy, przywracając im tradycyjne rodziny królewskie lub legitymizując nowych władców będących częścią dawnego porządku.

Próby ograniczenia wpływów idei rewolucyjnych (wolność, równość) oraz burżuazji były widoczne także w tym, że kongres ignorował dążenia narodowe i aspiracje społeczne wielu ludów europejskich. Choć nie wszędzie w pełni udało się usunąć zmiany, które wprowadził Napoleon (np. Kodeks Napoleona pozostał w wielu miejscach), dominował nastrój restauracji i konserwatyzmu.

Aspekt międzynarodowy

W wymiarze międzynarodowym działania kongresu miały na celu przywrócenie tzw. równowagi sił i systemu koncertu mocarstw, co było charakterystyczne dla XVIII-wiecznego ładu europejskiego. Wielkie mocarstwa dążyły do utrzymania status quo, aby żadna z nich nie zyskała przewagi, mogącej zagrozić całemu kontynentowi – tak jak to się stało w przypadku Francji za Napoleona. Utworzono sojusz czterech mocarstw (Rosja, Prusy, Austria, Wielka Brytania) znany jako „czwórprzymierze”, który miał chronić dotychczasowy porządek.

Granice Europy ułożono według interesów koronowanych głów i dynastii, kierując się przedrewolucyjnymi zależnościami, właściwie ignorując aspiracje narodowe ludów. Polska, która na fali rewolucji i epoki napoleońskiej próbowała odzyskać niepodległość (Księstwo Warszawskie), została podzielona i uzależniona od Rosji, Austrii i Prus – podobnie jak przed rozbiorami. Brak uznania dla samostanowienia narodów był powrotem do praktyk z XVIII wieku, gdzie liczyły się tylko interesy głównych graczy na scenie międzynarodowej.

Aspekt społeczno-gospodarczy

Na poziomie społecznym i gospodarczym kongres wiedeński dążył do zahamowania przemian wywołanych przez rewolucję francuską i okres napoleoński. Jednym z efektów tych przemian było rozbudzenie aspiracji wolnościowych i równościowych szerokich warstw społeczeństwa, zwłaszcza mieszczan i chłopów. Jednak większość decyzji kongresu faworyzowała arystokrację i monarchów, dążąc do zachowania przywilejów stanowych i własności ziemskiej wielkich właścicieli.

Wprawdzie nie wszystkie reformy społeczne zostały cofnięte (np. zniesienie feudalizmu w pewnych regionach Niemiec czy we Włoszech utrzymało się), to jednak atmosfera i polityka kongresu zdecydowanie nie sprzyjały dalszym przemianom społecznym. Zamknięto drogę do awansu społecznego na podstawie zasług, charakterystyczną dla okresu napoleońskiego. Dążono do restauracji tradycyjnych układów majątkowych i układów społecznych.

Pod względem gospodarczym nie można mówić o całkowitym powrocie do stanu sprzed 1789 roku, ponieważ procesy industrializacji i zmiany gospodarcze były już nie do zatrzymania, lecz działania polityczne miały wyraźnie konserwatywny charakter.

Podsumowanie

Biorąc pod uwagę powyższe argumenty, można uznać, że postanowienia kongresu wiedeńskiego były powrotem do ładu sprzed 1789 roku – szczególnie w sferze ustrojowej i międzynarodowej, gdzie dążono do restauracji monarchii, przywrócenia dawnego porządku i zignorowania aspiracji narodowych oraz społecznych. Choć pewnych przemian nie dało się już cofnąć, to duch reakcji i konserwatyzmu dominował przy podejmowanych decyzjach. Celem kongresu było przywrócenie, w największym możliwym stopniu, Europy do sytuacji sprzed wybuchu rewolucji francuskiej, a więc sprzed 1789 roku.