Dekadentyzm i postawa „Nie wierzę w nic” w literaturze Młodej Polski

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: dzisiaj o 11:13

Dekadentyzm i jego przejawy w literaturze Młodej Polski – analiza postawy „nie wierzę w nic” Kazimierza Przerwy-Tetmajera

Młoda Polska była okresem szczególnego rozwoju nastrojów dekadenckich, czyli postawy przepełnionej poczuciem schyłku cywilizacji, kryzysem wartości oraz pesymizmem wobec świata i przyszłości. Dekadentyzm ujawniał się zarówno w filozofii, jak i w literaturze, zwłaszcza w poezji Kazimierza Przerwy-Tetmajera, który słynną frazą „nie wierzę w nic” oddał sedno tego nurtu. Postawa dekadencka była odpowiedzią na rozczarowania końca XIX wieku – utratę wiary w postęp, sens działania i głęboki kryzys duchowości. Przeanalizuję to zjawisko oraz wskażę jego obecność w utworach „Koniec wieku XIX” Tetmajera oraz w dramacie „Wesele” Stanisława Wyspiańskiego.

Pierwszym argumentem potwierdzającym obecność dekadentyzmu w literaturze okresu jest pesymistyczny światopogląd prezentowany przez twórców, wyrażający brak wiary w sens życia, wartości i możliwości zmiany świata. Doskonałym przykładem jest wiersz Kazimierza Przerwy-Tetmajera „Koniec wieku XIX”. Poeta mówi wprost: „Przekleństwem jestem, grzechem i zatraceniem” a także stwierdza: „Nirwana to jedyny cel, jedyny kres, do którego dąży świat”. Widać tu typowy dla dekadentów motyw bierności, apatii i ucieczki od rzeczywistości, który przejawia się w poszukiwaniu ratunku w nirwanie, czyli stanie nieistnienia, braku uczuć i pragnień. Bohater liryczny wiersza nie wierzy już ani w Boga, ani w postęp, ani w sztukę, ani w ideę narodową czy społeczną – wszystko wydaje mu się puste i pozbawione sensu. Postawa „nie wierzę w nic” to wyraz głębokiego kryzysu duchowego człowieka epoki, który utracił dotychczasowe oparcie oraz wiarę w idee umożliwiające działanie.

Drugim argumentem jest manifestowanie przez wybitnych twórców Młodej Polski przekonania o niemożności przezwyciężenia kryzysu egzystencjalnego i bezsilności wobec rzeczywistości. Dekadenci byli przekonani, że wszelkie dotychczasowe wartości skompromitowały się, a każda próba odnalezienia nowego sensu prowadzi do jeszcze większego rozczarowania. W dramacie „Wesele” Stanisława Wyspiańskiego również widoczne są ślady dekadentyzmu, szczególnie w postawie inteligencji, która doświadcza paraliżu woli i niezdolności do czynu. Choć chłopi i inteligenci spotykają się przy jednym stole, nie są w stanie przekształcić tego spotkania w realne działanie, co symbolizuje chocholi taniec – taniec w miejscu, wyrażający niemożność wyzwolenia się z marazmu. Introligator, Dziennikarz czy Poeta to postaci, których pesymizm i dekadencka bierność paraliżują jakiekolwiek próby działania. Wobec nieustannego zawodu i poczucia bezsensu nawet potencjał zrywu narodowego zostaje zmarnowany.

Pierwszym z kontekstów literackich, do których warto się odwołać, jest filozofia pesymizmu Arthura Schopenhauera. Niemiecki filozof upatrywał w życiu jedynie cierpienia wynikającego z niezaspokojonych pragnień i uważał, że jedynym ratunkiem jest rezygnacja z dążeń, wyzbycie się woli i osiągnięcie stanu obojętności. Te właśnie poglądy zyskały wśród artystów epoki niezwykłą popularność – ich echo widoczne jest w cytowanej wcześniej postawie „nie wierzę w nic” Przerwy-Tetmajera.

Kolejnym kontekstem, odnoszącym się do schyłkowości i rozczarowania rzeczywistością, jest utwór „Deszcz jesienny” Leopolda Staffa. Poeta kreuje w nim obraz świata smutnego, przygasłego, pozbawionego nadziei, w którym deszcz metaforycznie wyraża uczucia rezygnacji i melancholii. Podmiot liryczny nie widzi nadziei na odmianę losu, a świat jawi się jako zimny, odpychający i obcy. Ten nastrój pesymizmu i bezradności oddaje to, czym był dekadentyzm końca XIX i początku XX wieku.

Podsumowując, dekadentyzm w literaturze Młodej Polski to nie tylko modny prąd literacki, ale głęboki kryzys wartości, wiary i sensu istnienia. Postawa „nie wierzę w nic”, manifestowana przez bohatera lirycznego Przerwy-Tetmajera, stała się symbolem epoki. Przeanalizowane przykłady potwierdzają, że twórcy Młodej Polski doświadczali duchowej pustki i bezradności, a ich dzieła do dziś stanowią świadectwo dekadenckich nastrojów przełomu wieków.