Czy jesteśmy tacy, jak sami o sobie myślimy, czy jak widzą nas inni?

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: dzisiaj o 10:16

Temat tożsamości jest jednym z najważniejszych zagadnień literatury, filozofii i psychologii. Pytanie „czy jesteśmy tacy, jak sami o sobie myślimy, czy tacy, jak spostrzegają nas inni?” stawia nas przed koniecznością zbadania naszej natury, motywacji oraz relacji z otoczeniem. Literatura, szczególnie polska, dostarcza wielu przykładów postaci zmagających się z własnym „ja” i społecznym odbiorem. W niniejszym wypracowaniu postaram się odpowiedzieć na powyższe pytanie, odwołując się do powieści „Granica” Zofii Nałkowskiej, „Lalki” Bolesława Prusa oraz „Dziadów” cz. III Adama Mickiewicza.

Pierwszym utworem, do którego się odwołam, jest „Granica” Zofii Nałkowskiej. Bohater tej powieści, Zenon Ziembiewicz, to postać niezwykle złożona. Zenon, człowiek wykształcony, inteligentny, o jasno określonych celach, sam postrzega siebie jako osobę rozważną, szlachetną i dążącą do moralności. Wewnętrznie pragnie być człowiekiem uczciwym i dobrym, lecz jego czyny bardzo często przeczą temu obrazowi. Przypadek jego romansu z Justyną, oraz sposób, w jaki traktuje wszystkie kobiety w swoim życiu (Elżbietę i Justynę), pokazuje przepaść między własnym wyobrażeniem a rzeczywistością. Zenon chciałby być kimś lepszym, ale jego słabości, społeczna presja, wychowanie i konwenanse sprawiają, że nie potrafi sprostać swoim ideałom. Dla otoczenia – w tym dla samej Justyny i Elżbiety – jest przede wszystkim człowiekiem zawodzącym, niezdolnym do wierności i lojalności. Również opinię społeczną, zwłaszcza po aferze z Justyną, cechuje krytycyzm i odrzucenie. Zenon staje się więźniem zarówno własnych wyobrażeń, jak i oceny innych. Nałkowska pokazuje, że granica pomiędzy tym, kim chcielibyśmy być, a tym, jak jesteśmy postrzegani przez otoczenie, często jest nie do pokonania. Tożsamość jest więc dynamicznym napięciem pomiędzy wewnętrznym monologiem a społeczną percepcją.

Drugim tekstem jest „Lalka” Bolesława Prusa. Tutaj problem tożsamości widać doskonale w postaci Stanisława Wokulskiego. Wokulski sam o sobie myśli jako o człowieku zdolnym do wielkich uczuć, pragnień i poświęceń – przede wszystkim wobec Izabeli Łęckiej. Tworzy mit własnej niezwykłości, zarówno w sferze zawodowej, jak i uczuciowej. Jednak społeczeństwo, w którym żyje, widzi w nim przede wszystkim „parweniusza” – człowieka z nizin, dorobkiewicza, który nie pasuje do arystokracji. Izabela widzi w nim kogoś gorszego, kogoś niegodnego jej uczucia. W tej powieści różnica pomiędzy tym, jak sam się postrzega, a jak widzą go inni, prowadzi do tragicznej samotności i rozczarowania. Prus znakomicie pokazuje, że człowiek, próbując przełamać tę dualność, często przegrywa, ponieważ nie jest w stanie narzucić światu swojej wersji tożsamości. Istniejemy nie tylko w naszej własnej świadomości, lecz również – a może przede wszystkim – w oczach innych.

Ostatnią lekturą są „Dziady” część III Adama Mickiewicza, a konkretnie postać Konrada. On za wszelką cenę pragnie ujrzeć siebie jako nowego proroka i wieszcza narodu, gotowego poświęcić się dla sprawy polskiej. Jego słynny monolog w Wielkiej Improwizacji jest jednym wielkim aktem tworzenia własnej tożsamości: „Ja i ojczyzna to jedno”. Jednak Konrad sam wpada w pułapkę własnej pychy i przekonania o własnej duchowej wyższości. Tymczasem w opinii innych (np. księdza Piotra) bywa widziany jako człowiek zbyt pyszny, chwiejny, nawet bluźnierczy. Jego samotność i rozdarcie wynikają z konfliktu pomiędzy własnym ideałem a realnością, jak i postrzeganiem społecznym.

Podsumowując, literatura pokazuje, że tożsamość człowieka jest dynamicznym procesem. Nie jesteśmy wyłącznie tacy, jak sami o sobie myślimy – nawet jeśli nasze intencje są najszlachetniejsze, życie i opinia innych nieustannie konfrontują nas z inną wersją „ja”. Tragizm wielu bohaterów, od Zenona Ziembiewicza, przez Wokulskiego, po Konrada, polega na tym, że nie potrafią zbudować spójnej tożsamości, łączącej te dwa obrazy. Ostatecznie każdy z nas żyje na granicy: pomiędzy światem swoich wyobrażeń a światem cudzych ocen, a prawda o nas powstaje gdzieś pośrodku. To, czy jesteśmy bliżsi temu, czego chcemy, czy temu, co o nas mówią inni, zależy od siły naszego charakteru, ale także od tego, jak dalece potrafimy zrozumieć samych siebie i zaakceptować własne słabości.

Dlatego literatura – i życie – zachęca nas do nieustannego poszukiwania i zbliżania tych dwóch wizji siebie: własnej i cudzej. To bowiem daje szansę na pełniejsze zrozumienie siebie i świata.