Potrzeba doświadczenia szczęścia a odpowiedzialność za innych w świetle „Dżumy” i innej lektury

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: dzisiaj o 8:14

Rozprawka

W życiu każdego człowieka pojawia się dylemat: do jakiego stopnia powinien on dążyć do własnego szczęścia, a do jakiego – być odpowiedzialnym za innych ludzi? Zwłaszcza w sytuacjach kryzysowych, gdy postawy egoistyczne zderzają się z poświęceniem i troską o wspólnotę, odpowiedź na to pytanie staje się niezwykle istotna. Literatura – zarówno uniwersalna, jak i polska – dostarcza wielu przykładów postaci postawionych przed takim wyborem. W niniejszej rozprawce rozważę tę kwestię, odwołując się do „Dżumy” Alberta Camusa oraz „Ludzi bezdomnych” Stefana Żeromskiego.

Przede wszystkim warto zastanowić się, czym jest szczęście i czym jest odpowiedzialność za innych ludzi. Potrzeba doświadczenia szczęścia to naturalna skłonność człowieka do dążenia do osobistego spełnienia, harmonii, poczucia bezpieczeństwa i radości. Odpowiedzialność za innych to natomiast świadomość współistnienia z innymi ludźmi i poczucie obowiązku niesienia im pomocy – nawet kosztem własnych pragnień. Prawdziwy dramat rozgrywa się wtedy, gdy te dwie potrzeby zaczynają się ze sobą kłócić.

W „Dżumie” Alberta Camusa, akcja rozgrywająca się w ogarniętym zarazą Oranie, jest niemal filozoficznym traktatem o wyborze między osobistym szczęściem a nakazem solidarności i odpowiedzialności za drugiego człowieka. Główny bohater – doktor Bernard Rieux – jest przykładem człowieka rezygnującego z prywatnego szczęścia właśnie na rzecz odpowiedzialności za innych. Chociaż kocha swoją żonę, która choruje poza miastem, i z pewnością pragnie z nią być, pozostaje w Oranie, by ratować chorych, walcząc z epidemią. Nie jest bohaterem w sensie romantycznym, raczej człowiekiem spełniającym swój obowiązek z przekonania, że „nie ma w człowieku prawdziwej miłości, jeśli nie łączy się ona z odpowiedzialnością za innych”. Jego postawa wskazuje, że szczęście osobiste, choć ważne, bywa mniej istotne tam, gdzie w grę wchodzi życie i cierpienie innych. Szczególnie dobitnie widać to w przypadku ojca Paneloux, który również staje przed tym wyborem i próbuje racjonalizować cierpienie niewinnych, a w końcu sam staje się ofiarą zarazy.

Podobną tematykę odnajdujemy w powieści Stefana Żeromskiego „Ludzie bezdomni”. Główny bohater, doktor Tomasz Judym, także zostaje skonfrontowany z wyborem między własnym szczęściem a pomocą ludziom potrzebującym. Judym, jako młody lekarz z nizin społecznych, czuje moralny obowiązek pomagania najbiedniejszym. Rezygnuje z miłości do Joasi Podborskiej właśnie dlatego, że jest przekonany, iż tylko całkowite oddanie się pracy na rzecz innych pozwoli mu być w pełni uczciwym wobec samego siebie i swojego pochodzenia. Żeromski pokazuje tu tragizm bohatera: Judym przez swoją wrażliwość i poczucie misji rezygnuje z osobistego szczęścia, wybierając samotność i wyrzeczenie na rzecz pracy dla wspólnego dobra. Jego postawa niekiedy budzi kontrowersje – niektórzy mogą ją uznać za zbyt radykalną, ale bezsprzecznie ukazuje, że odpowiedzialność za innych może stać się nadrzędną wartością w życiu człowieka.

Rozważając powyższe przykłady, można dojść do wniosku, że zarówno w „Dżumie”, jak i w „Ludziach bezdomnych”, szczęście jednostki jest często podporządkowane nadrzędnej potrzebie troski o innych. Niekiedy wydaje się wręcz, że prawdziwe szczęście nie jest możliwe bez odpowiedzialności wobec bliźnich – staje się ona warunkiem samorealizacji i głębszego spełnienia. Jednak z drugiej strony, literatura nie udziela jednoznacznej odpowiedzi, nie mówi też, że szczęście osobiste trzeba całkowicie poświęcić w imię innych. Zarówno Rieux, jak i Judym doświadczają swoistego rozdarcia; ponoszą ofiary, ale nie tracą przez to do końca sensu życia. Ich wybór jest trudny, wymaga ogromnej siły charakteru, a zarazem pokazuje, na czym polega prawdziwa ludzka wielkość.

Podsumowując, dylemat między potrzebą szczęścia a odpowiedzialnością za innych ludzi jest jednym z podstawowych problemów ludzkiej egzystencji, a literatura pięknie obrazuje złożoność tego zagadnienia. Postacie doktora Rieux i Tomasza Judyma pokazują, że wybór pomiędzy egoizmem a altruizmem nigdy nie jest łatwy i jednoznaczny, a prawdziwe człowieczeństwo objawia się często właśnie wtedy, gdy dla dobra innych jesteśmy gotowi poświęcić część własnego szczęścia.