Portret ojczyzny w twórczości romantyków – analiza wybranych lektur

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: dzisiaj o 9:36

Temat ojczyzny, jej wizerunku i znaczenia, jest jednym z najważniejszych zagadnień w twórczości romantyków polskich. Dla poetów i pisarzy tej epoki Polska nie była jedynie pojęciem geograficznym. Utożsamiano ją z wartością duchową, wspomnieniem przeszłości i mitem, a także z cierpieniem i tęsknotą narodu pozbawionego wolności po klęsce powstań narodowych. W swojej rozprawce przedstawię portret ojczyzny obecny w twórczości romantyków, odwołując się do dwóch lektur obowiązkowych: „Pana Tadeusza” Adama Mickiewicza oraz „Dziadów” cz. III tegoż autora, a także dwóch kontekstów literackich: fragmentów „Kordiana” Juliusza Słowackiego i wiersza „Moja piosnka (II)” Cypriana Kamila Norwida.

W „Panu Tadeuszu” ojczyzna jawi się jako utracony, lecz wciąż żywy w pamięci Polaków, arkadyjski świat dzieciństwa i tradycji. Mickiewicz przedstawia Polskę szlachecką przez pryzmat sielankowych obrazów Soplicowa: „Litwo! Ojczyzno moja! Ty jesteś jak zdrowie...” – słowa te wyrażają nostalgię za krajem rodzinnym, którego wartość odkrywamy po stracie. Dla bohaterów epopei ojczyzna to nie tylko ziemia, ale język, obyczaje, pejzaż, wspólnota i dom rodzinny. Mickiewicz z jednej strony mitologizuje dawną Polskę przedstawiając ją jako krainę zgody, prawa i rycerskości, z drugiej jednak nie unika ukazania jej wad: sporów, kłótliwości, niesnasek. Mimo wszystko podkreśla, że miłość do ojczyzny zobowiązuje do pielęgnowania pamięci o niej i do poświęcenia w imię jej wolności. W końcowych fragmentach utworu widoczna jest też nadzieja na odzyskanie niepodległości – to wizja, że może „jeszcze Polska nie zginęła”, jeśli jej synowie zachowają w sercach miłość i wiarę.

Z kolei w „Dziadach” cz. III ojczyzna staje się ofiarą bezwzględnej przemocy zaborców, metafizycznym męczennikiem, porównanym do Chrystusa. W Wielkiej Improwizacji Konrad wykrzykuje swój bunt przeciwko Bogu i niesprawiedliwości losów narodu, cierpiącego za grzechy całej Europy. Polska w tym utworze zostaje obdarzona szczególną misją – ma być „Chrystusem narodów”, narodem wybranym, który przez własne cierpienie i upokorzenie ma odkupić inne ludy. Portret ojczyzny w tym dramacie jest tragiczny, naznaczony nieszczęściem i samotnością. Naród polski, choć rozbity przez wrogów, zachowuje moralną siłę, a jedyną nadzieją jest wiara w sens ofiary i odrodzenie. Konrad utożsamia się z losem całego narodu – cierpi i walczy w jego imieniu.

Kontrastując z powyższymi obrazami, warto odwołać się do „Kordiana” Juliusza Słowackiego jako pierwszego kontekstu. Słowacki pokazuje, że ojczyzna to także zadanie. W głównym bohaterze dokonuje się przemiana z melancholijnego młodzieńca w patriotę gotowego do poświęcenia życia za kraj. Ojczyzna to już nie tylko „pamięć szczęśliwych dni”, lecz również wyzwanie do działania, do buntu przeciwko bierności i beznadziei. Dla Słowackiego ojczyzna istnieje tylko wtedy, gdy naród wybiera czyn, nawet jeśli jest to czyn tragiczny lub samotny.

Drugim, istotnym kontekstem literackim jest wiersz „Moja piosnka (II)” Cypriana Kamila Norwida. Poeta, będąc emigrantem, kreśli obraz ojczyzny emblematycznie związanej z wartościami duchowymi: zwyczajnością, prostotą, wiarą, moralnym ładem. Norwid pisze o Polsce „przedmurzu Chrystusowym” i kraju „gdzie kruszynę chleba podnoszą z ziemi przez uszanowanie dla darów Nieba”, ukazując ojczyznę nie tyle w wymiarze politycznym, ile etycznym i religijnym. Polska jest dla niego miejscem, gdzie pielęgnuje się pokorę, szacunek, miłość miłosierną – jest tęsknotą za codziennością przepojoną sacrum.

Podsumowując, obraz ojczyzny w twórczości romantyków polskich jest wielowymiarowy. Mickiewiczowska ojczyzna to kraina utraconych wartości, czuła pamięć i wspólnota; w „Dziadach” zaś – naród-męczennik i ofiara. Słowacki stawia Polaków wobec wyzwania czynu i odpowiedzialności, a Norwid podkreśla duchowy, etyczny wymiar polskości. Romantycy ukazali ojczyznę jako ideę, której nie da się zniszczyć fizycznie – istnieje ona w języku, pamięci, wartościach i gotowości do poświęcenia. To właśnie dzięki takim literackim portretom, Polacy przetrwali najtrudniejsze czasy zaborów i zyskali poczucie wspólnoty oraz tożsamości narodowej.