Człowiek wobec przemijania

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: godzinę temu

Człowiek wobec przemijania

Przemijanie to jedno z najbardziej uniwersalnych doświadczeń ludzkich, obecne w literaturze od jej zarania. Czas nieustannie upływa, a człowiek – świadomy własnej śmiertelności – stara się odnaleźć sens w zmienności życia, pokonać lęk przed nieuchronnym końcem oraz znaleźć sposób na zachowanie swojego istnienia w pamięci innych. To, jak ludzie reagują na przemijanie, pokazuje literatura, która często stawia pytania o istotę czasu, kruchość egzystencji czy rolę pamięci. Swoje rozważania poprę odwołaniem do dwóch lektur obowiązkowych: „Lalki” Bolesława Prusa oraz „Dziadów cz. II” Adama Mickiewicza, a także dwóch kontekstów literackich: „Sonetów krymskich” Mickiewicza oraz poezji Wisławy Szymborskiej.

Jedną z lektur doskonale ukazujących problem przemijania jest „Lalka” Bolesława Prusa. W powieści tej przemijanie objawia się zarówno w życiu jednostek, jak i całego społeczeństwa. Najjaskrawszym przykładem postaci świadomej upływu czasu jest Ignacy Rzecki. Poprzez prowadzony przez niego pamiętnik dowiadujemy się, jak zmienia się społeczeństwo, obyczaje i świat wartości. Rzecki, ze smutkiem i nostalgią wspomina młodość spędzoną w okresie wojen napoleońskich, swoje nadzieje i marzenia, które nie doczekały się spełnienia. Obserwuje rozwój Warszawy, pojawianie się nowej klasy społecznej, jaką są kapitaliści, i czuje się wyobcowany – jego ideały przestają mieć zastosowanie w nowoczesnym świecie. Przemijanie dotyka więc nie tylko jednostek, ale także całych epok. Rzecki to symbol człowieka, który musi pogodzić się z własną starością, z przemianami społecznymi oraz z nieuchronnym odejściem tego, co znał i kochał.

Drugą lekturą, wobec której rozważam temat przemijania, są „Dziady cz. II” Adama Mickiewicza. Obrzęd dziadów sam w sobie wiąże się z próbą przezwyciężenia granicy między światem żywych i zmarłych. Bohaterowie – duchy przybywające na świat ludzi – są ilustracją tego, że życie jest ulotne, a po śmierci pozostaje pamięć, pragnienia i żal niedokończonych spraw. Najmocniej przemijanie wybrzmiewa w postaciach dzieci: Józia i Rózi, które z powodu braku doświadczenia w życiu muszą cierpieć w świecie pozagrobowym. Ukazuje to, że przemijanie nie zawsze łączy się z osiągnięciem spełnienia; często śmierć przerywa życie w momencie, kiedy nie zostało jeszcze przeżyte w pełni. Obrzęd dziadów jest więc próbą symbolicznego dotarcia do zmarłych, okazania im troski, a dla żywych – sposobem oswajania się z przemijalnością. Ukazuje, że pamięć i obrzędowość stanowią swego rodzaju nieśmiertelność człowieka w zbiorowej świadomości.

Motyw przemijania pojawia się również w „Sonetach krymskich” Adama Mickiewicza. Podmiot liryczny przygląda się krajobrazom Krymu, porównuje przyrodę z własnym losem, odczuwa nostalgię i przemijanie wszystkiego, co mu bliskie. W „Stepach akermańskich” podróżnik obserwuje naturę, która trwa od wieków, podczas gdy ludzie przychodzą i odchodzą. Przemijanie zostaje zestawione z niezmiennością przyrody, co potęguje świadomość jednostkowej kruchości i ulotności ludzkiego życia.

Również Wisława Szymborska w swoich wierszach wielokrotnie porusza problem przemijania. W utworze „Nic dwa razy” poetka podkreśla wyjątkowość każdej chwili, wyrażając przekonanie, że nic w życiu nie powtarza się dokładnie tak samo. Szymborska ukazuje, że człowiek, choć nie jest w stanie zatrzymać czasu, może nadać sens przemijaniu poprzez uważność w przeżywaniu teraźniejszości i docenianie ulotnych momentów.

Podsumowując, literatura ukazuje przemijanie jako nieodłączny element ludzkiego życia, z którym ludzie próbują się pogodzić na różne sposoby: poprzez pielęgnowanie pamięci, uczestnictwo w tradycjach czy twórczość. Zarówno Ignacy Rzecki, bohater „Lalki”, jak i uczestnicy obrzędu dziadów w dramacie Mickiewicza po swojemu próbują poradzić sobie z przemijalnością. Sonety Mickiewicza i poezja Szymborskiej pomagają natomiast zrozumieć, że upływ czasu nie musi być źródłem wyłącznie smutku, ale także inspiracją do głębszego przeżywania każdej chwili. Przemijanie, choć budzi niepokój, skłania do refleksji nad własnym życiem i do poszukiwania tego, co nadaje mu trwałą wartość.