Cierpienie w literaturze na przykładzie „Dżumy” i „Proszę Państwa do gazu”

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: dzisiaj o 14:13

Cierpienie jako nieodłączny element ludzkiego życia od wieków fascynuje filozofów, pisarzy i artystów. Pojawia się ono zarówno jako konsekwencja ludzkich działań, jak i jako siła, wobec której człowiek staje się bezradny. Dzięki literaturze, Biblii i mitologii możemy lepiej zrozumieć jego naturę, a także zobaczyć, jak różnie jest ono przedstawiane i interpretowane na przestrzeni wieków. W niniejszej rozprawce spróbuję wykazać, że cierpienie – mimo swego tragizmu – bywa czasem także źródłem refleksji, przemiany czy nawet nadziei.

Jednym z najbardziej przejmujących obrazów cierpienia w XX-wiecznej literaturze jest powieść Alberta Camusa „Dżuma”. Epidemia, która dotyka Oran, odrywa ludzi od codzienności i każe im zmierzyć się z własną kruchością oraz losem. W „Dżumie” cierpienie ukazane jest jako zjawisko wszechogarniające, niemożliwe do uniknięcia. Lekarz Bernard Rieux – świadomy bezsilności wobec śmierci i zarazy – mimo wszystko decyduje się walczyć, pomagać chorym: „Jednego można się nauczyć wśród zarazy: jest w człowieku więcej rzeczy godnych podziwu niż pogardy” – mówi. Chociaż nie jest w stanie złagodzić całego cierpienia mieszkańców Oranu, nie poddaje się, ponieważ – jak sam twierdzi – „trzeba walczyć przeciwko ślepemu losowi, nawet jeśli wszystko wydaje się przegrane”. W ten sposób Camus pokazuje, że cierpienie jednoczy ludzi w walce z przeciwnościami, ale też wystawia na próbę ich człowieczeństwo, sumienie i moralność.

Podobnie niezwykle mocno ukazane jest cierpienie w opowiadaniu Tadeusza Borowskiego „Proszę państwa do gazu”. Obraz Auschwitz, obozowych transportów i śmierci, która staje się pogardzaną codziennością, ukazuje tragizm sytuacji ludzi skazanych na zagładę. Ta codzienność zła odczłowiecza zarówno ofiary, jak i oprawców, rodząc przemianę wartości i obojętność wobec ludzkiego losu. Narrator z przerażeniem relacjonuje znieczulicę współwięźniów: „Ludzie nie umierają tak łatwo, jak się wydaje”. Cierpienie w Auschwitz to suma indywidualnych tragedii, rozgrywających się w atmosferze obojętności i bezradności. Borowski nie tylko pokazuje ogrom ludzkiej męki, ale też stawia pytania o sens i granice wytrzymałości człowieka.

Motyw cierpienia, często łączony z losem niewinnych, pojawia się także w literaturze biblijnej i mitologicznej. W mitologii greckiej przykładem może być Prometeusz, który za swój bunt wobec bogów i niesienie ludziom ognia zostaje skazany na wieczną mękę. Orędzie tej historii mówi o cierpieniu wynikającym z odwagi przeciwstawienia się niesprawiedliwości i o poświęceniu dla dobra innych.

Biblia z kolei przedstawia wiele wizerunków cierpienia. Znamienitym przykładem jest postać Hioba, który zostaje pozbawiony wszystkiego, co kocha, a mimo to pozostaje wierny Bogu: „Dał Pan i zabrał Pan, niech będzie imię Pańskie błogosławione” (Księga Hioba, 1,21). Hiob, skonfrontowany z cierpieniem niewinnym, pyta o sens bólu i posłuszeństwa wobec losu. Jego historia jest symbolem niezrozumienia i samotności wobec zła, ale także nadziei i wiary w sens istnienia nawet pośród największego cierpienia.

Do cierpienia matki – cierpiącej niewinnie wraz z dzieckiem – nawiązuje średniowieczny „Lament świętokrzyski”, gdzie Maryja, jako Matka Boska, płacze pod krzyżem swojego Syna: „Posłuchajcie, bracia miła, boć się wam żal mej nabyła, woleć nie mogę” Ten fragment doskonale oddaje ból osób patrzących na cierpienie najbliższych, bezsilnych wobec ich losu. Maryja prosi: „Niechajże już będę starą, a umrę ze swoim synem!” To lament każdej matki, która oddaje się za dziecko, której miłość przekracza wszelki ból.

Cierpienie pojawia się też jako temat refleksji filozoficznych. Dostrzegał je polski romantyzm – choćby w „Dziadach” Mickiewicza, gdzie zło, ból i kara boska jawią się jako konieczny element ludzkiej wędrówki do odkupienia i wolności. Dzieła te, podobnie jak przytoczone wyżej, ukazują, że choć cierpienie jest nieuchronne, może uwrażliwić człowieka, uczynić go silniejszym, bardziej wrażliwym na potrzeby innych, nauczyć altruizmu i pokory.

Reasumując, analiza literatury, Biblii i mitów pokazuje, że cierpienie – choć budzi sprzeciw i przerażenie – jest nieodłączną częścią ludzkiego losu. Niekiedy prowadzi do przemiany wewnętrznej, staje się wyzwaniem dla moralności lub źródłem głębokiej refleksji nad sensem istnienia. Ostatecznie to właśnie sposób, w jaki człowiek odpowiada na cierpienie – czy popada w znieczulicę, czy zachowuje człowieczeństwo – decyduje o jego wartości jako istoty ludzkiej.