Wartość człowieka na podstawie wybranych utworów i wojny na Ukrainie

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: dzisiaj o 14:34

Wartość człowieka jest tematem niezwykle trudnym i wciąż aktualnym, szczególnie w obliczu tragicznych wydarzeń, takich jak wojna. Literatura polska XX wieku w sposób wyjątkowy podejmuje to zagadnienie, ukazując skrajne sytuacje graniczne, w których człowieczeństwo poddawane jest najcięższym próbom. Jednym z najbardziej poruszających dzieł odnoszących się do tej problematyki jest reportaż Hanny Krall „Zdążyć przed Panem Bogiem”, a także wstrząsające zapiski Gustawa Herlinga-Grudzińskiego „Inny świat”. Próbując odpowiedzieć na pytanie o wartość człowieka, warto posłużyć się przesłaniem obu tych tekstów, a także odnieść rozważania do współczesnych realiów – wojny na Ukrainie, gdzie znowu, tak jak kilkadziesiąt lat temu, życie ludzkie przestaje być świętością.

Hanna Krall w rozmowie z Markiem Edelmanem, jednym z przywódców powstania w getcie warszawskim, ukazuje czytelnikowi przerażające realia okupacji i zagłady Żydów. Człowiek w getcie zostaje zredukowany do numerka na liście przeżycia lub śmierci – o jego losie decyduje przypadek, czasem kaprys kata, a często bezosobowa statystyka. W tych granicznych warunkach rodzi się pytanie: czym jest wartość jednostki, gdy śmierć staje się codziennością? Marek Edelman, wybierając ludzi do transportu, musi – wbrew własnej woli – stawiać się w roli kogoś, kto waży wartość każdego życia. Bohater reportażu podkreśla, że walka o każdą pojedynczą osobę była sensem działania Żydowskiej Organizacji Bojowej. Edelman mówi: „Zawsze trzeba ratować, jeśli się tylko da, tego, kto tonie, choćby nic z tego nie miało być, choćby ten ratowany był całkiem niepotrzebny, nikomu, nawet sobie samemu”. To właśnie w takich słowach odnaleźć można prawdziwą miarę wartości człowieka – nie mierzoną jego użytecznością, statusem społecznym, religią, przynależnością narodową czy umiejętnościami, ale niepowtarzalnością każdej istoty ludzkiej i niezbywalnym prawem do życia.

Gustaw Herling-Grudziński w „Innym świecie” przenosi nas do łagrów sowieckich, gdzie człowiek także zostaje obdarty z godności i sprowadzony do funkcji narzędzia, numeru, elementu statystyki. W swoich wspomnieniach autor wielokrotnie zastanawia się, gdzie w takich miejscach leży granica człowieczeństwa. Opisując przypadki współwięźniów, którzy w skrajnych okolicznościach potrafią pomagać sobie nawzajem, dzielić się skromnym kawałkiem chleba albo podjąć ryzyko sprzeciwu wobec oprawców, Herling pisze o wielkości ludzkiego ducha. Z drugiej strony ukazuje jednak sytuacje, kiedy prawo do życia odbierane jest arbitralnie, a cierpienie i śmierć stają się codziennością. Herling-Grudziński dochodzi do wniosku, że wartość człowieka ujawnia się najpełniej w jego postawach wobec cierpienia własnego i innych – że nawet zbrodniczy system nie jest w stanie do końca zniszczyć w człowieku potrzeby dobra, współczucia i wspólnoty.

Odnosząc te refleksje do wojny na Ukrainie, trzeba sobie uświadomić, że historia, niestety, zatoczyła koło. Agresja Rosji na Ukrainę to nie tylko walka armii, ruchy polityczne czy zmagania gospodarcze, ale przede wszystkim tragedia zwykłych ludzi, którym odbiera się domy, bezpieczeństwo i życie. W mediach widzimy obrazy zrujnowanych miast, ofiary bombardowań, rodziny rozdzielone przez śmierć lub uchodźstwo. Mimo to także tam, pośród zgliszcz, można dostrzec coś niezwykle ważnego – solidarność, odwagę pomagania sąsiadom, bezinteresowne ratowanie słabszych. Ukraińcy, tak jak niegdyś ludzie getta warszawskiego czy łagrów sowieckich, pokazują światu, że wartość człowieka tkwi w niezniszczalnej godności, zdolności do poświęcenia i empatii, która pozostaje nawet wtedy, gdy wszystko inne zostaje człowiekowi odebrane.

Podsumowując, zarówno „Zdążyć przed Panem Bogiem”, jak i „Inny świat” uczą nas, że wartość człowieka nie zależy od warunków zewnętrznych, ale od tego, co nosimy w sobie – od naszej zdolności do miłości, szacunku wobec innych i walki o godność nawet w sytuacjach granicznych. Ta prawda pozostaje aktualna również dziś, w obliczu wojny na Ukrainie, gdzie każdy akt człowieczeństwa, każda próba ratowania życia, jest najgłębszym potwierdzeniem wartości ludzkiego istnienia.