„Jest się takim, jak miejsce, w którym się jest”

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: godzinę temu

Rozprawka: „Jest się takim, jak miejsce, w którym się jest” – rozważania na temat wpływu miejsca na człowieka w świetle literatury

Zofia Nałkowska w „Medalionach” formułuje myśl: „Jest się takim, jak miejsce, w którym się jest”. To krótkie, z pozoru proste zdanie, skrywa w sobie głęboki sens egzystencjalny. Określa zależność człowieka od rzeczywistości, w której się znajduje, i zwraca uwagę na to, że otoczenie kształtuje zarówno postawę, jak i osobowość człowieka. W niniejszej rozprawce postaram się rozwinąć tę myśl, odwołując się do wybranych lektur obowiązkowych, między innymi „Medalionów” Zofii Nałkowskiej, „Ludzi bezdomnych” Stefana Żeromskiego oraz „Chłopów” Władysława Reymonta. Przykłady literackie potwierdzają, że miejsce – rozumiane jako przestrzeń fizyczna, społeczna, a także kulturowa – ma ogromny wpływ na to, kim jesteśmy.

Na początku warto przyjrzeć się najpierw samym „Medalionom” Nałkowskiej. Jest to zbiór opowiadań dokumentujących okrucieństwa II wojny światowej, zwłaszcza te, które miały miejsce w obozach koncentracyjnych. Bohaterowie tych reportaży funkcjonują w świecie przepełnionym przemocą, poniżeniem i śmiercią. Zmienia ich miejsce – obóz. Ludzie, którzy przed wojną byli zwyczajni, kochający, życzliwi, pod wpływem nieludzkich warunków stają się zdesperowani, czasem gotowi do czynów, których wcześniej by się wstydzili. Wielu z nich zatraca godność, niektórzy stają się obojętni na cierpienie drugiego człowieka, inni zaś pozbawieni perspektyw i nadziei, rezygnują z walki o własne życie. Świadczy to o tym, że miejsce, w którym się znajdują, modeluje ich psychikę, narzucając zachowania i postawy. Ci sami ludzie, umieszczeni w innym kontekście, mogliby zachować swoje wartości, lecz okrutna rzeczywistość zmusza ich do adaptacji albo degradacji.

Podobną zależność zauważamy w „Ludziach bezdomnych” Stefana Żeromskiego. Główny bohater, Tomasz Judym, jest lekarzem, który po studiach w Paryżu wraca do kraju. Jego życie rozgrywa się na styku dwóch światów: inteligenckiego i biedoty. Judym dostrzega, jak środowisko, w którym żyje, determinująco wpływa na jednostki – dzielnice nędzy rodzą nędzę także we wnętrzach ludzi. Każde miejsce, w którym podejmuje pracę – od nowoczesnego sanatorium po zaniedbaną wieś – niesie ze sobą wyzwania, z którymi Judym musi się mierzyć. Jego los, wybory moralne i tożsamość są nieustannie kształtowane przez miejsca, które odwiedza i w których działa. Spotkanie z ludźmi pozbawionymi nadziei i zmuszonymi do walki o przetrwanie sprawia, że czuje się wobec nich odpowiedzialny, nie potrafi pogodzić się z obojętnością otoczenia. To właśnie miejsce nadaje sens jego życiu, a on sam jest przykładem tego, jak silny może być ten wpływ.

Równie wyraźnie wpływ otoczenia na jednostkę ukazany jest w „Chłopach” Reymonta. U Lipców życie mieszkańców jest nieodłącznie związane z rytmem natury oraz tradycją. Charakter ludzi kształtuje się poprzez bliskość z ziemią, codzienną walkę o byt i podporządkowanie się regułom wspólnoty. Postacie, takie jak Jagna, nie potrafiąca całkowicie podporządkować się zasadom wiejskiej egzystencji, spotykają się z wykluczeniem. Przykład ten pokazuje, jak bardzo miejsce zamieszkania oraz obyczajowość i obrzędy wpływają na osobowość jednostki, jej wybory i losy. W powieści dominuje przekonanie, że człowiek nie może się oderwać od miejsca – to ono wyznacza granice jego świata i sposobu myślenia.

Podsumowując, zarówno literatura, jak i codzienne doświadczenie potwierdzają słuszność słów Zofii Nałkowskiej. Człowiek jest w dużej mierze wytworem miejsca, w którym się znajduje – kształtuje nas otoczenie społeczne, geograficzne, kulturowe; wpływa na nasze wartości, wybory moralne i sposób postrzegania świata. Przykłady zarówno z „Medalionów”, jak i „Ludzi bezdomnych” czy „Chłopów”, jednoznacznie wskazują, że miejsce nie tylko odbija się na naszym życiu, lecz wręcz konstytuuje naszą tożsamość. Dlatego nie sposób odmówić Nałkowskiej racji – jesteśmy tacy, jak miejsce, w którym żyjemy.