Co skłania człowieka do poświęceń? Omów zagadnienie na podstawie „Dżumy” Alberta Camusa, uwzględniając wybrany kontekst

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: dzisiaj o 13:18

Co skłania człowieka do poświęceń? Rozważania na podstawie „Dżumy” Alberta Camusa

Poświęcenie jest jednym z najbardziej poruszających i zarazem najtrudniejszych ludzkich wyborów. Oznacza rezygnację z własnej wygody, bezpieczeństwa, a czasem nawet z życia dla dobra drugiego człowieka, wspólnoty albo wyznawanych wartości. Nie bierze się ono z jednego źródła. Człowieka do poświęceń mogą skłaniać miłość, poczucie obowiązku, solidarność, współczucie, wierność zasadom, a także świadomość, że w obliczu cierpienia nie wolno pozostać obojętnym. Problem ten w wyjątkowo przejmujący sposób ukazuje Albert Camus w „Dżumie”. Powieść przedstawia ludzi postawionych wobec granicznej sytuacji epidemii, która wystawia na próbę ich charakter, odwagę i system wartości. Na podstawie tego utworu można stwierdzić, że człowieka do poświęceń skłania przede wszystkim odpowiedzialność za innych, sprzeciw wobec zła oraz potrzeba zachowania człowieczeństwa. Potwierdza to także kontekst „Kamieni na szaniec” Aleksandra Kamińskiego, gdzie bohaterowie również podejmują ofiarne działania w imię wartości ważniejszych od osobistego bezpieczeństwa.

W „Dżumie” poświęcenie rodzi się przede wszystkim z poczucia obowiązku moralnego. Najważniejszym przykładem takiej postawy jest doktor Bernard Rieux. Od początku epidemii nie ucieka on od odpowiedzialności, choć doskonale rozumie, jak wielkie niesie ona ryzyko. Mógłby próbować myśleć przede wszystkim o sobie, o własnym lęku, zmęczeniu czy rozpaczy związanej z oddaleniem od chorej żony, jednak wybiera służbę innym. Leczy chorych, organizuje pomoc, podejmuje nieustanną walkę z zarazą, mimo że wie, iż jego wysiłki nie gwarantują zwycięstwa. To bardzo istotne: Rieux nie działa dlatego, że liczy na sukces albo na nagrodę. Czyni to dlatego, że uważa pomoc cierpiącym za swój obowiązek. W jego postawie ujawnia się przekonanie, że człowiek nie powinien godzić się na zło i śmierć, nawet jeśli nie jest w stanie ich całkowicie pokonać. Poświęcenie wynika więc z etyki codziennego działania, z uczciwości wobec samego siebie i wobec innych.

Rieux pokazuje, że heroizm nie zawsze ma postać spektakularnego czynu. Czasem jest nim wytrwałe, ciche pełnienie obowiązku dzień po dniu. Lekarz rezygnuje z odpoczynku, życia prywatnego, spokoju, a nawet z prawa do bezradności. W ten sposób Camus podkreśla, że do poświęceń skłania człowieka nie tylko wielka idea, ale również zwykła ludzka przyzwoitość. Rieux sam mówi o „uczciwości”, przez którą rozumie właśnie wykonywanie swojego zawodu i niesienie pomocy tam, gdzie jest ona potrzebna. Jego postawa dowodzi, że poświęcenie może być naturalną konsekwencją wrażliwości i odpowiedzialności.

Drugim bohaterem, który ukazuje źródła poświęcenia, jest Jean Tarrou. To on organizuje oddziały sanitarne i świadomie angażuje się w walkę z epidemią, choć formalnie nie ma takiego obowiązku. Jego działanie wynika z głębokiego sprzeciwu wobec cierpienia i śmierci. Tarrou jest człowiekiem refleksyjnym, który dostrzega, że zło może przybierać różne formy i że każdy człowiek jest w pewnym sensie za nie współodpowiedzialny, jeśli pozostaje bierny. Dlatego chce stanąć po stronie ofiar. W jego przypadku poświęcenie wyrasta z solidarności z drugim człowiekiem oraz z potrzeby moralnej czystości. Tarrou pragnie być, jak sam to ujmuje, „świętym bez Boga”, czyli człowiekiem, który bez oparcia w religijnej nagrodzie wybiera dobro i służbę innym. Camus pokazuje przez tę postać, że człowieka do poświęceń może skłonić głęboko przeżywany humanizm.

Bardzo interesująca jest także przemiana Raymonda Ramberta. Początkowo dziennikarz myśli przede wszystkim o sobie i o ukochanej kobiecie, do której chce wrócić. Jego pragnienie wydostania się z zamkniętego Oranu jest zrozumiałe i ludzkie. Nie chce być bohaterem, nie czuje się odpowiedzialny za sytuację miasta. Jednak z czasem dostrzega cierpienie mieszkańców i zauważa, że nie ma prawa budować własnego szczęścia kosztem wspólnoty, która walczy z nieszczęściem. Ostatecznie rezygnuje z ucieczki i postanawia zostać, by pomagać. Ta decyzja pokazuje, że do poświęceń skłania człowieka dojrzewanie moralne. Rambert przechodzi drogę od indywidualizmu do solidarności. Odkrywa, że prawdziwe człowieczeństwo polega na współuczestniczeniu w losie innych, nawet jeśli oznacza to wyrzeczenie się osobistego pragnienia.

W „Dżumie” ważną rolę odgrywa także doświadczenie wspólnoty cierpienia. Epidemia uświadamia bohaterom, że los jednostki jest związany z losem całej społeczności. Wobec śmierci i zagrożenia zacierają się podziały, a ludzie stają przed pytaniem, czy będą obojętni, czy też odpowiedzą pomocą. Camus przekonuje, że poświęcenie nie musi wynikać z nadzwyczajnych cech charakteru. Często rodzi się z prostego zrozumienia, że cudze cierpienie także mnie dotyczy. W tym sensie poświęcenie jest odpowiedzią na doświadczenie wspólnego losu.

Wyraźnym kontekstem dla tych rozważań są „Kamienie na szaniec” Aleksandra Kamińskiego. Bohaterowie tego utworu — Alek, Rudy i Zośka — również podejmują działania wymagające ogromnych wyrzeczeń. Rezygnują z młodzieńczej beztroski, bezpieczeństwa, planów osobistych, a w końcu oddają życie w walce o ojczyznę i o swoich przyjaciół. Do poświęceń skłania ich patriotyzm, przyjaźń i poczucie odpowiedzialności za wspólnotę narodową. Szczególnie wymowna jest akcja pod Arsenałem, przeprowadzona w celu odbicia Rudego. Jej uczestnicy ryzykują życie nie dla sławy, lecz z wierności przyjacielowi i zasadzie, że nie wolno opuszczać człowieka w potrzebie. Podobnie jak w „Dżumie”, poświęcenie wynika tutaj z przekonania, że istnieją wartości ważniejsze niż własny spokój czy nawet życie.

Oba utwory łączy to, że pokazują poświęcenie jako próbę człowieczeństwa. Zarówno bohaterowie Camusa, jak i Kamińskiego działają w świecie naznaczonym cierpieniem, zagrożeniem i absurdem. Mogliby wybrać bierność, egoizm albo ucieczkę, ale decydują się na trudniejszą drogę. W „Dżumie” jest to walka z epidemią, w „Kamieniach na szaniec” — walka z okupantem. W obu przypadkach poświęcenie nie jest wynikiem pewności zwycięstwa, lecz wierności wartościom. Człowiek poświęca się wtedy, gdy uznaje, że bezczynność byłaby moralną klęską.

Można więc stwierdzić, że człowieka do poświęceń skłaniają przede wszystkim: miłość do innych ludzi, poczucie obowiązku, solidarność oraz potrzeba ocalenia własnej godności. „Dżuma” Alberta Camusa pokazuje, że nawet w świecie pełnym cierpienia i absurdu człowiek może zachować wielkość właśnie przez ofiarność. Rieux, Tarrou i Rambert udowadniają, że poświęcenie nie musi oznaczać heroizmu w patetycznym sensie — często jest po prostu wyborem dobra mimo lęku i zwątpienia. Z kolei „Kamienie na szaniec” potwierdzają, że podobny mechanizm działa również w sytuacji historycznej próby: człowiek gotów jest wiele oddać, gdy kieruje nim przyjaźń, patriotyzm i odpowiedzialność za innych. Ostatecznie więc do poświęceń skłania to, co w człowieku najcenniejsze — zdolność wyjścia poza własny interes i uznania, że życie nabiera sensu dopiero wtedy, gdy jest przeżywane razem z innymi i dla innych.