Człowiek wobec cierpienia – wpływ bólu na ludzkie postawy

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: dzisiaj o 10:18

Człowiek wobec cierpienia. Wpływ cierpienia na postawy człowieka

Cierpienie jest jednym z najbardziej powszechnych, a zarazem najbardziej trudnych doświadczeń ludzkiego życia. Dotyka każdego człowieka niezależnie od wieku, pozycji społecznej czy wyznawanych przekonań. Może mieć charakter fizyczny, psychiczny, moralny, a jego źródłem bywa choroba, strata bliskiej osoby, samotność, niesprawiedliwość albo poczucie bezsensu. Wobec cierpienia człowiek nie pozostaje obojętny — wpływa ono na jego sposób myślenia, system wartości i relacje z innymi. Może prowadzić do buntu, zwątpienia, rozpaczy, ale też do dojrzewania, pokory i duchowego umocnienia. Tezę, że cierpienie w znaczący sposób kształtuje postawy człowieka, potwierdzają liczne teksty kultury.

Pierwszym i podstawowym przykładem jest Księga Hioba. Jej bohater to człowiek sprawiedliwy, bogobojny i uczciwy, który mimo swej prawości zostaje dotknięty ogromnym nieszczęściem. Traci majątek, dzieci i zdrowie. Jego cierpienie jest tym boleśniejsze, że wydaje się niezawinione. Hiob nie rozumie, dlaczego spotyka go tak wielka kara, skoro nie uczynił niczego złego. Początkowo przyjmuje swój los z pokorą, jednak z czasem zaczyna zadawać pytania i przeżywa głęboki kryzys. W jego postawie ujawnia się bardzo ludzka potrzeba zrozumienia sensu cierpienia. Nie jest on postacią obojętną czy bierną — cierpi, skarży się, szuka odpowiedzi. Ostatecznie jednak nie odwraca się od Boga. Historia Hioba pokazuje więc, że cierpienie może wystawić wiarę człowieka na próbę, doprowadzić go do zwątpienia, ale nie musi oznaczać całkowitego upadku. Może także prowadzić do pokory wobec tajemnicy ludzkiego losu.

Podobny problem odnaleźć można w Trenach Jana Kochanowskiego, zwłaszcza w trenach poświęconych zmarłej Urszulce. Śmierć dziecka staje się dla poety doświadczeniem granicznym, które burzy jego dotychczasowy światopogląd. Kochanowski, renesansowy humanista, wierzył wcześniej w ład świata, harmonię oraz siłę rozumu. Tragiczna strata sprawia jednak, że wszystkie te przekonania zostają zachwiane. W Trenie VIII poeta ukazuje pustkę, jaka zapanowała w domu po śmierci córki. Codzienność traci sens, a radość życia znika. W Trenie IX i Trenie XI dochodzi do jeszcze głębszego kryzysu — autor podważa wartość mądrości i cnót, które wcześniej uznawał za fundament życia. Pojawia się bunt, rozpacz i poczucie bezradności. Cierpienie prowadzi więc do załamania wcześniejszych pewników. Jednocześnie cały cykl trenów pokazuje, że przeżywanie bólu jest także drogą do stopniowego odzyskiwania równowagi. W Trenie XIX pojawia się ukojenie i próba odbudowania ładu wewnętrznego. Cierpienie nie tylko niszczy, lecz również zmusza człowieka do przewartościowania własnego życia.

Wybraną lekturą, która trafnie ukazuje wpływ cierpienia na postawę człowieka, jest Dżuma Alberta Camusa. Akcja powieści rozgrywa się w mieście ogarniętym epidemią, która staje się doświadczeniem zbiorowego cierpienia. Bohaterowie reagują na nie w różny sposób. Doktor Rieux nie poddaje się rozpaczy ani bezsilności, lecz podejmuje walkę o ludzkie życie. Cierpienie innych budzi w nim współczucie, odpowiedzialność i potrzebę działania. Z kolei Rambert początkowo myśli głównie o własnym szczęściu i pragnie uciec z zamkniętego miasta, ale z czasem dojrzewa do solidarności z cierpiącymi. Jeszcze inaczej reaguje ojciec Paneloux, który początkowo interpretuje epidemię jako karę boską, lecz później jego postawa staje się bardziej niepewna i dramatyczna. Camus pokazuje, że cierpienie jest próbą człowieczeństwa: jednych prowadzi do egoizmu i lęku, innych do heroizmu, ofiarności i moralnej wielkości. W obliczu nieszczęścia ujawnia się prawda o człowieku.

Pierwszym kontekstem może być Inny świat Gustawa Herlinga-Grudzińskiego. Autor opisuje rzeczywistość łagru, czyli miejsca skrajnego upokorzenia i cierpienia. Więźniowie zostają pozbawieni godności, wolności i nadziei. W takich warunkach niektórzy tracą człowieczeństwo, stają się obojętni na krzywdę innych, walczą tylko o przetrwanie. Inni jednak próbują zachować resztki moralności i solidarności. Cierpienie ukazane w tym utworze ma charakter odczłowieczający, ale zarazem ujawnia siłę ducha tych, którzy nie chcą zgodzić się na całkowite moralne zniszczenie. To ważny przykład tego, że ból i przemoc mogą zarówno łamać, jak i hartować człowieka.

Drugim kontekstem może być film Zielona mila w reżyserii Franka Darabonta. Ukazane w nim cierpienie ma wymiar fizyczny, psychiczny i moralny. John Coffey doświadcza niesprawiedliwości i odrzucenia, mimo że sam jest dobry i wrażliwy. Jego los przypomina sytuację niewinnego cierpiącego. Film pokazuje, że cierpienie może budzić w innych współczucie, przemieniać ich spojrzenie na świat i skłaniać do refleksji nad winą, karą oraz sprawiedliwością. Bohaterowie stykający się z cierpieniem Coffeya muszą zająć wobec niego stanowisko, a ich postawy zostają poddane moralnej próbie.

Wszystkie przywołane utwory prowadzą do wniosku, że cierpienie jest doświadczeniem, które głęboko wpływa na postawę człowieka. Może wywoływać bunt, kryzys wiary, rozpacz i poczucie bezsensu, jak w Księdze Hioba czy Trenach Kochanowskiego. Może również mobilizować do działania, budzić solidarność i odkrywać moralną siłę człowieka, jak w Dżumie. Czasem niszczy psychikę i odbiera godność, a czasem pozwala odkryć prawdę o sobie i innych. Człowiek wobec cierpienia okazuje się istotą kruchą, ale zarazem zdolną do wielkiego duchowego wysiłku. Właśnie dlatego sposób przeżywania cierpienia tak wiele mówi o ludzkim wnętrzu i stanowi jeden z najważniejszych tematów literatury.

Ocena według kryteriów maturalnych na poziomie podstawowym

1. Realizacja tematu wypowiedzi Praca realizuje temat, ponieważ pokazuje wpływ cierpienia na postawy człowieka. Są omówione wszystkie elementy wymagane w poleceniu: Księga Hioba, wybrana lektura obowiązkowa, Treny Kochanowskiego oraz dwa konteksty. Argumentacja jest spójna i podporządkowana tezie. Przewidywana ocena: bardzo dobra realizacja tematu.

2. Elementy retoryczne Wypowiedź ma wyraźną tezę, rozwinięcie i zakończenie. Argumenty są uporządkowane, każdy akapit dotyczy innego przykładu. Zachowana jest logiczna kompozycja. Przewidywana ocena: wysoka.

3. Kompetencje literackie i kulturowe Praca poprawnie odwołuje się do znanych utworów literackich i filmowych. Interpretacja jest zgodna z sensem dzieł. Zostały wskazane różne reakcje człowieka na cierpienie: bunt, rozpacz, pokora, solidarność, dojrzewanie. Przewidywana ocena: wysoka.

4. Język Styl jest odpowiedni do rozprawki maturalnej: formalny, zrozumiały, uporządkowany. Słownictwo jest dość różnorodne i adekwatne do tematu. Przewidywana ocena: dobra lub bardzo dobra.

5. Poprawność językowa, ortograficzna i interpunkcyjna W przedstawionej wersji nie ma rażących błędów, które obniżałyby wartość pracy. Przewidywana ocena: wysoka.

6. Liczba słów Praca zdecydowanie przekracza wymagane 300 słów, więc spełnia warunek formalny.

Ogólna ocena Jest to wypracowanie na poziomie dobrym lub bardzo dobrym, spełniające wymagania rozprawki maturalnej na poziomie podstawowym. Przy dopracowaniu kilku sformułowań i dodaniu jeszcze bardziej pogłębionych wniosków mogłoby otrzymać wynik z górnych przedziałów punktowych.