Rozprawka na podstawie notatek ze zdjęć

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: dzisiaj o 12:32

Na kreację bohaterów oraz miejsce akcji w utworach znacząco wpływa epoka, w której zostały one napisane. Twórcy wykorzystują kluczowe dla danego czasu wartości i założenia, które nadają dziełu określony wyraz artystyczny. Szczególnie wyraźnie widać to w romantyzmie, którego przedstawiciele podkreślali znaczenie uczuć, wyobraźni i wiary, dostrzegając ograniczenia rozumowego poznawania rzeczywistości. Uważali również, że świat materialny przenika się ze światem duchowym, a natura jest żywą, tajemniczą potęgą. Założenia te prowadziły do kreowania bohaterów nadwrażliwych i wyobcowanych oraz przestrzeni odzwierciedlających ich przeżycia i otwierających dostęp do rzeczywistości pozazmysłowej. W „Kordianie” Juliusza Słowackiego ujawniają się one poprzez indywidualizm bohatera i jego duchowy związek z przyrodą. W „Świtezi” Adama Mickiewicza decydują o przenikaniu się rzeczywistości materialnej i nadprzyrodzonej oraz obecności ludowej sprawiedliwości. Natomiast w sonecie „Burza” tego samego autora kształtują obraz potężnej natury i samotnej jednostki.

Romantyczny kult indywidualizmu sprawia, że bohater literacki wyróżnia się niezwykłą wrażliwością, a otaczająca go przestrzeń staje się odbiciem jego wnętrza. Taką zależność przedstawia Słowacki w „Kordianie”. Tytułowy bohater już jako piętnastoletni chłopiec doświadcza melancholii, osamotnienia i poczucia bezcelowości życia. Jesienny krajobraz współgra z jego przygnębieniem: obumieranie przyrody przywołuje myśli o przemijaniu i śmierci. Porównując siebie do drzewa zwarzonego od korony, Kordian wyraża przekonanie o przedwczesnym wyczerpaniu sił duchowych. Jednocześnie poszukuje w naturze życia i głębszego sensu, co wskazuje na romantyczne przekonanie o jej duchowym wymiarze. Rozczarowanie miłością do Laury oraz brak idei, której mógłby się poświęcić, pogłębiają jego kryzys i prowadzą do próby samobójczej. Pogłębiając ten temat, warto przywołać hamletyzm, czyli postawę naznaczoną wewnętrznym rozdarciem, skłonnością do analizowania własnych przeżyć i trudnością w podejmowaniu działań. Podobnie jak bohater Szekspira, Kordian intensywnie przeżywa konflikt między myślą a czynem. Przełom przynosi dopiero pobyt na Mont Blanc. Monumentalna góra nie jest przypadkowym tłem: oddalenie od codzienności oraz bliskość nieba sprzyjają poczuciu duchowej potęgi. Bohater odnajduje ideę walki za ojczyznę, wyrażoną w haśle „Polska Winkelriedem narodów!”. Jednak późniejsza niemożność dokonania zamachu na cara ujawnia rozdźwięk między wyobrażeniem własnej wielkości a psychicznymi możliwościami. Słowacki, piszący po klęsce powstania listopadowego, nie tylko tworzy romantycznego indywidualistę, lecz także poddaje krytycznej ocenie skuteczność samotnego poświęcenia.

Przekonanie o duchowym wymiarze rzeczywistości wpływa również na konstruowanie przestrzeni, w której granica między tym, co materialne, a tym, co nadprzyrodzone, okazuje się niepewna. W „Świtezi” Mickiewicza jezioro nie stanowi jedynie malowniczego miejsca wydarzeń, lecz skrywa tajemnicę przeszłości i umożliwia kontakt z innym porządkiem istnienia. Nocny pejzaż, odbicie gwiazd w wodzie oraz wrażenie nieskończoności sprawiają, że obserwator traci pewność swojego położenia. Stojąc na brzegu, czuje się jakby zawieszony między dwiema otchłaniami. Metaforyka kosmiczna podważa oczywistość codziennego doświadczenia, ukazując ograniczenia zmysłowego poznania. Piękno jeziora łączy się przy tym z niepokojem, wywołując charakterystyczne dla romantycznej wzniosłości jednoczesne zachwycenie i przerażenie. Z tej przestrzeni wyłania się tajemnicza kobieta, która opowiada historię zatopionego miasta. Gdy jego bezbronnym mieszkańcom zagraża napaść, modlitwa córki Tuhana zostaje wysłuchana: miasto znika pod wodą, a kobiety i dzieci zostają przemienione w kwiaty. Napastnicy ponoszą śmierć po ich zerwaniu. Przyroda staje się więc narzędziem ocalenia niewinnych i ukarania winnych. Ludowa koncepcja sprawiedliwości wpływa zarówno na losy postaci, jak i na znaczenie krajobrazu. Świat ducha i materii tworzą tu antynomiczną jedność: zachowują odmienność, lecz pozostają nierozerwalnie związane. Bohaterowie mogą zbliżyć się do prawdy dopiero wtedy, gdy dopuszczą istnienie zjawisk niewytłumaczalnych rozumowo.

Romantyczne postrzeganie natury jako autonomicznej potęgi pozwala natomiast ukazać kruchość człowieka i szczególnie wyraziście podkreślić jego samotność. W „Burzy” Mickiewicza przestrzenią wydarzeń jest statek zagrożony zniszczeniem przez morski żywioł. Natura przejmuje rolę aktywnego uczestnika zdarzeń, narzucając ludziom sytuację graniczną. Nagromadzenie dynamicznych obrazów oraz wrażeń słuchowych, takich jak ryk wód, szum wichru i krzyki podróżnych, buduje atmosferę chaosu. Krwawy zachód słońca łączy wrażenia wzrokowe z zapowiedzią zagłady, a personifikacja śmierci, przedstawionej jako żołnierz szturmujący okręt, nadaje katastrofie wymiar symboliczny. Potęga morza i bezradność pasażerów ujawniają doświadczenie wzniosłości, wynikające z konfrontacji człowieka z siłą przekraczającą jego możliwości. Na tle zbiorowości wyróżnia się jednak samotny podróżny. Podczas gdy inni modlą się lub żegnają z bliskimi, on pozostaje na uboczu. Jego spokój nie oznacza zwycięstwa nad strachem, lecz odsłania głęboką izolację: nie znajduje oparcia ani w modlitwie, ani w więziach z ludźmi. Zewnętrzna katastrofa uwydatnia zatem dramat wewnętrzny. Romantyczny indywidualizm wyraża się tutaj nie przez heroiczny czyn, ale przez bolesną odmienność przeżywania wspólnego zagrożenia.

Założenia romantyzmu kształtują więc nie tylko cechy postaci, lecz także relację między człowiekiem a otaczającym go światem. Natura może odzwierciedlać emocje, otwierać dostęp do tajemnicy lub ujawniać ludzką bezsilność. Bohaterowie, obdarzeni szczególną wrażliwością, szukają sensu poza granicami zwyczajnego doświadczenia, ale często płacą za to samotnością. Przestrzeń staje się dzięki temu istotnym nośnikiem znaczeń, a nie wyłącznie tłem wydarzeń. Także współcześnie romantyczna literatura przypomina, że wiedza i postęp nie usuwają wszystkich ludzkich lęków, a potrzeba więzi, sensu i zrozumienia własnego miejsca w świecie pozostaje aktualna.