Czy można oszukać swoje przeznaczenie? Analiza na podstawie "Antygony" Sofoklesa i innego tekstu kultury.

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 10.01.2024 o 15:58

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: 7.01.2024 o 13:14

Kwestia przeznaczenia jest jednym z najbardziej intrygujących tematów, który od wieków fascynuje filozofów, pisarzy i zwykłych ludzi. Zastanawiamy się, czy jesteśmy w stanie kierować własnym życiem, czy też wszystko zostało nam z góry przypisane przez nieuchronny los. Odpowiedzi na to pytanie poszukujemy również w literaturze, a jednym z najdoskonalszych przykładów dzieła, które bezpośrednio podchodzi do zagadnienia przeznaczenia, jest "Antygona" Sofoklesa. Zastanówmy się zatem, czy można oszukać swoje przeznaczenie, analizując losy bohaterów tej tragedii i odwołując się do innych tekstów kultury.

Przypadek tytułowej bohaterki "Antygony" doskonale ilustruje, jak trudnym zadaniem jest próba uniknięcia swojego losu. Sofokles pokazuje, że działania postaci, które podjęły próbę walki z przeznaczeniem, prowadzą nieuchronnie do tragedii. Antygona, występując przeciw dekretowi Kreona, który zakazywał pochówku jej brata Polinejkesa, podejmuje wyzwanie, które – zdawałoby się – pozwala jej przejąć kontrolę nad własnym życiem. Jednak jej działania są napędzane przez potężniejszą siłę – poczucie obowiązku religijnego i moralnego. To poczucie obowiązku okazuje się być jej przeznaczeniem, które prowadzi ją do śmierci. Mimo heroicznej postawy, brakuje jej możliwości wyboru – jest jakby uwięziona w sieci wyznaczonej przez bogów i wyznawane przez nią wartości.

Konflikt między osobistą wolą a nieuchronnością fatum widoczny jest również w innej postaci z tragedii – Kreonie. Władca Teb, ustawiając prawa państwa ponad zasadami boskimi, również usiłuje oszukać przeznaczenie, kierując się własnym rozumieniem, co jest dobre dla społeczności, którą rządzi. Jednakże Kreon, podobnie jak Antygona, spotyka się z konsekwencjami swoich decyzji, które ostatecznie doprowadzają do śmierci jego najbliższych – syna i żony. Wstrząsająca konkluzja wydaje się potwierdzać, że indywidualne dążenia i pragnienia ulegają większej sile, jaką jest przeznaczenie.

Porównując losy bohaterów "Antygony" z postaciami z innych tekstów kultury, natrafiamy na podobne wątki. Weźmy na przykład "Makbeta" Williama Szekspira, gdzie tytułowy bohater otrzymuje od wiedźm przepowiednie, które determinują jego przyszłe działania. Makbet, pragnąc przejąć władzę, którą wiedźmy obiecały mu jako przyszłość, zabija króla Duncana. Tak jak w przypadku Antygony, jego wybory prowadzą go do celu, który wydawał się być przeznaczony, ale cały kontekst sprawia, że jest to droga pełna cierpienia, wewnętrznego konfliktu i kolejnych zbrodni. Makbet w końcu zostaje zmuszony do uznania, że jego próby kształtowania własnego przeznaczenia były iluzją, a faktyczne przeznaczenie, podobnie jak w tragedii Sofoklesa, okazuje się nie do pokonania.

Analizując oba teksty, można dojść do wniosku, że zarówno w starożytnej tragedii greckiej, jak i w renesansowej dramaturgii angielskiej, postacie, które starały się oszukać swoje przeznaczenie, w końcu zostały pokonane przez siły, przeciwko którym nie można było wygrać. Los jest potężniejszy niż ludzkie pragnienia i choć można próbować go oszukać, to w pewnym momencie życie daje bolesną lekcję pokory.

Podsumowując, zarówno "Antygona" Sofoklesa, jak i "Makbet" Szekspira dają jasno do zrozumienia, że starcie z przeznaczeniem jest walką skazaną na przegraną. Bohaterowie tych dzieł, mimo odmiennych motywacji i czasów, w których żyli, stają przed podobnym wyzwaniem i w rezultacie spotykają się z podobnym, tragicznym końcem. Czy da się więc oszukać swoje przeznaczenie? Wydaje się, że zarówno antycznej, jak i nowożytnej literaturze brakuje przykładów na to, że jest to możliwe. Możemy więc postawić tezę, że przeznaczenie jest w naszym życiu nieuchronne i próba jego oszustwa może jedynie przyśpieszyć to, co zostało nam zapisane przez los.