Nawiązywanie do tradycji romantycznej w literaturze: analiza wybranych utworów

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 16.01.2024 o 19:32

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: 9.01.2024 o 7:14

Romantyzm jako epoka literacka ugruntowała się w historii kultury jako wyrazisty okres pełen nastrojów, uczuć i poszukiwań ideowych. Choć od jej blasku minęło już wiele lat, zarówno literatura, jak i inne dziedziny sztuki nierzadko czerpią z romantycznego dziedzictwa inspiracje, kształtując przez to swoje wyjątkowe oblicza. Przejawy inspiracji romantyzmem są wielorakie i mogą obejmować różne funkcje – od czysto estetycznych po głęboko ideowe. „Mistrz i Małgorzata” Michaiła Bułhakowa, rewolucyjne dzieło rosyjskiej literatury XX wieku, jednoczy w sobie romantyczny duch oporu przeciwko systemowi i przeszywającą wszystko miłość – aspekty, które stawiają go w szeregu z klasycznymi utworami tej epoki, takimi jak „Dziady” Adama Mickiewicza czy „Faust” Johanna Wolfganga von Goethe.

Bułhakow nie tylko nawiązuje do tradycji romantycznej stylistyką i podejmowanymi tematami, ale także poprzez intrygujący kontrast nadnaturalnych wydarzeń z racjonalnym światem, wyraźnie przywodzących na myśl „Balladynę” Juliusza Słowackiego. W „Mistrzu i Małgorzacie” pojawiają się wątki mistyczne, diabelskie mocy, przekraczanie granic między światami – to wszystko przypomina o zafascynowaniu romantyków metafizyką i duchowością. Również miłość jako siła transcendentna, przewodząca bohaterom pomimo wszelkich przeciwności, wynosi powieść na wyżyny, gdzie literatura romantyczna już wieki temu postawiła swój szczyt.

Powieść Bułhakowa jest komentarzem do realiów okresu, w którym powstała, czyli do sytuacji społeczno-politycznej ZSRR w latach 20. i 30. XX wieku. Romantyczna potrzeba oporu wobec ucisku i obrona wartości indywidualnych zostaje tu zaakcentowana w sposób podkreślający uniwersalność romantycznego przekazu. Podobnie jak Konrad z „Dziadów” Mickiewicza, który buntuje się przeciwko opresyjnej władzy i szuka sprawiedliwości duchowej, tak Bułhakow wplata w tekst dyskurs o wolności, której poszukują jego bohaterowie, choćby w surrealizującym świecie Moskwy nawiedzanej przez diabelską siłę.

Wspomnieć też należy o motywie romantycznym w postaci tęsknoty za wyidealizowaną przeszłością, którą romantycy wyrażali np. poprzez motywy średniowieczne czy odwołania do dawnego folkloru. W dziełach takich jak „Pan Tadeusz” Mickiewicza, odnajdujemy celebrację przeszłości, która jest źródłem tożsamości narodowej. Dla romantyków przeszłość stanowiła czas wzorów i heroicznych czynów wartościowych dla teraźniejszości, podobnie jak w „Mistrzu i Małgorzacie” retrospekcje dotyczące Jerozolimy za czasów Poncjusza Piłata stanowią fundament dla opowieści i punkt odniesienia dla współczesnych.

Przechodząc przez kolejne fazy literackie, takie jak Młoda Polska, widzimy, że zarówno Stanisław Wyspiański w „Weselu”, jak i Stanisław Przybyszewski w swojej twórczości, nadal czerpią z bogactwa metafory i symboliki romantycznej, podkreślając jednostkową walkę człowieka z pętami codziennej egzystencji. Temat wolności jednostki, jej pragnień i dążeń miłosnych czy marzeń o doskonałości nadal pobrzmiewa w ich utworach.

W kontekście współczesnym, gdzie często pojawia się refleksja na temat kryzysu wartości czy poszukiwania tożsamości, romantyzm nadal jest aktualny i inspirujący. Wielu twórców – pisarzy, reżyserów, muzyków – nie waha się odwoływać się do tradycji romantycznej, kreując nowoczesne narracje o głębokiej, często buntowniczej naturze, w których można rozpoznać ducha dawnych utworów.

Podsumowując, romantyzm z jednej strony stanowi dla współczesnych artystów niemal archetypiczną kanwę, z drugiej – źródło ponadczasowej inspiracji. "Mistrz i Małgorzata" Bułhakowa jest punktem, w którym tradycję romantyczną uchwycić można w pełnej krasie, dowodząc, że jej echa nadal rozbrzmiewają na przestrzeni wieków, formując i urozmaicając światową literaturę i kulturę.