Rola majątku i pochodzenia w relacjach międzyludzkich w "Lalce" Bolesława Prusa

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 22.01.2024 o 11:54

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: 21.01.2024 o 17:40

Majątek i pochodzenie to aspekty, które od niepamiętnych czasów wywierają wpływ na relacje międzyludzkie, determinując status społeczny danej osoby, a także jej możliwości w kontaktach z innymi. W narracji literackiej pełnią one zasadniczą rolę, często stanowiąc o ostrych podziałach społecznych bądź też o przenikliwym obrazowaniu ówczesnych realiów. Znaczącym przykładem literackim, w którym te aspekty znajdują swoje zdecydowane odzwierciedlenie, jest dzieło Bolesława Prusa "Lalka". W "Lalce" bogactwo i pochodzenie są kluczowymi elementami determinującymi hierarchię społeczną, relacje międzyludzkie oraz indywidualne dążenia bohaterów.

Główny bohater powieści, Stanisław Wokulski, jest postacią, która w całości ilustruje wpływ majątku i pochodzenia na relacje międzyludzkie. Jako osoba pochodząca z nizin społecznych, dzięki niewyobrażalnemu trudowi, osiągnął znaczącą pozycję finansową. Jego historia to klasyczny przykład samodzielnego "robienia" sobie miejsca w świecie zdominowanym przez arystokrację i bogate mieszczaństwo. Sam Wokulski jest świadomy swojej peryferyjnej pozycji społecznej, mimo tego, że bogactwo pozwala mu na kontakty z wyższymi sferami. Mimo ambicji i chęci przekroczenia granic społecznych, zostaje powitany z politowaniem i podejrzliwością.

Pragnienie Wokulskiego nabycia akceptacji wyższych sfer, a przede wszystkim zdobycia serca Izabeli Łęckiej, jest dodatkowo zaakcentowane przez uniżoność, z jaką podchodzi on do arystokracji. Jest gotów poświęcić swoje uczucia, zasoby oraz nawet zdrowie psychiczne w imię nieosiągalnej, jak się wydaje, miłości. Pragnienie awansu społecznego Stanisława jest jednostronne, a jego majątek nie wystarcza, by przełamać bariery narzucone przez pochodzenie. Związek z Izabelą, choćby i w sferze marzeń, wydaje się być nie tylko uzależniony od materialnego statusu Wokulskiego, ale także i od jego zdolności do przekupienia rodziny Łęckich dobrami materialnymi.

Okazuje się jednak, że majątek nie jest wszystkim. Pochodzenie Izabeli, jej oczekiwania i poglądy na świat, w którym liczy się przede wszystkim herb i czystość krwi, sprawiają, że Wokulski nie jest w stanie dorównać jej wymaganiom. Sama Izabela, traktowana jak "lalka" przez swoich krewnych. Kobieta nie potrafi przejrzeć na oczy i zobaczyć w Wokulskim człowieka, który byłby w stanie zapewnić jej szczęśliwe życie. Narzucenie jej perspektywy życiowej, w której liczy się wyłącznie pozór i pozycja społeczna, każe jej odrzucić prawdziwe uczucie Wokulskiego jako coś niemającego wartości.

Również inne postacie, jak Baronowa Krzeszowska czy Szlangbaum, ukazują iż majątek jest w stanie zapewnić wygodne życie, ale nie kupi prawdziwych, głębokich relacji międzyludzkich. Szczególnie postać Szlangbauma, bogacza pochodzenia żydowskiego, wskazuje na społeczną dwulicowość i hipokryzję: mimo ogromnego majątku, jest on traktowany z wyższością przez tych, którzy nie mogą się równać z nim finansowo, lecz uważają się za lepszych ze względu na pochodzenie.

Powyższe przykłady boleśnie unaoczniają, iż w epoce, którą przedstawia "Lalka", majątek i pochodzenie wywierają olbrzymi wpływ na relacje międzyludzkie. Pieniądze mogą otworzyć niektóre drzwi, ale nie przełamią uprzedzeń i stereotypów. Uwypuklają one trwałość i głęboko zakorzeniony konserwatyzm społeczny, który jest odporny na zmiany. Postać Wokulskiego stawia pytanie o prawdziwą wartość człowieka w świecie rządzonym przez pieniądz i pochodzenie, a także o to, czy prawdziwe uczucia mogą przetrwać w takim świecie. Oczywiste jest, że "Lalka" jest ponadczasowym obrazem społecznego mechanizmu, którego aktualność nie umiera wraz z przemijającymi epokami.