Buntownicy - czy budzą podziw czy pogardę?

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 25.01.2024 o 14:01

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: 24.01.2024 o 21:31

W literaturze postać buntownika często jawi się jako osoba niezwykle charyzmatyczna i pełna pragnień zmian, nierzadko idąca pod prąd obowiązującym regułom i normom społecznym. Od czasów starożytnych do współczesności sztuka portretuje buntowników z różnych perspektyw, zarówno podziwu, jak i pogardy. Sposób, w jaki przedstawia się bunt władców, poddańczych opór oraz indywidualne dążenie do wolności, zależy od kontekstu kulturowego i etycznego oraz od wartości, jakie w danym społeczeństwie dominują. Opierając się na "Antygonie" Sofoklesa oraz na "Mitologii" Jana Parandowskiego, spróbujmy przybliżyć postacie buntowników i odpowiedzieć na pytanie, czy mogą być oni godni naszego podziwu, czy raczej zasługują na pogardę.

Antygona, bohaterka tragedii Sofoklesa, jest bez wątpienia jedną z najbardziej znaczących postaci postrzeganych jako buntownicy w literaturze. Wbrew edyktowi władcy, Kreona, który zakazał pochówku jej brata Polinejkesa, kieruje się własnym sumieniem i szacunkiem dla boskich praw, dokonując pochówku brata. Jest to czyn otwartej rebelii przeciw autorytetowi, ale i głębokiej wierności wartościom, których nie można wykazać zgoła złymi - szacunkowi dla tradycji i uświęconej rytuałem czci zmarłych. Czy zatem Antygona jest bohaterką godną podziwu? Bez wątpienia tak, ponieważ gotowa jest ponieść najwyższą ofiarę w obronie przekonań, które uważa za sprawiedliwe. W jej działaniu nie da się dopatrzeć egoizmu czy dążenia do zysku – ma ono charakter wyłącznie altruistyczny, zgodny z głęboko tkwiącymi w niej przekonaniami.

Inną perspektywę na bunt i jego konsekwencje oferuje "Mitologia" Jana Parandowskiego. Tu postać Prometeusza uosabia buntownika, który przeciwstawia się samym bogom. Ukradł on z Olimpu ogień i ofiarował go ludziom, umożliwiając tym samym postęp cywilizacyjny. Prometeusz zostaje surowo ukarany przez Zeusa - codziennie jego wątroba jest wyrwana przez orła, by w nocy odrosnąć i przynieść kolejne cierpienie. Pomimo bólu i kary, postać Prometeusza, podobnie jak Antygony, obrasta w podziw. To bunt ze szlachetnych pobudek, ukazujący troskę o los ludzkości, wartości, które transcendentnie przekraczają wygodę czy własne pragnienia jednostki. Nie jest to działanie wynikające z kaprysu czy chwilowego rozgoryczenia, ale głęboka troska o dobro ogółu.

Buntownik więc jawi się tutaj jako ktoś, kto patrzy w przyszłość i jest gotów poświęcić się dla lepszego jutra. W obu przytoczonych przypadkach znajdujemy głęboki respekt dla życia, tradycji, natury ludzkiej oraz nadziei i dążenia do poprawy ludzkich losów.

W obliczu tak przedstawionych przykładów trudno umniejszyć znaczenie buntowników, choćby ich działania wydawały się na pierwszy rzut oka sprzeczne z porządkiem czy prawem. Bunt rodzi się tam, gdzie poczuje się niesprawiedliwość, tam, gdzie zasady konfliktują z moralnością i etyką. Zarówno Antygona, jak i Prometeusz podejmują walkę z przeważającymi siłami, pociągając za sobą ryzyko wielkich osobistych strat.

Buntownicy zyskują więc nasz podziw, kiedy ich czyny nie są formą destrukcji, ale mają na celu wytworzenie lepszego porządku, naprawę systemu, który zawodzi. Możemy ich pogardzać jedynie wtedy, gdy ich działania mają na celu wyłącznie własne korzyści, gdy w buncie brak szczytnych celów i kiedy w efekcie pozbawieni są szlachetniejszych motywów. Na gruncie przedstawionych w literaturze faktów, postawa buntowników, takich jak Antygona czy Prometeusz, zasługuje na uznanie i respekt.

Opisując buntowników, którzy przeszli do historii jako symbole walki z niesprawiedliwością oraz broniący uniwersalnych wartości, musimy jednak pamiętać, że są oni również ludźmi, którzy ponoszą konsekwencje swojej odwagi. Z tego względu forma ich buntu powinna budzić nie tyle pogardę, ile zrozumienie dla ich wyborów i motywacji. W świetle tego, co przedstawili Sofokles i Parandowski, nie sposób nie docenić odwagi i poświęcenia buntowników, którzy ponad wszystko stawiają dobro wspólne.