Nowosilcow - ofiara władzy despotycznej czy tylko jej narzędzie? Nawiązanie do III cz. "Dziadów"

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 26.01.2024 o 16:21

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: 26.01.2024 o 8:56

Nowosilcow, jako historyczna postać, został uwieczniony w literaturze przez Adama Mickiewicza w jego dziele "Dziady" cz. III. Przedstawiając tę postać, poeta dokonuje głębokich analiz psyche jednostki, ukazując w sposób wyrazisty mechanizmy despotyzmu i wpływ takiego systemu na człowieka. Rozważając pytanie, czy Nowosilcow jest ofiarą despotyzmu, czy jedynie jego narzędziem, wypada prześledzić dokładniej jego portret psychologiczny oraz kontekst historyczno-społeczny, w którym przyszło mu funkcjonować.

Najprostszym wydaje się uznanie Nowosilcowa za narzędzie w rękach cara. W "Dziadach" części trzeciej pojawia się jako postać szpicla, uwikłanego w carski aparat ucisku Polaków. Pełni rolę przedstawiciela władzy, która nie liczy się z pojedynczym człowiekiem. Jest figura surowa, nieprzystępna i wydaje się być pozbawiony emocji, co można rozpatrywać jako cechy typowego zausznika władzy autorytarnej. Nowosilcow wydaje rozkazy, nadzoruje więzienie, organizuje procesy polityczne przeciwko bohaterom, którym poeta poświęca swoje dzieło.

Argumentem przemawiającym za tym, że Nowosilcow był tylko narzędziem, jest jego rola jako sprawcy ucisku. Bez wątpienia, działania te nie sprzyjają widzeniu w nim ofiary. Jest przedstawicielem władzy oceniającym wyłącznie przez pryzmat lojalności względem cara. Jego działania są częścią systemu, mającego na celu utrzymanie porządku ustalonego przez cara i rosyjskie prawo, a więc wykonalność decyzji carskich bez względu na krzywdę innych.

Z drugiej strony Nowosilcow można uznać za ofiarę despotyzmu. Budowany przez Mickiewicza obraz przedstawiciela opresji stanowi swoistą krytykę systemu władzy, który kształtuje człowieka- wykonawcę, pozbawiając go indywidualności, empatii i zdolności do samodzielnego myślenia. Nowosilcow, choć bezwzględny i surowy, może być rozpatrywany jako człowiek, który w wyniku swoich działań staje się osamotniony, niezrozumiany oraz odcięty od społeczeństwa, do którego przecież pierwotnie należał. W ten sposób system tworzy z niego ofiarę - człowieka, który w innym układzie społecznym mógłby odgrywać zupełnie inną rolę.

Jednakże, obrona Nowosilcowa jako ofiary despotyzmu wymaga nieco przewrotności w myśleniu. Mickiewicz nie daje nam przyczyn, by litować się nad nim. Jego czyny są niemoralne i stanowią one fundament dla jego potępienia jako człowieka. Zatem wysuwanie argumentów na obronę takiej postawy wymaga odrzucenia moralnego osądu, na co paradoksalnie wskazywałby zimny pragmatyzm władzy despotycznej.

Podsumowując, choć można znaleźć argumenty za tym, iż Nowosilcow jest ofiarą systemu, przeważają dowody na to, że był on narzędziem despotyzmu. Być może był marionetką w rękach władzy, ale to on własnoręcznie stawał się katarem własnego narodu. Mickiewicz, ukazując jego postać, pragnął pokazać nie tylko jego osamotnienie i pustkę, ale przede wszystkim skupił się na jego odpowiedzialności za czyny. Nowosilcow nie wykazuje sprzeciwu, nie próbuje ustąpić z drogi, czy też zrewidować swojej drogi. Z tych przyczyn postać ta w interpretacji Mickiewicza niesie wyraźnie znamię wykonawcy, a nie ofiary despotyzmu.

Literatura nie tylko odzwierciedla, ale także ocenia - i przez osąd Nowosilcowa, czyniony przez głos poety, dostajemy wyraźny komunikat o moralnej kondycji tych, którzy dla własnego bezpieczeństwa czy korzyści zostają narzędziami w ręku opresyjnej władzy. To nie tylko historyczna lekcja, ale i ostrzeżenie przed pułapkami władzy, które mogą dotyczyć każdego, kto postawi krok na ścieżce Nowosilcowa.