Człowiek wobec losu i przeznaczenia

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 30.01.2024 o 11:11

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: 29.01.2024 o 14:17

Problem stosunku człowieka do losu i przeznaczenia jest jednym z najstarszych i najczęściej powracających tematów w literaturze. W różnych epokach pisarze przedstawiali bohaterów mierzących się z tym zagadnieniem, często doszukując się odpowiedzi na pytanie, czy i w jakim zakresie jesteśmy w stanie wpływać na nasze życie.

W literaturze antycznej kwestia ta była przedmiotem szczególnego zainteresowania. Przykładem może być postać Edypa z tragedii Sofoklesa "Król Edyp". Mimo iż tragiczny bohater próbuje uniknąć swojego przeznaczenia, które zostało przepowiedziane przez wyrocznię delficką, jego wysiłki okazują się daremne. Nawet próba wyrwania się z sieci fatum i stawienie czoła przepowiedniom nie uchroniły go przed popełnieniem niewyobrażalnego czynu – zabójstwa własnego ojca i małżeństwa z matką. Los jawi się tu jako siła rządząca życiem człowieka, która nie może zostać pokonana przez wolę jednostki.

Zupełnie inny obraz przedstawia renesans, który skupia się na ludzkiej indywidualności i możliwościach. "Hamlet" Williama Szekspira to dramat, w którym tytułowy bohater zmaga się z dylematem moralnym i egzystencjalnym, będąc jednocześnie pogrążony w refleksji nad swym przeznaczeniem. Szekspir ukazuje bohatera stojącego w obliczu tragicznego losu, jednak niejednoznacznie interpretuje rolę przeznaczenia w życiu człowieka. Hamlet posiada wolną wolę, która umożliwia mu odłożenie zemsty, analizowanie konsekwencji swoich decyzji i wybieranie ścieżki działania, co ostatecznie prowadzi do tragedii.

Oświecenie z kolei stawia na rozum i możliwość kształtowania własnej drogi życiowej. W literaturze polskiego oświecenia, jak w "Zemście" Aleksandra Fredry, widać przeświadczenie o racjonalności działań ludzkich. A jednak nawet tutaj, pomimo tej wiary w rozum, przeznaczenie potrafi splatać nić losu w sposób niespodziewany, jak chociażby w przypadku zaaranżowanego małżeństwa Klary i Wacława, które pomimo licznych przeszkód realizuje się w finale jako szczęśliwy zbieg okoliczności.

Romantyzm natomiast akcentował niezgłębioną naturę ludzkiego bytu i potęgę przeznaczenia. Przypomnieć należy "Dziady" cz. III Adama Mickiewicza, gdzie Konrad siłuje się z Bogiem i własnym przeznaczeniem, domagając się odpowiedzi na pytanie o sens cierpienia narodu polskiego. Wizja losu jest tutaj tragiczna i mistyczna, ukazuje człowieka jako istotę poddaną wyższym siłom, które determinują jego życie.

Współczesna literatura również często odnosi się do problematyki ludzkiego losu. Wiele powieści, jak na przykład "Pilot ci tego nie powie" Marcina Margielewskiego, przedstawia bohaterów, którzy są kształtowani przez los, gdzie każda decyzja ma znaczenie dla dalszego życiorysu, ukazując jednocześnie, że z pozoru przypadkowe wydarzenia mogą mieć przesądzenie o naszym przeznaczeniu.

W świetle tak rozległej gamy perspektyw i interpretacji literackich, pytanie o to, jak człowiek ma się odnosić do losu i przeznaczenia, pozostaje otwarte. Czyżby odpowiedź zależała od epoki, kontekstu kulturowego, a przede wszystkim od samego człowieka, jego wyborów i odwagi, aby te wybory dokonywać, nawet w cieniu nieuchronności przeznaczenia? Literatura zdaje się sugerować, że ostateczne podejście do losu to odzwierciedlenie naszej własnej wizji bytu, naszej osobowości i naszych przekonań o miejscu w świecie i kosmosie.