Człowiek szukający ocalenia w czasie wojny. W pracy odwołaj się do lektury Tadeusza Borowskiego "Proszę państwa do gazu".

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: 26.10.2023 o 23:42

W czasie wojny, gdy świat tonie w chaosie i zagładzie, człowiek jest zmuszony do podjęcia wyborów, którym nigdy by się nie poddał w innych okolicznościach. Szukając ocalenia, staje przed dylematem moralnym, którym niełatwo jest sobie poradzić. Podążając śladem postaci przedstawionych w twórczości Tadeusza Borowskiego, w szczególności z lektury „Proszę państwa do gazu”, można dostrzec, jak w warunkach ekstremalnych człowiek odrzuca swoje wartości i uczłowiecza się.

"Proszę państwa do gazu" to opowiadanie, które wstrząsa nie tylko z powodu surowego przedstawienia faktów, ale również z uwagi na głębokie studium ludzkiej psychiki w sytuacji ekstremalnego zagrożenia. Autor, będący sam więźniem Auschwitz, kreśli portret człowieka otoczonego śmiercią, będącego jednocześnie ofiarą systemu i, paradoksalnie, jego częścią. Główny bohater, narrator opowiadania, stara się przez cały czas adaptować do warunków panujących w obozie, żyć dzień po dniu i zachować chociaż resztki człowieczeństwa. Oprawcy, funkcjonariusze SS, prowadzą swoją grę życia i śmierci, w której więźniowie są jedynie pionkami. Ale to właśnie wśród tych więźniów rozgrywa się prawdziwa walka o ocalenie – nie tylko fizyczne, ale również duchowe.

Ocalenie, o którym mówi Borowski, ma wiele wymiarów. Fizyczne przetrwanie jest oczywiście priorytetem, ale równie ważne staje się zachowanie ludzkiej godności wobec trywializacji śmierci i codziennego obcowania z okrucieństwem. Opowiadanie ukazuje różne strategie przetrwania – od obojętności, przez współpracę z oprawcami (szczególnie obrazują to postacie tzw. kapo, czyli więźniów pełniących funkcje nadzorcze), po desperackie poszukiwanie choćby najdrobniejszych okruchów miłości, nadziei lub piękna, które mogą odzyskać chociaż odrobinę utraconego ludzkiego wymiaru.

Człowiek w obozie, jak pokazuje to Borowski, jest wciąż człowiekiem, ale jego działania często balansują na granicy moralności. Bywają sytuacje, w których postępowanie, które w normalnych warunkach byłoby uważane za niemoralne lub nawet zbrodnicze, w kontekście obozowej rzeczywistości staje się aktem ocalenia. Współzawodnictwo o chleb, walka o lepsze posady czy niechęć do dzielenia się padłym szczęściem ukazują paradoks własnej egzystencji - nieustannie oscyluje się pomiędzy potrzebą przetrwania a moralnymi rozterkami.

W opowiadaniu silnie zarysowany jest również temat wyborów, przed którymi stawiani są więźniowie. Często są to wybory niemożliwe - pomiędzy życiem a śmiercią bliskich, między współpracą a oporem, między biernej akceptacji a ryzykiem buntu. Rzeczywistość obozowa pozbawia jednostkę autonomii, a każdy wybór wydaje się być wyborem zła mniejszego.

Wnioskiem płynącym z analizy opowiadania Tadeusza Borowskiego jest to, że wojna ma ogromny wpływ na człowieka, którego szuka ocalenia. W warunkach ekstremalnych, jednostka często musi porzucić swoje wartości, godność i moralność w imię własnego przetrwania. Ale czy ocalenie warte jest tej degradacji człowieka? Czy brak godności i moralności nie czynią nas już tylko zwierzętami? To pytania, które z pewnością zadaje sobie każdy, kto staje przed decyzją o zachowaniu swojego życia w obliczu wojny.

Świat opisany przez Tadeusza Borowskiego jest beznadziejny i przerażający. "Proszę państwa do gazu" konfrontuje nas z przerażającą prawdą o tym, że człowiek w sytuacji ekstremalnej może stać się zarówno ofiarą, jak i katem, poszukiwaczem ocalenia lub jego zaprzeczaniem. To opowiadanie Tadeusza Borowskiego jest więc nie tylko o obozowej rzeczywistości, ale przede wszystkim o uniwersalnych dylematach człowieka uwikłanego w skrajne warunki, które wystawiają na próbę jego moralność, instynkt samozachowawczy i pragnienie zachowania choćby iluzji człowieczeństwa. W ostatecznym rozrachunku, ocalenie może przybrać różne formy, ale jego cena bywa niezmiernie wysoka – niekiedy jest nią sama dusza, którą trzeba było oddać, aby przeżyć kolejny dzień.