Postawy człowieka wobec spraw narodowych i społecznych jego czasów

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 16.02.2024 o 12:52

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: 13.02.2024 o 17:00

W dziejach narodów i społeczeństw niejednokrotnie obserwujemy różnorodne postawy ludzi wobec palących kwestii społecznych czy narodowych. Spośród tych postaw najczęściej w literaturze ukazywane są dwie antynomiczne: działanie i odpowiedzialność kontrastujące z biernością i obojętnością. Przyjrzyjmy się więc, jak te zachowania odzwierciedlają się w literaturze, a także jak wpływają one na losy narodów i społeczeństw.

Jedną z postaci literackich, która wyraźnie manifestuje aktywne podejście do spraw narodowych, jest znany z powieści Henryka Sienkiewicza, Jan Skrzetuski z "Ogniem i mieczem". Jako żołnierz poświęca się dla obrony ojczyzny w trudnym okresie powstań kozackich. Jego działania napędzane są poczuciem odpowiedzialności za losy Rzeczypospolitej, co sprawia, że odważnie staje do walki, nie unikając ryzyka. Skrzetuski pokazuje, że działanie może mieć decydujący wpływ na bieg historii – jego bohaterstwo nadaje kształt rzeczywistości i przynosi nadzieję na triumf wartości narodowych.

Z kolei w "Panu Tadeuszu" Adama Mickiewicza możemy obserwować różnorodne postacie, z których każda reprezentuje swoje podejście do spraw ojczyzny. Hrabia, choć egzaltowany, jest pełen patriotycznego zapału i gotowości do walki. Sędzia z kolei, choć nie manifestuje działań na wielką skalę, poprzez pielęgnowanie tradycji i lokalne zarządzanie kształtuje małą ojczyznę, przekazując następnym pokoleniom ducha narodowego.

Przeciwieństwem tych postaw jest bierność oraz obojętność. Jako przykład może posłużyć "Lalka" Bolesława Prusa, gdzie spotykamy postać Ignacego Rzeckiego. Ten stary subiekt, obecny na przekór zmieniającym się epokom, przyjmuje jednak postawę obserwatora, a jego bierność symbolizuje brak wpływu na bieg historii oraz umieranie dawnych idei i bohaterstwa.

Podobną obojętność do spraw narodowych obserwujemy w "Chłopach" Władysława Reymonta. Postaci tej epopei wiejskiej są tak pochłonięte codziennym trudem, że wydają się nie mieć sił na zaangażowanie w kwestie większe niż lokalne. To obraz, który ugruntowuje przekonanie, że życie codzienne obrasta w rutynę i przytłacza, sprawiając, że człowiek jest skłonny do wycofania się z udziału w sprawach społecznych czy narodowych.

Postawy te nie tylko wpływają na narrację literacką, ale również odgrywają kluczową rolę w historii społeczeństw. Aktywne działanie, wynikające z odpowiedzialności, często jest siłą napędową zmian, reform i walki o niepodległość. Bierność i obojętność natomiast mogą prowadzić do stagnacji, a nawet regresu. Trudno oceniać owe postawy jednostronnie, gdyż zarówno działanie, jak i obojętność są często uwarunkowane szerszym kontekstem historycznym, kulturowym czy ekonomicznym.

Każda postawa może być zarówno słabością, jak i siłą, w zależności od kontekstu. Aktywność Skrzetuskiego to nadzieja w desperackiej walce, natomiast bierność Rzeckiego podkreśla zmiany społeczne, które czynią pewne wartości przestarzałymi. Literatura zatem nie tylko odzwierciedla te postawy, ale również komentuje je, stawiając czytelnikowi pytania o jego własną rolę wobec wyzwań narodowych i społecznych. Czy w obliczu historii i współczesnych problemów zdecydujemy się na działanie i odpowiedzialność czy też zostaniemy bierni i obojętni, zależy w końcu od nas samych oraz od wartości, jakie wyznajemy.