Dzieje geologiczne Polski – opis i charakterystyka
Przedmiot: Geografia
Dodane: dzisiaj o 12:40
Dzieje geologiczne Polski
Dzieje geologiczne Polski obejmują ponad 2,5 miliarda lat i są wyjątkowo złożone – na terenie naszego kraju spotykają się jednostki geologiczne o bardzo różnym wieku, pochodzeniu i budowie. Zrozumienie tych procesów pomaga nie tylko wyjaśnić rzeźbę i bogactwo surowców mineralnych Polski, ale także wpływa na rolnictwo, hydrologię i obecny krajobraz. Poniżej znajduje się szczegółowy opis najważniejszych etapów dziejów geologicznych Polski.---
1. Prekambr (od ok. 2,5 miliarda do 540 milionów lat temu)
Najstarsze skały na ziemiach polskich znajdują się głęboko pod powierzchnią, przede wszystkim na północnym wschodzie kraju (Podlasie, Suwalszczyzna). Są to tzw. struktury krystaliczne (głównie gnejsy i granity), należące do prekambryjskiej platformy wschodnioeuropejskiej. W tym czasie powstawały pierwsze kontynenty, a Polska była częścią olbrzymiej platformy leżącej w okolicach dzisiejszego równika.---
2. Paleozoik (540–252 milionów lat temu)
W paleozoiku Polska przechodziła burzliwe przemiany tektoniczne.Kambr, ordowik, sylur Morza zajmowały dzisiejsze południowe i centralne obszary kraju. Na dnie tych mórz osadzały się piaskowce, łupki oraz wapienie. Wielkie ruchy górotwórcze (tzw. orogeneza kaledońska) rozpoczęły formowanie platformy paleozoicznej.
Dewon, karbon Dewon to czas, gdy powstały pierwsze duże zbiorniki rafowe na terenie Gór Świętokrzyskich. Pod koniec karbonu działały potężne procesy fałdowania (orogeneza waryscyjska) – powstały Sudety i Góry Świętokrzyskie jako wysokie, młode pasma górskie, które później szybko ulegały wietrzeniu.
Perm Obszary Polski były suchym, gorącym lądem ze zbiornikami solankowymi (stąd dziś w Polsce bogate złoża soli kamiennej – np. Wieliczka, Bochnia).
---
3. Mezozoik (252–66 milionów lat temu)
Trias Tereny Polski były pokryte płytkim morzem lub lagunami, w których osadzały się piaskowce, mułowce, a także wapienie. W środkowej Polsce odkładały się złoża rud żelaza i glin ogniotrwałych (okolice Częstochowy).Jura Pojawiło się ciepłe, dość płytkie morze. Tworzyły się liczne rafy oraz charakterystyczne dla Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej wapienie jurajskie (o krajobrazie krasowym, z jaskiniami i ostańcami – znane np. z Szlaku Orlich Gniazd).
Kreda Morze osiągnęło swój największy zasięg, sięgając aż po Sudety i Podlasie. Powstały wtedy grube warstwy margli i kredy (stąd nazwa okresu). Po upadku meteorytu na przełomie kredy/paleogenu zniknęły dinozaury.
---
4. Kenozoik (66 milionów lat temu – dziś)
To jeden z najważniejszych okresów dla kształtowania obecnego krajobrazu Polski.Paleogen i neogen (66–2,6 mln lat temu) W wyniku orogenezy alpejskiej zostały wypiętrzone Karpaty. Górnictwo Karpat przebiegło w kilku fazach, w rezultacie czego na południu Polski powstały nowe, młode góry (Tatry, Pieniny, Beskidy). W tym czasie w obrębie Karpat powstały bogate złoża ropy naftowej i gazu ziemnego.
W miocenie przez Polskę przebiegała szeroka dolina rzeczna, a później morze miocenowe – dzisiaj obszar wypełniony powyższymi osadami daje m.in. pokłady węgla brunatnego (Bełchatów, Konin, Turoszów).
Czwartorzęd (2,6 mln lat temu – dziś) Czwartorzęd to czas wielkich zlodowaceń, które miały olbrzymi wpływ na obecny kształt powierzchni Polski. Lądolód skandynawski trzykrotnie obejmował niemal całe terytorium Polski (z wyjątkiem Sudetów, Karpat i części Wyżyny Lubelskiej). Pozostawił po sobie pradoliny, moreny czołowe (np. Pojezierze Mazurskie, Pojezierze Pomorskie) i liczne jeziora polodowcowe.
Ostatnie zlodowacenie, zwane bałtyckim (Wisły), ustąpiło około 12 tys. lat temu – to wtedy pojawiły się dzisiejsze rzeki, jeziora rynnowe, wydmy oraz bory sosnowe.
---
Podsumowanie
Dzieje geologiczne Polski to historia licznych przemian: od głębokiego morza, przez powstawanie i niszczenie gór, po wielokrotne zlodowacenia i oddziaływanie rzek. Skutki tych procesów widzimy w dzisiejszej rzeźbie terenu: wyżynach, nizinach, górach, sieci jezior, oraz w bogactwie surowców mineralnych. Poznanie tych dziejów ułatwia zrozumienie, dlaczego Polska jest tak zróżnicowana pod względem krajobrazu i dlaczego na różnych obszarach kraju spotkamy tak odmienne warunki geologiczne.---
Bibliografia
1. Marek Grad, Jerzy Jaroszewski, "Budowa geologiczna Polski", Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2009 2. Władysław Mizerski, "Geologia Polski", Wydawnictwa Geologiczne, Warszawa 2012 3. Materiały edukacyjne Centralnej Komisji Egzaminacyjnej dla liceum, geografia.Jeśli potrzebujesz pogłębienia konkretnego okresu lub wyjaśnienia wybranych procesów – napisz!
Oceń:
Zaloguj się aby ocenić pracę.
Zaloguj się