Skarga indywidualna do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka

Rodzaj zadania: Zadanie domowe

Dodane: dzisiaj o 15:06

Skarga indywidualna do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka

I. Dane skarżącej

Skarżąca: Iga Górska Obywatelstwo: polskie Data urodzenia: brak danych w kazusie Adres: Warszawa, Polska

Państwo pozwane: Rzeczpospolita Polska

II. Przedmiot skargi

Niniejsza skarga dotyczy naruszenia praw skarżącej wynikających z Europejskiej Konwencji Praw Człowieka w związku z wydarzeniami z dnia 23 grudnia 202 r. w Warszawie oraz późniejszymi postępowaniami prowadzonymi przez organy ścigania i sądy krajowe.

Skarżąca uczestniczyła w pokojowym zgromadzeniu publicznym zwołanym spontanicznie po ogłoszeniu przez Trybunał Konstytucyjny wyroku z dnia 23 grudnia 202 r. dotyczącego dopuszczalności przerywania ciąży. W toku demonstracji została pobita pałką teleskopową i spryskana gazem łzawiącym przez zamaskowanych mężczyzn, którzy według dostępnych informacji byli najprawdopodobniej nieumundurowanymi funkcjonariuszami Policji. Następnie przeciwko skarżącej wszczęto i przeprowadzono dwa postępowania represyjne: karne, zakończone skazaniem za czyn z art. 165 § 1 k.k., oraz wykroczeniowe, zakończone ukaraniem z art. 54 k.w. Równocześnie organy krajowe odmówiły skutecznego wyjaśnienia użycia wobec niej przemocy.

W sprawie doszło do naruszenia art. 3, art. 6 ust. 1, art. 10, art. 11, art. 13, art. 14 oraz art. 18 Konwencji, a także art. 4 Protokołu nr 7 do Konwencji.

III. Stan faktyczny

W dniu 23 grudnia 202 r. polski Trybunał Konstytucyjny ogłosił wyrok, który wywołał natychmiastowe protesty społeczne. Tego samego dnia na profilu organizacji „Strajk Kobiet” zamieszczono informację o spontanicznym spotkaniu pod siedzibą Trybunału Konstytucyjnego w Warszawie o godz. 17:00.

Skarżąca, 28-letnia mieszkanka Warszawy, udała się pod siedzibę Trybunału około godz. 16:50. W zgromadzeniu uczestniczyło kilka tysięcy osób. Demonstracja miała pokojowy charakter. Uczestnicy trzymali transparenty i skandowali hasła wyrażające sprzeciw wobec zaostrzenia prawa aborcyjnego. Większość uczestników miała zakryte usta i nos.

O godz. 17:30, 17:35 i 17:40 Policja przez megafony nakazywała rozejście się, twierdząc, że zgromadzenie jest „nielegalne” z uwagi na rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 1 grudnia 202 r. ograniczające zgromadzenia do 5 osób. Około godz. 17:55 w tłum wbiegło kilkunastu mężczyzn w kominiarkach, którzy zaczęli bić uczestników pałkami teleskopowymi i używać gazu łzawiącego. Skarżąca została trzykrotnie uderzona pałką teleskopową w okolice prawego uda, lewej ręki i karku, a następnie spryskana gazem łzawiącym w twarz z odległości około 30–40 cm. Upadła na ziemię, odczuwała silny ból oczu i obitych części ciała.

Następnie została zatrzymana przez funkcjonariuszy Policji, wylegitymowana i poinformowana o nałożeniu mandatu 500 zł za naruszenie art. 54 k.w. Odmówiła przyjęcia mandatu.

Jeszcze tego samego dnia, o godz. 23:30, skarżąca udała się do Szpitala Czerniakowskiego w Warszawie, gdzie wykonano obdukcję. Stwierdzono silne podbiegnięcia krwawe w obrębie szyi i lewego przedramienia oraz silne stłuczenie mięśnia czworogłowego prawego uda. Lekarz wskazał 14-dniowy okres naruszenia czynności narządu ciała oraz to, że obrażenia zadano twardym narzędziem wykonanym z metalu lub tworzyw sztucznych.

W dniu 24 grudnia 202 r. skarżąca złożyła zawiadomienie o popełnieniu na jej szkodę przestępstwa z art. 157 § 1 k.k. Wskazała, że sprawcami byli najprawdopodobniej nieumundurowani funkcjonariusze Policji, na co miały wskazywać nagrania i doniesienia medialne. Dołączyła uwierzytelnioną kopię zaświadczenia lekarskiego.

Postanowieniem z dnia 29 grudnia 202 r. prokuratura wszczęła dochodzenie, ale już postanowieniem z dnia 14 stycznia 2021 r. je umorzyła z powodu niewykrycia sprawców. Prokuratura oparła się głównie na raporcie Komendy Stołecznej Policji, według którego w rejon demonstracji nie skierowano nieumundurowanych funkcjonariuszy. Nagrania z telefonów prywatnych uznano za niewystarczające dowodowo. Skarżąca zaskarżyła to postanowienie, jednak Sąd Rejonowy Warszawa-Śródmieście postanowieniem z dnia 14 lutego 2021 r. utrzymał je w mocy. Postanowienie doręczono skarżącej 27 lutego 2021 r.

Równolegle, 11 stycznia 2021 r., prokuratura przedstawiła skarżącej zarzut z art. 165 § 1 k.k., uznając, że udział w zgromadzeniu podczas epidemii sprowadził niebezpieczeństwo dla życia i zdrowia wielu osób. Akt oskarżenia wpłynął do sądu 17 stycznia 2021 r. Przewodniczący zarządził rozpoznanie sprawy w trybie wideokonferencji. Skarżąca sprzeciwiła się temu, wskazując na potrzebę jawności i obecności bliskich oraz mediów. Sąd nie uwzględnił jej stanowiska.

Podczas rozprawy 29 stycznia 2021 r. połączenie internetowe było złej jakości. Strony i pełnomocnicy wielokrotnie nie słyszeli pytań sądu. Sąd oddalił wniosek o opinię biegłego z zakresu chorób zakaźnych i epidemiologii oraz odmówił przyjęcia do akt wyniku testu dotyczącego obecności przeciwciał SARS-CoV-2. Sędzia kierował do skarżącej wypowiedzi świadczące o uprzedzeniu, między innymi: „po co pani wychodziła z domu w środku pandemii?” oraz „stwarzała pani zagrożenie dla innych protestując w przegranej sprawie, gdyż wyrok TK jest ostateczny i ma moc powszechnie obowiązującą, a nawiasem mówiąc jest oczywiście słuszny, albowiem życie należy chronić niezależnie od tego, jak powstało”.

Wyrokiem z dnia 12 lutego 2021 r. Sąd Rejonowy Warszawa-Śródmieście uznał skarżącą za winną z art. 165 § 1 k.k. i wymierzył jej karę 1 roku pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem wykonania na okres 2 lat. W uzasadnieniu stwierdzono, że „wina oskarżonej nie budzi wątpliwości” oraz że działała w celu realizacji „egoistycznych celów, które nie zasługują na ochronę w państwie prawa”. Apelacja skarżącej została oddalona przez Sąd Okręgowy w Warszawie wyrokiem z dnia 17 marca 2021 r. Wyrok z uzasadnieniem doręczono 2 kwietnia 2021 r.

Niezależnie od tego Policja skierowała wniosek o ukaranie za wykroczenie z art. 54 k.w. Wyrokiem z dnia 13 marca 2021 r. skarżąca została uznana za winną i ukarana grzywną 500 zł. Apelacja została oddalona wyrokiem Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 12 kwietnia 2021 r. Wyrok z uzasadnieniem doręczono 18 kwietnia 2021 r.

Skarżąca zgłosiła się do pełnomocnika 25 kwietnia 2021 r. Skarga jest więc wniesiona w terminie sześciu miesięcy przewidzianym przez art. 35 Konwencji, liczonym od ostatecznych rozstrzygnięć w sprawie.

IV. Zarzuty naruszenia Konwencji

1. Naruszenie art. 3 Konwencji – aspekt materialny i proceduralny

Skarżąca została dotkliwie pobita pałką teleskopową i spryskana gazem łzawiącym z bardzo małej odległości podczas pokojowego zgromadzenia. Doznane obrażenia zostały potwierdzone obdukcją. Użycie siły wobec niej nie było ani konieczne, ani proporcjonalne. Nie wynika z opisu zdarzenia, aby skarżąca była agresywna, atakowała funkcjonariuszy, stawiała opór lub stanowiła jakiekolwiek zagrożenie. Była jedną z uczestniczek pokojowego protestu.

Standard konwencyjny wymaga, aby każde użycie siły przez funkcjonariuszy państwa było bezwzględnie konieczne. Nawet jeśli zgromadzenie było uznawane przez władze za niezgodne z rozporządzeniem epidemicznym, nie zwalniało to państwa z obowiązku powstrzymania się od arbitralnej przemocy. W sprawie skarżącej doszło do poniżającego i nieludzkiego traktowania.

Niezależnie od tego państwo naruszyło proceduralny aspekt art. 3. Dochodzenie przeprowadzono w sposób pozorny, szybki i nieskuteczny. Prokuratura niemal natychmiast oparła się na wewnętrznym raporcie Policji, przyznając mu rozstrzygające znaczenie, mimo że to właśnie funkcjonariusze Policji byli najbardziej prawdopodobnymi sprawcami. Nie podjęto działań zmierzających do realnej identyfikacji napastników, nie zabezpieczono w sposób efektywny nagrań, nie wyjaśniono obecności osób z legitymacjami policyjnymi widocznymi na filmach. Sąd rejonowy zaakceptował to stanowisko bez krytycznej analizy. Takie postępowanie nie spełnia wymogu niezależnego, rzetelnego i skutecznego śledztwa w sprawie wiarygodnych zarzutów stosowania przemocy przez funkcjonariuszy państwa.

2. Naruszenie art. 11 Konwencji, odczytywanego także w świetle art. 10 Konwencji

Udział skarżącej w zgromadzeniu stanowił realizację wolności pokojowego zgromadzania się oraz wolności wyrażania opinii w sprawie o wyjątkowo doniosłym znaczeniu społecznym. Protest miał charakter pokojowy, spontaniczny i był reakcją na wydarzenie polityczno-prawne o natychmiastowym znaczeniu publicznym. W orzecznictwie Trybunału szczególnej ochronie podlegają spontaniczne demonstracje polityczne, zwłaszcza gdy są odpowiedzią na aktualne wydarzenia.

Interwencja władz polegała nie tylko na rozwiązaniu zgromadzenia, ale również na zastosowaniu przemocy, ściganiu karnym i wykroczeniowym oraz sądowym ukaraniu skarżącej. Tego rodzaju ingerencja była bardzo daleko idąca i wywoływała efekt mrożący wobec korzystania z wolności obywatelskich.

Ingerencja nie spełniała wymogu „przewidziana przez ustawę”. Ograniczenie zgromadzeń zostało wprowadzone rozporządzeniem Rady Ministrów, podczas gdy Konstytucja RP przewiduje korzystanie z wolności zgromadzeń i ustanawia szczególne zasady jej ograniczania, zwłaszcza w kontekście stanów nadzwyczajnych, które nie zostały wówczas wprowadzone. Rozporządzenie nie mogło skutecznie wyłączyć korzystania z konwencyjnej wolności zgromadzeń w sposób generalny i tak daleko idący.

Ponadto ingerencja nie była konieczna w demokratycznym społeczeństwie. Sam fakt obowiązywania epidemii nie uzasadniał automatycznie całkowitego zakazu spontanicznych zgromadzeń ani penalizacji pokojowego protestu. Skarżąca miała zakrytą twarz, protest odbywał się na otwartej przestrzeni, a sądy krajowe nie przeprowadziły żadnej konkretnej analizy stopnia zagrożenia. Przyjęły natomiast mechaniczne założenie, że każdorazowy udział w zgromadzeniu automatycznie sprowadza niebezpieczeństwo z art. 165 § 1 k.k. Takie rozumowanie całkowicie abstrahowało od indywidualnych okoliczności sprawy i prowadziło do faktycznego zniesienia wolności zgromadzeń.

3. Naruszenie art. 6 ust. 1 Konwencji

Postępowanie karne przeciwko skarżącej nie spełniało wymogu rzetelnego procesu przed niezawisłym i bezstronnym sądem.

Po pierwsze, sąd nie był bezstronny. Wypowiedzi sędziego podczas rozprawy ujawniały jego negatywny stosunek do skarżącej oraz ocenę merytoryczną sprawy jeszcze przed wydaniem wyroku. Komentarze odnoszące się do „przegranej sprawy”, słuszności wyroku TK i naganności samego protestu pokazują uprzedzenie światopoglądowe i polityczne, niepozwalające mówić o obiektywnej bezstronności.

Po drugie, sposób przeprowadzenia rozprawy zdalnej realnie ograniczył prawo skarżącej do obrony. Zła jakość połączenia powodowała, że strony nie słyszały pytań i nie było pewności, czy sąd słyszy odpowiedzi. To nie była wyłącznie niedogodność techniczna, lecz wada dotykająca samego prawa do udziału w rozprawie.

Po trzecie, sąd arbitralnie oddalił istotne wnioski dowodowe. Odmówił przeprowadzenia opinii biegłego epidemiologa i nie dopuścił dokumentu mogącego mieć znaczenie dla oceny ryzyka epidemicznego. Oparł się na założeniach generalnych, uznając, że ryzyko zakażenia „nie wymaga dowodu”. Tym samym pozbawił skarżącą realnej możliwości podważenia znamion przypisanego jej czynu.

Po czwarte, doszło do ograniczenia zasady jawności. Skarżąca wyraźnie wnosiła o umożliwienie obecności rodziny, przyjaciół i mediów. Sąd nie podjął widocznych działań zapewniających rzeczywistą publiczność postępowania, mimo że sprawa miała oczywisty wymiar publiczny i dotyczyła represji za udział w proteście politycznym.

4. Naruszenie art. 13 Konwencji w związku z art. 3 i art. 11

Skarżąca nie miała do dyspozycji skutecznego środka prawnego pozwalającego na dochodzenie odpowiedzialności za przemoc wobec niej ani na zakwestionowanie ingerencji w wolność zgromadzeń. Postępowanie dotyczące pobicia było formalne i nieskuteczne. Sądy krajowe nie zapewniły rzeczywistej kontroli zasadności działań Policji ani zasadności przyjęcia, że udział w zgromadzeniu sam w sobie uzasadnia tak daleko idącą penalizację. Środki odwoławcze dostępne skarżącej okazały się iluzoryczne.

5. Naruszenie art. 14 Konwencji w związku z art. 10 i art. 11 Konwencji

Sprawa skarżącej wpisuje się w kontekst protestów związanych z prawami kobiet i sprzeciwem wobec zaostrzenia prawa aborcyjnego. Wypowiedzi sądu pierwszej instancji wskazują, że motywacja protestu została potraktowana jako argument przeciwko skarżącej. Sędzia nie tylko oceniał zgodność zachowania z prawem epidemicznym, lecz również otwarcie aprobował wyrok TK i deprecjonował sam cel protestu. Oznacza to, że skarżąca została potraktowana gorzej ze względu na treść wyrażanych poglądów oraz uczestnictwo w proteście odnoszącym się do praw reprodukcyjnych kobiet.

6. Naruszenie art. 18 Konwencji w związku z art. 10 i art. 11 Konwencji

Formalnym celem działań władz miała być ochrona zdrowia publicznego. W rzeczywistości zastosowane środki służyły stłumieniu protestu politycznego i ukaraniu jego uczestników. Wskazuje na to całokształt okoliczności: nagłość protestu po wyroku TK, represyjna reakcja Policji, bardzo surowa kwalifikacja z art. 165 § 1 k.k., pomijanie argumentów obrony i wyraźnie ideologiczne wypowiedzi sądu. Ograniczenia praw skarżącej zostały więc użyte do celu innego niż deklarowany.

7. Naruszenie art. 4 Protokołu nr 7 – zakaz ponownego karania za ten sam czyn

Skarżąca została dwukrotnie pociągnięta do odpowiedzialności represyjnej za ten sam zasadniczy zespół faktów, to jest udział w zgromadzeniu publicznym w dniu 23 grudnia 202 r. mimo obowiązywania ograniczeń epidemicznych. Najpierw została skazana za przestępstwo z art. 165 § 1 k.k., a następnie ukarana za wykroczenie z art. 54 k.w. Oba postępowania opierały się na tym samym zachowaniu i miały represyjny charakter. Wymierzenie dwóch sankcji narusza zasadę ne bis in idem.

V. Wyczerpanie krajowych środków odwoławczych i terminowość skargi

W zakresie pobicia i nieskutecznego śledztwa skarżąca wyczerpała środki krajowe przez zaskarżenie postanowienia o umorzeniu dochodzenia. Ostateczne postanowienie Sądu Rejonowego Warszawa-Śródmieście doręczono jej 27 lutego 2021 r.

W zakresie skazania karnego z art. 165 § 1 k.k. skarżąca wniosła apelację. Ostateczny wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie z uzasadnieniem doręczono 2 kwietnia 2021 r.

W zakresie postępowania wykroczeniowego skarżąca również wniosła apelację. Ostateczny wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie z uzasadnieniem doręczono 18 kwietnia 2021 r.

Skarga jest złożona z zachowaniem terminu sześciu miesięcy, obowiązującego w dacie relewantnych zdarzeń i doręczeń.

VI. Uzasadnienie dopuszczalności skargi

Skarżąca jest ofiarą naruszeń Konwencji w rozumieniu art. 34. Zarzuty są należycie uargumentowane, nie są oczywiście bezzasadne i dotyczą istotnych ingerencji państwa w sferę praw podstawowych. Skarżąca wyczerpała dostępne i skuteczne środki krajowe. Sprawa nie była przedmiotem innego międzynarodowego postępowania.

VII. Żądanie

Skarżąca wnosi o:

1. stwierdzenie, że Rzeczpospolita Polska naruszyła wobec niej art. 3 Konwencji w aspekcie materialnym i proceduralnym;

2. stwierdzenie, że Rzeczpospolita Polska naruszyła wobec niej art. 11 Konwencji, interpretowany samodzielnie oraz w świetle art. 10 Konwencji;

3. stwierdzenie, że Rzeczpospolita Polska naruszyła wobec niej art. 6 ust. 1 Konwencji;

4. stwierdzenie, że Rzeczpospolita Polska naruszyła wobec niej art. 13 Konwencji;

5. stwierdzenie, że Rzeczpospolita Polska naruszyła wobec niej art. 14 Konwencji w związku z art. 10 i art. 11;

6. stwierdzenie, że Rzeczpospolita Polska naruszyła wobec niej art. 18 Konwencji w związku z art. 10 i art. 11;

7. stwierdzenie, że Rzeczpospolita Polska naruszyła wobec niej art. 4 Protokołu nr 7 do Konwencji;

8. zasądzenie na rzecz skarżącej słusznego zadośćuczynienia na podstawie art. 41 Konwencji za doznaną krzywdę niemajątkową, w tym cierpienie fizyczne, stres, poczucie bezsilności oraz efekt mrożący związany z represjonowaniem jej za udział w pokojowym proteście;

9. zasądzenie kosztów i wydatków postępowania.

VIII. Wnioski końcowe

Sprawa skarżącej nie dotyczy wyłącznie jednostkowego błędu organów państwa. Dotyczy modelowego konfliktu między władzą publiczną a obywatelką korzystającą pokojowo z podstawowych wolności politycznych. Skarżąca została najpierw narażona na przemoc fizyczną, potem pozbawiona skutecznego dochodzenia prawdy o tej przemocy, a następnie poddana podwójnej represji karnej za udział w spontanicznym proteście. Sądy krajowe nie zapewniły jej ani ochrony przed przemocą, ani rzetelnego procesu, ani realnej kontroli proporcjonalności ingerencji w jej wolność wypowiedzi i zgromadzeń. W tych okolicznościach interwencja Europejskiego Trybunału Praw Człowieka jest konieczna.

Załączniki: 1. kopia postanowienia Prokuratury Rejonowej Warszawa-Śródmieście z dnia 14 stycznia 2021 r.; 2. kopia postanowienia Sądu Rejonowego Warszawa-Śródmieście z dnia 14 lutego 2021 r., sygn. I PRK 123/21; 3. kopia zaświadczenia lekarskiego z dnia 23 grudnia 202 r.; 4. kopia wyroku Sądu Rejonowego Warszawa-Śródmieście z dnia 12 lutego 2021 r., sygn. I K 129/21; 5. kopia wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 17 marca 2021 r., sygn. III K 431/21; 6. kopia wyroku Sądu Rejonowego Warszawa-Śródmieście z dnia 13 marca 2021 r., sygn. I K 314/21; 7. kopia wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 12 kwietnia 2021 r., sygn. IV K 298/21; 8. inne posiadane dokumenty i materiały audiowizualne dotyczące przebiegu demonstracji.