Notatki z edukacji obywatelskiej: trójpodział władzy w Polsce

Rodzaj zadania: Zadanie domowe

Dodane: dzisiaj o 9:03

Trójpodział władzy w Polsce według Monteskiusza

Zasada trójpodziału władzy pochodzi od Monteskiusza, francuskiego myśliciela oświecenia. Uważał on, że aby nie dopuścić do nadużyć, władza w państwie powinna być podzielona na trzy części. Są to: władza ustawodawcza, wykonawcza i sądownicza. Każda z nich ma inne zadania i nie powinna skupiać pełni rządów w jednych rękach. W Polsce zasada ta obowiązuje i jest zapisana w Konstytucji RP. Dzięki temu różne organy państwa wzajemnie się kontrolują i równoważą. Taki podział ma chronić obywateli przed samowolą władzy. Jest to jedna z podstaw demokracji i państwa prawa.

Władza ustawodawcza

Władzę ustawodawczą w Polsce sprawuje parlament, który jest dwuizbowy. Oznacza to, że składa się z dwóch izb: Sejmu i Senatu. Sejm liczy 460 posłów, a Senat 100 senatorów. Głównym zadaniem parlamentu jest tworzenie i uchwalanie ustaw. Sejm ma większe znaczenie w procesie ustawodawczym niż Senat, ponieważ może odrzucić jego poprawki. Parlament kontroluje także działalność rządu. Posłowie i senatorowie są wybierani w wyborach powszechnych.

Zgromadzenie Narodowe

Zgromadzenie Narodowe tworzą połączone izby Sejmu i Senatu. W jego skład wchodzą wszyscy posłowie i senatorowie. Jest zwoływane tylko w szczególnych, ważnych sytuacjach państwowych. Przewodniczy mu Marszałek Sejmu, a gdy nie może tego zrobić, Marszałek Senatu. Zgromadzenie Narodowe przyjmuje przysięgę od nowo wybranego Prezydenta RP. Może także uznać trwałą niezdolność prezydenta do sprawowania urzędu ze względu na stan zdrowia. Ma również prawo postawić prezydenta w stan oskarżenia przed Trybunałem Stanu. Jest więc organem wyjątkowym, działającym tylko wtedy, gdy wymaga tego dobro państwa.

Władza wykonawcza

Władzę wykonawczą w Polsce sprawują Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej oraz Rada Ministrów. Prezydent jest głową państwa i czuwa nad przestrzeganiem Konstytucji, suwerennością i bezpieczeństwem państwa. Reprezentuje Polskę na arenie międzynarodowej, podpisuje ustawy, może zawetować ustawę i kierować ją do ponownego rozpatrzenia przez Sejm. Powołuje premiera, a na jego wniosek ministrów, jest także zwierzchnikiem Sił Zbrojnych. Do prerogatyw prezydenta, czyli uprawnień niewymagających podpisu premiera, należą między innymi: zarządzanie wyborów do Sejmu i Senatu, skracanie kadencji Sejmu w określonych przypadkach, nadawanie orderów i odznaczeń, stosowanie prawa łaski oraz nadawanie obywatelstwa polskiego.

Wszyscy prezydenci III Rzeczypospolitej

Pierwszym prezydentem III RP był Wojciech Jaruzelski. Po nim urząd sprawowali Lech Wałęsa, Aleksander Kwaśniewski, Lech Kaczyński, Bronisław Komorowski i Andrzej Duda. Każdy z nich pełnił funkcję głowy państwa w innych warunkach politycznych i historycznych. Prezydent jest wybierany przez naród w wyborach powszechnych na pięcioletnią kadencję i może być wybrany najwyżej dwa razy.

Rada Ministrów RP

Rada Ministrów to inaczej rząd. Na jej czele stoi Prezes Rady Ministrów, czyli premier. W skład rządu wchodzą także ministrowie kierujący poszczególnymi działami administracji, na przykład edukacją, zdrowiem czy obroną. Rada Ministrów prowadzi politykę wewnętrzną i zagraniczną państwa oraz kieruje administracją rządową. Odpowiada za wykonywanie ustaw, przygotowuje projekt budżetu państwa i dba o bezpieczeństwo oraz porządek publiczny.

Władza sądownicza

Władzę sądowniczą w Polsce sprawują sądy i trybunały. Sądy powinny być niezależne, a sędziowie niezawiśli, co oznacza, że podczas orzekania podlegają tylko Konstytucji i ustawom. Do sądów należą między innymi sądy rejonowe, okręgowe i apelacyjne, a także Sąd Najwyższy oraz sądy administracyjne. Sądy rozstrzygają spory, wymierzają sprawiedliwość i kontrolują zgodność działań z prawem. Trybunały w Polsce to Trybunał Konstytucyjny i Trybunał Stanu. Trybunał Konstytucyjny bada zgodność ustaw i innych aktów prawnych z Konstytucją. Trybunał Stanu orzeka o odpowiedzialności najwyższych osób w państwie za naruszenie Konstytucji lub ustaw.

Dwuinstancyjność

W Polsce obowiązuje zasada dwuinstancyjności postępowania sądowego. Oznacza to, że od wyroku sądu pierwszej instancji można się odwołać do sądu drugiej instancji. Dzięki temu obywatel ma większą szansę na sprawiedliwe rozpatrzenie sprawy. W sądownictwie powszechnym sądem pierwszej instancji może być sąd rejonowy albo okręgowy, a drugiej instancji odpowiednio sąd okręgowy albo apelacyjny. W sądownictwie administracyjnym pierwszą instancją jest wojewódzki sąd administracyjny, a drugą Naczelny Sąd Administracyjny. Zasada ta chroni obywatela przed błędami sądu i wzmacnia poczucie sprawiedliwości.

Czy Polska jest państwem prawa?

Polska jest państwem prawa, ponieważ działa na podstawie Konstytucji i ustaw. Oznacza to, że zarówno obywatele, jak i organy władzy publicznej powinni przestrzegać prawa. W państwie prawa ważne są takie zasady jak legalizm, równość wobec prawa, niezależność sądów i ochrona praw obywatela. W Polsce istnieją instytucje, które mają kontrolować władzę, na przykład sądy, trybunały, Rzecznik Praw Obywatelskich czy parlament. Obywatele mają prawo do obrony, do sądu, do odwołania się od decyzji urzędów i do udziału w wyborach. Można więc uznać, że Polska jest państwem prawa, ponieważ jej ustrój opiera się na przepisach i zasadzie trójpodziału władzy. Jednocześnie trzeba pamiętać, że państwo prawa wymaga nie tylko istnienia przepisów, ale także ich rzeczywistego przestrzegania przez wszystkich. Dlatego o jakości państwa prawa decyduje nie tylko Konstytucja, ale też codzienne działanie instytucji publicznych.