Układ rozrodczy – notatka dla klasy 3. liceum
Przedmiot: Biologia
Dodane: dzisiaj o 12:51
Układ rozrodczy człowieka – notatka (klasa 3 liceum)
1. Funkcje układu rozrodczego
Układ rozrodczy człowieka odpowiada za: - wytwarzanie gamet: - plemników u mężczyzny, - komórek jajowych u kobiety, - umożliwienie zapłodnienia, - rozwój zarodka i płodu w organizmie kobiety, - wydzielanie hormonów płciowych.---
2. Cechy płciowe
Pierwszorzędowe cechy płciowe
Są to narządy rozrodcze obecne od urodzenia. - męskie – jądra, najądrza, nasieniowody, prącie i gruczoły dodatkowe, - żeńskie – jajniki, jajowody, macica, pochwa i narządy płciowe zewnętrzne.Drugorzędowe cechy płciowe
Pojawiają się głównie w okresie dojrzewania pod wpływem hormonów. - męskie – zarost, niższy głos, większa masa mięśniowa, szersze barki, - żeńskie – rozwój piersi, szersza miednica, większa ilość tkanki tłuszczowej w okolicy bioder i ud.---
3. Układ rozrodczy męski – budowa i funkcje
Narządy wewnętrzne
- jądra – wytwarzają plemniki oraz testosteron, - najądrza – miejsce dojrzewania i magazynowania plemników, - nasieniowody – przewodzą plemniki z najądrzy do cewki moczowej, - pęcherzyki nasienne – produkują wydzielinę bogatą m.in. we fruktozę, która odżywia plemniki, - gruczoł krokowy (prostata) – wytwarza wydzielinę wchodzącą w skład nasienia, zwiększającą ruchliwość plemników, - gruczoły opuszkowo-cewkowe – wydzielają śluz nawilżający i zobojętniający środowisko cewki moczowej.Narządy zewnętrzne
- prącie – narząd kopulacyjny, wprowadza nasienie do dróg rodnych kobiety, - moszna – worek skórny, w którym znajdują się jądra; utrzymuje temperaturę niższą od temperatury ciała, co sprzyja spermatogenezie.---
4. Budowa plemnika
Plemnik jest męską gametą przystosowaną do ruchu i zapłodnienia.Elementy budowy:
- główka – zawiera jądro komórkowe z haploidalnym zestawem chromosomów, - akrosom – zawiera enzymy umożliwiające wniknięcie do komórki jajowej, - wstawka – zawiera liczne mitochondria dostarczające energii, - witka – umożliwia ruch plemnika.Cechy plemnika:
- jest komórką haploidalną (n), - ma niewielką ilość cytoplazmy, - jest wyspecjalizowany do szybkiego poruszania się.---
5. Układ rozrodczy żeński – budowa i funkcje
Narządy wewnętrzne
- jajniki – wytwarzają komórki jajowe oraz hormony: estrogeny i progesteron, - jajowody – transportują komórkę jajową do macicy; najczęściej tu dochodzi do zapłodnienia, - macica – miejsce zagnieżdżenia zarodka i rozwoju płodu, - szyjka macicy – łączy macicę z pochwą; wydziela śluz, - pochwa – narząd kopulacyjny, droga odpływu krwi menstruacyjnej i kanał rodny.Narządy zewnętrzne
Tworzą je srom: - wargi sromowe większe i mniejsze, - łechtaczka, - przedsionek pochwy.---
6. Przystosowania układu rozrodczego kobiety do ciąży i porodu
- macica ma silnie umięśnione ściany i może się znacznie rozciągać, - błona śluzowa macicy (endometrium) przygotowuje się do zagnieżdżenia zarodka, - łożysko umożliwia wymianę substancji między organizmem matki a płodem, - pępowina łączy płód z łożyskiem, - szyjka macicy podczas ciąży pozostaje zamknięta, a podczas porodu ulega rozszerzeniu, - miednica kobiety jest przystosowana do porodu, - gruczoły sutkowe przygotowują się do laktacji.---
7. Cykl menstruacyjny
Cykl menstruacyjny trwa średnio 28 dni, choć jego długość może się różnić.1. Faza menstruacyjna
- trwa zwykle 3–5 dni, - złuszcza się błona śluzowa macicy, - występuje krwawienie menstruacyjne, - stężenie estrogenów i progesteronu jest niskie.2. Faza pęcherzykowa (folikularna / proliferacyjna)
- trwa od 1. dnia cyklu do owulacji, - w jajniku dojrzewa pęcherzyk jajnikowy pod wpływem FSH, - rośnie stężenie estrogenów, - błona śluzowa macicy odbudowuje się i grubieje.3. Owulacja
- występuje zwykle około 14. dnia cyklu, - następuje pęknięcie dojrzałego pęcherzyka Graafa, - komórka jajowa zostaje uwolniona do jajowodu, - wywołuje ją nagły wzrost stężenia LH.4. Faza lutealna (wydzielnicza)
- trwa około 14 dni, - z pękniętego pęcherzyka powstaje ciałko żółte, - ciałko żółte wydziela progesteron i częściowo estrogeny, - endometrium staje się silnie ukrwione i przygotowane na przyjęcie zarodka.Jeśli nie dojdzie do zapłodnienia:
- ciałko żółte zanika, - spada poziom progesteronu i estrogenów, - następuje złuszczenie endometrium, czyli miesiączka.Jeśli dojdzie do zapłodnienia:
- zarodek zagnieżdża się w macicy, - rozwija się ciąża, - nie występuje menstruacja.---
8. Zapłodnienie
- Jest to połączenie komórki jajowej i plemnika. - Dochodzi do niego najczęściej w jajowodzie. - W wyniku zapłodnienia powstaje zygota, która ma diploidalną liczbę chromosomów (2n).---
9. Rozwój zarodkowy i płodowy człowieka
Etapy wczesnego rozwoju
1. Zapłodnienie – powstanie zygoty. 2. Bruzdkowanie – szybkie podziały komórkowe zygoty. 3. Morula – kulisty zespół komórek. 4. Blastocysta – stadium, w którym zarodek zagnieżdża się w błonie śluzowej macicy. 5. Gastrulacja – powstają listki zarodkowe: - ektoderma, - mezoderma, - endoderma. 6. Organogeneza – tworzenie narządów.Okres zarodkowy
- trwa do końca 8. tygodnia rozwoju, - powstają zawiązki wszystkich najważniejszych narządów.Okres płodowy
- trwa od 9. tygodnia do porodu, - następuje wzrost organizmu i dojrzewanie narządów.---
10. Błony płodowe i łożysko
Łożysko – rola
Łożysko: - pośredniczy w wymianie tlenu, dwutlenku węgla, substancji odżywczych i produktów przemiany materii, - przekazuje przeciwciała matki, - wydziela hormony podtrzymujące ciążę, - nie dopuszcza do bezpośredniego mieszania się krwi matki i płodu.Owodnia i płyn owodniowy
- owodnia otacza rozwijający się płód, - płyn owodniowy chroni płód przed urazami, wysychaniem i wahaniami temperatury.Pępowina
- zawiera naczynia krwionośne łączące płód z łożyskiem.---
11. Najważniejsze hormony związane z układem rozrodczym
- FSH – pobudza dojrzewanie pęcherzyków jajnikowych i spermatogenezę, - LH – wywołuje owulację; u mężczyzn pobudza komórki jąder do wydzielania testosteronu, - estrogeny – wpływają na rozwój żeńskich cech płciowych i odbudowę endometrium, - progesteron – przygotowuje błonę śluzową macicy do implantacji i pomaga utrzymać ciążę, - testosteron – odpowiada za rozwój męskich cech płciowych i wspomaga produkcję plemników.---
12. Najczęstsze pojęcia do zapamiętania
- gameta – komórka rozrodcza, - zygota – komórka powstała po zapłodnieniu, - owulacja – uwolnienie komórki jajowej z jajnika, - implantacja – zagnieżdżenie zarodka w błonie śluzowej macicy, - endometrium – błona śluzowa macicy, - ciałko żółte – struktura powstająca po owulacji, - ciąża – stan rozwoju zarodka i płodu w macicy.---
Podstawa programowa – co trzeba umieć
Uczeń powinien: - rozpoznawać elementy budowy męskiego i żeńskiego układu rozrodczego, - wyjaśniać funkcje poszczególnych narządów, - opisywać budowę plemnika i komórki jajowej, - wyjaśniać rolę hormonów płciowych, - opisywać przebieg cyklu menstruacyjnego, - wskazywać miejsce zapłodnienia i implantacji, - przedstawiać etapy rozwoju zarodkowego i płodowego, - wyjaśniać funkcję łożyska, pępowiny i błon płodowych, - odróżniać pierwszorzędowe i drugorzędowe cechy płciowe, - posługiwać się poprawnym językiem biologicznym.---
Oceń:
Zaloguj się aby ocenić pracę.
Zaloguj się