Wolna wola człowieka czy siły od niego niezależne – co przede wszystkim decyduje o ludzkim losie? Na przykładzie Lalki Bolesława Prusa

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 13.06.2024 o 13:17

Rodzaj zadania: Streszczenie

Dodane: 13.06.2024 o 12:48

Wolna wola człowieka czy siły od niego niezależne – co przede wszystkim decyduje o ludzkim losie? Na przykładzie "Lalki" Bolesława Prusa

Od wieków filozofowie, teolodzy i literaci podejmowali debatę na temat determinacji ludzkiego losu. Czy życie człowieka jest wynikiem jego wolnej woli, czy też jest z góry ustalone przez siły od niego niezależne, zwane przez starożytnych Greków fatum? Grecy wierzyli, że los człowieka jest nieodwołalny, a wszelkie próby jego zmiany byłyby daremne, bowiem bogowie mieli pełną kontrolę nad ścieżkami ludzi. Współczesne podejście do tej kwestii jest bardziej złożone. Obecnie coraz częściej dostrzega się, że decyzje podejmowane przez jednostkę mogą mieć kluczowe znaczenie w kształtowaniu jej losu. Teza, którą postaram się udowodnić w niniejszym wypracowaniu, brzmi: wolna wola człowieka ma decydujący wpływ na jego los, co postaram się zobrazować na podstawie losów Stanisława Wokulskiego z powieści "Lalka" Bolesława Prusa i Makbeta z dramatu Williama Szekspira.

Rozwinięcie

Powieść "Lalka" Bolesława Prusa jest nie tylko studium społeczeństwa polskiego XIX wieku, ale również głęboką refleksją nad rolą wolnej woli w kształtowaniu ludzkiego losu. Jedną z najważniejszych postaci powieści jest Stanisław Wokulski, którego życie i działania można interpretować jako przykład wpływu wolnej woli na los człowieka.

Wokulski w Paryżu:

Wokulski, będąc w Paryżu, wnikliwie obserwuje strukturę miasta i jego społeczeństwa. Refleksje Wokulskiego na temat uporządkowanego, dynamicznego Paryża stanowią ważny element powieści. Miasto działa jak doskonale zorganizowany mechanizm, gdzie każda jednostka odgrywa określoną rolę, wynikającą z jej pracy i wysiłku. Wokulski dostrzega, że sukces Paryża to rezultat zbiorowego wysiłku mieszkańców, gdzie każdy, zgodnie ze swoimi możliwościami, przyczynia się do dobrobytu miasta. To odkrycie stanowi dla niego ważny punkt odniesienia, pokazujący, że los jednostki zależy od jej własnych działań i decyzji.

Przykład paryskiej rodziny:

Paryska rodzina, którą Wokulski poznaje, stanowi modelowy przykład sukcesu osiągniętego dzięki ciężkiej pracy i wytrwałości kolejnych pokoleń. Dziad tej rodziny był prostym rzemieślnikiem, który swoją pracą utrzymywał rodzinę. Syn zdobył wykształcenie i rozszerzył warsztat, wnuk awansował społecznie, stając się wielkim handlarzem, a prawnuk zdobył ogromny majątek i wprowadził córkę do kręgów arystokracji. Każde pokolenie tej rodziny świadomie podejmowało decyzje, które prowadziły do stopniowego, ale trwałego awansu społecznego. Sukces tej rodziny jest zdecydowanym dowodem na to, że los człowieka nie jest z góry ustalony, ale może być kształtowany przez jego własne działania i wybory.

Przykład Ignacego Rzeckiego:

Ignacy Rzecki, przyjaciel i współpracownik Wokulskiego, służy jako kontrastowy przykład. Jego niemal dziecięca obsesja na punkcie mechanicznych zabawek może być metaforą bierności i braku zaszczepienia woli działania w jego życiu. Rzecki, mimo swojego oddania pracy i lojalności, nie dokonuje żadnych znaczących zmian w swoim życiu, co podkreśla, jak różnorodne mogą być podejścia do kwestii wolnej woli i jak różnorodne mogą być ich wyniki. Rzecki pozostaje człowiekiem, który akceptuje swój los bez większych prób wpłynięcia na niego.

Rola emocji i decyzji w życiu Wokulskiego:

Ambicje i miłość:

Stanisław Wokulski, mimo swoich licznych sukcesów w biznesie i nauce, jest w dużej mierze napędzany przez emocje i ambicje. Jego płomienna miłość do Izabeli Łęckiej jest motorem napędowym wielu jego działań. Pragnienie zdobycia jej serca kreuje jego losy i decyzje w sposób niemal obsesyjny. Często podejmuje ryzykowne i emocjonalne decyzje, nie zawsze przemyślane, które ostatecznie mają ogromny wpływ na jego życie. Pragnienie uniknięcia losu swojego ojca, który nie potrafił podołać trudnościom życiowym, skłania Wokulskiego do działania na rzecz zdobycia bogactwa i wyprowadzenia się z obszarów niższych warstw społecznych. To dążenie, bez wątpienia, wynika z jego wolnej woli, z jego decyzji o walce z przeznaczeniem.

Konsekwencje wyborów:

Pomimo powiększenia majątku po Małgorzacie Minclowej, Wokulski mocno angażuje się emocjonalnie w relacje z Izabelą. Jego decyzje w tej sferze, w odróżnieniu od decyzji biznesowych, są mniej racjonalne i bardziej impulsywne. Potencjalna zmiana jego losu mogłaby nastąpić przez związek z Heleną Stawską, który mógłby przynieść Wokulskiemu bardziej stabilne życie. Jednak jego upór i emocjonalne zaślepienie prowadzą go w kierunku zaburzeń psychicznych i ostatecznej klęski. Wokulski staje się ofiarą swoich własnych wyborów, a nie fatum, co pokazuje, że jego los jest wynikiem jego własnych decyzji, a nie nieodwołalnego przeznaczenia.

Analiza losu Makbeta jako przeciwstawnego przykładu:

Dramat „Makbet” Williama Szekspira to utwór, który kontrastuje z „Lalką” w kontekście determinant ludzkiego losu. Chociaż losy Makbeta wydają się z góry ustalone przez przepowiednie wiedźm, to jednak kluczowe są jego własne decyzje i działania.

Początkowy status Makbeta:

Na początku utworu Makbet jest wiernym i szlachetnym rycerzem, cieszącym się uznaniem króla Dunkana. Jego spotkanie z trzema wiedźmami i ich przepowiednia, że Makbet będzie królem, stanowi punkt zwrotny w jego życiu. Proroctwo, chociaż krótkie, działa jak katalizator dla jego głęboko skrywanych ambicji.

Przekształcenie charakteru i rola Lady Makbet:

Pod wpływem przepowiedni oraz nacisków swej żony, Lady Makbet, Makbet dokonuje kluczowych decyzji, które przesądzają o jego losie. Ambicja, wzbudzona przez proroctwo, przeradza się w chorobliwą żądzę władzy, prowadzącą do morderstwa króla Dunkana. W tym momencie, los Makbeta zostaje przypieczętowany nie przez proroctwo, ale przez jego własne decyzje o popełnieniu zbrodni.

Kolejne zbrodnie i upadek Makbeta:

Makbet, raz zaczynając ścieżkę zła, nie może się już cofnąć. Zabójstwa Banka i rodziny Makdufów są kolejnymi przykładami jego brakowej woli powrotu do dawnych wartości. Każde kolejne morderstwo prowadzi go coraz głębiej w otchłań szaleństwa, który ostatecznie prowadzi do jego klęski. Choć można by argumentować, że przepowiednia wiedźm wyznacza mu drogę, to jednak jego osobiste wybory i działania są główną przyczyną jego upadku.

Zakończenie

Ostatecznie, los człowieka jest w dużej mierze wynikiem jego własnych wyborów i działań. Wolna wola pozwala każdemu kształtować swoje życie i stawić czoła wyzwaniom, a odpowiedzialność za podjęte decyzje spoczywa na jednostce. Te przykłady uczą nas o znaczeniu refleksji nad własnym życiem i konieczności podejmowania świadomych, przemyślanych wyborów.