"Tren XIX" - albo sen – interpretacja

Ta praca została zatwierdzona przez naszego nauczyciela: 1.07.2024 o 10:25

Rodzaj zadania: Streszczenie

Dodane: 28.06.2024 o 9:44

1. "Tren XIX (albo Sen)" jest ostatnim utworem z cyklu "Trenów", który Jan Kochanowski napisał po stracie swojej ukochanej córki, Orszulki. Cykl składa się z 19 trenów, które przedstawiają różne fazy żałoby ojca po starcie dziecka. Tren XIX pełni rolę podsumowującą całość, oferując pewne pocieszenie i zamykając żałobną narrację poprzez wizję snu.

2. Wartości zawarte w utworze obejmują ponowne przywołanie takich ideałów jak cnota, pobożność oraz życie wieczne, których podmiot liryczny, borykający się z cierpieniem, wcześniej zdawał się negować. W Trenie XIX podjęta jest próba odzyskania tych wartości, prezentując je jako źródło pocieszenia i ukojenia żalu. Tren ten ukazuje głębię żałoby, ale również oferuje pocieszenie poprzez doświadczoną wizję, która sugeruje, że cierpienie ma swój kres w niebie.

Tren XIX - analiza i środki stylistyczne

2. W pierwszych 13 wersach utworu, podmiot liryczny opowiada o swojej niezdolności do zaśnięcia („Oczyma mi nie dała/Zamknąć”). Opisuje swoje zmagania z żalem po stracie Orszulki, która staje się przyczyną jego udręki. Ta część utworu wprowadza czytelnika w głęboki smutek, jaki odczuwa podmiot liryczny.

3. Główna część utworu to monolog matki, wyrażony w formie mowy zależnej. Podmiot liryczny ulega wizji, w której ukazuje się zmarła matka, przynoszącą mu pocieszenie. Bohaterka zwraca się bezpośrednio do swojego syna, co uwidaczniają liczne apostrofy („synu mój”, „Janie”), nadając monologowi intymny charakter.

4. Monolog matki budowany jest za pomocą zróżnicowanej składni. Liczne pytania retoryczne, wyliczenia, powtórzenia i anafory wzmacniają przekaz emocjonalny i nadają mu retoryczny charakter. Monolog opisuje sytuację Orszulki po śmierci, pokazując ją jako szczęśliwe dziecko, które znalazło się w raju. Tego rodzaju opisy mają przynieść pocieszenie podmiotowi lirycznemu, przekonując go o radości, której doświadcza dziecko po śmierci. Warstwa stylistyczna jest wyrafinowana: poetę cechuje użycie trzynastozgłoskowych wersów oraz rymów sąsiadujących, żeńskich.

Tren XIX - interpretacja

2. Motyw snu pełni kluczową rolę w "Trenie XIX". Sen jest przestrzenią, w której dochodzi do spotkania i dialogu między podmiotem lirycznym a jego zmarłą matką. Wprowadza pytanie o naturę wizji – czy była prawdziwa czy tylko snem („Jam się też ocknął. Aczciemu prawie/Niepewien, jeslim przez sen słuchał czy na jawie”). Tę niejednoznaczność wykorzystuje Kochanowski, by podkreślić subtelne granice między rzeczywistością a snem, przeżywanym bólem a nadzieją na ukojenie.

3. Utwór niesie z sobą głębokie pocieszenie dla podmiotu lirycznego. Przez słowa matki, podmiot liryczny odnajduje nadzieję na szczęśliwy los swojej zmarłej córki w zaświatach. Wizja Orszulki jako zadowolonego dziecka w raju jest próbą przekonania podmiotu lirycznego, że córka znalazła spokój. To pocieszenie pozwala podmiotowi lirycznemu umniejszyć znaczenie szczęścia ziemskiego i skupić się na radości wiecznej.

4. W utworze pojawiają się także motywy skrytych sądów Bożych oraz fortuny. Matka podmiotu lirycznego mówi o losie, który nie jest zawsze zrozumiały dla człowieka, ale musi być zaakceptowany z wiarą („Pan Bóg wziął - czemuż bym go miał być przeciwnym?”). Wartości chrześcijańskie zostają zestawione z antycznym motywem fortuny, wskazując na konieczność zdania się na Boską opiekę mimo przeciwności losu.

5. Monolog matki zawiera napomnienie i radę dla podmiotu lirycznego, by zakończył swoją żałobę i zwrócił uwagę na inne wartości życia. Nawiązuje do chrześcijańskiej filozofii cierpienia, które jest nieuniknioną częścią życia, ale możliwą do uniesienia dzięki wierze i nadziei na życie wieczne. To pokazuje proces przechodzenia od potężnego bólu do akceptacji i ukojenia.

6. Podmiot liryczny pełni również rolę poety, który świadomie odnotowuje znaczenie swoich utworów napisanych w czasach żałoby. Widzi siebie jako twórcę wybitnych dzieł literackich wyrosłych z cierpienia, co sugeruje, że proces tworzenia i refleksji literackiej stał się formą samopocieszenia i środkiem do zakończenia własnej żałoby.

Zakończenie

2. Cały cykl "Trenów" Jana Kochanowskiego, a szczególnie "Tren XIX", uznawane są za największe dzieło poety. Tren XIX zamyka cykl, oferując transformację podmiotu lirycznego od głębokiego żalu do akceptacji i nadziei, co czynią "Treny" nie tylko literackim świadectwem żałoby, ale również uniwersalnym komentarzem na temat ludzkiego cierpienia i pocieszenia.