Krytycyzm Kandyda

Ta praca została zatwierdzona przez naszego nauczyciela: 4.07.2024 o 11:28

Rodzaj zadania: Streszczenie

Dodane: 1.07.2024 o 9:35

"Kandyd" to jedno z najsłynniejszych dzieł literatury światowej, napisane przez francuskiego filozofa i pisarza, Woltera, który był jednym z czołowych przedstawicieli epoki oświecenia. Utwór ten jest przykładem powiastki filozoficznej, gatunku literackiego, który łączy elementy narracyjne z głęboką refleksją filozoficzną. Powiastka filozoficzna charakteryzuje się tym, że poprzez prostą, ale celnie skonstruowaną fabułę przekazuje istotne idee filozoficzne, najczęściej w formie satyrycznej. Wolter wykorzystywał ten gatunek, by krytycznie analizować i komentować otaczającą go rzeczywistość, oferując czytelnikowi jednocześnie rozrywkę i materiał do refleksji.

Epoka oświecenia, w której twórczość Woltera znalazła swoje najpełniejsze rozwinięcie, była okresem wielkiego przełomu intelektualnego. Był to czas, w którym rozum i racjonalność zaczęły dominować nad tradycyjnymi przekonaniami, a krytyka wobec ustalonych norm społecznych, politycznych i religijnych stała się powszechna. Przedstawiciele oświecenia, jak Wolter, dążyli do rozpropagowania myślenia krytycznego, podważając autorytety i ukazując różnych aspektów życia społecznego i politycznego. Wolter był jednym z najgłośniejszych głosów tego ruchu, często angażując się w polemiki z przedstawicielami władzy i Kościoła oraz publikując liczne prace, które miały na celu oświecenie i uwolnienie ludzkiego umysłu od przesądów i zabobonów.

Główna część

Postać Panglossa w "Kandydzie" symbolizuje skrajny konserwatyzm i skostniałe myślenie, które ogranicza zdolność do krytycznego spojrzenia na rzeczywistość. Pangloss jest nauczycielem Kandyda i zagorzałym wyznawcą optymistycznej filozofii Leibniza. Leibniz twierdził, że żyjemy w "najlepszym z możliwych światów" i że wszelka zło jest tylko pozorne, a świat jako całość jest doskonale harmonijny. Pangloss, nawiązując do tych idei, głosi, że wszystkie zdarzenia mają swój cel i ostatecznie służą większemu dobru.

Jednakże przez cały utwór Wolter konsekwentnie obala te optymistyczne przekonania Panglossa, ukazując liczne sytuacje, które podważają jego filozofię. Od samego początku historia jest przesycona nieszczęściami: od wyrzucenia Kandyda z zamku za niewinny pocałunek, przez wojny, zarazy, niewolnictwo, aż po katastrofy naturalne. Na każdym kroku, mimo ogromnych cierpień i tragedii, Pangloss uparcie trzyma się swojej optymistycznej wizji świata, co czyni go postacią wręcz groteskową.

Przykłady z życia Panglossa, takie jak jego własne cierpienia – kiedy zostaje powieszony i odratowany przez przypadek lub kiedy cierpi z powodu choroby wenerycznej – pokazują nieadekwatność jego przekonań. W sytuacjach skrajnej brutalności i niesprawiedliwości jego niezmienność w myśleniu staje się komiczna, a jednocześnie ogromnie krytyczna dla idei optymizmu filozoficznego. Symbolika postawy Panglossa jest klarowna: jest to postać, która reprezentuje upór w trwaniu przy starych, skostniałych poglądach, które nie przystają do zmieniającej się rzeczywistości i które nie są w stanie adekwatnie odpowiedzieć na realne problemy życiowe.

2. Krytyka systemu społecznego i obyczajowego

Kolejnym ważnym aspektem krytyki Woltera w "Kandydzie" jest krytyka systemu społecznego i obyczajowego. Wolter celnie ukazuje absurdalność małżeństw z rozsądku i hierarchii społecznej opartej na urodzeniu i majątku, które dominowały w XVIII-wiecznej Europie. W utworze możemy znaleźć wiele przykładów, które ilustrują te zagadnienia.

Jednym z takich przykładów jest Kunegunda, ukochana Kandyda, która mimo swojego szlachetnego pochodzenia doświadcza niewyobrażalnych cierpień i upokorzeń. Jej historia pokazuje, że pozycja społeczna nie chroni przed nieszczęściem, a także że małżeństwa i relacje społeczne oparte na majątku i urodzeniu nie gwarantują szczęścia. Przykłady te skłaniają czytelnika do refleksji nad wpływem tych obyczajów na jednostki oraz społeczeństwo jako całość. Wolter pokazuje, że systemy te ograniczają możliwość realizacji osobistego szczęścia i są źródłem wielu dysfunkcji społecznych.

Krytyka przestarzałych fundamentów społeczeństw epoki oświecenia jest szczególnie widoczna w kontraście z wizją idealnego państwa – El Dorado. W "Kandydzie" El Dorado to utopijne miejsce, gdzie panuje dobrobyt, równość i sprawiedliwość. Kontrast między społeczeństwem El Dorado a resztą świata jest druzgocący. El Dorado nie ma hierarchii społecznych, religijnych konfliktów ani niesprawiedliwości społecznych. Jest to wizja świata opartego na rozumie, uczciwości i równości, co stawia w jaskrawym świetle braki i wady współczesnych Wolterowi społeczeństw.

Symbolika El Dorado jest wyraźna: Wolter wskazuje, że możliwe jest stworzenie lepszego porządku społecznego, alternatywy dla istniejących struktur. El Dorado staje się krytyką współczesnego świata i jednocześnie inspiracją do dążenia do lepszych rozwiązań społecznych.

3. Krytyka polityczna i społeczna

Wolter nie ogranicza swojej krytyki tylko do aspektów filozoficznych i obyczajowych. "Kandyd" jest także surową krytyką polityki i społeczeństwa XVIII-wiecznej Europy, zwłaszcza Francji. Wolter krytycznie patrzy na społeczeństwo i rządy, ukazując liczne dysfunkcje, takie jak korupcja, brak sprawiedliwości społecznej i nierówności ekonomiczne.

Przykłady z tekstu doskonale ilustrują te problemy. Ukazanie procesu sądowego, w którym Pangloss zostaje oskarżony i powieszony, a następnie cudownie uratowany, jest jedną z wielu scen, które obnażają absurdalność i niesprawiedliwość ówczesnych instytucji. Wolter przedstawia także obraz wojny jako bezsensownego i brutalnego marnotrawstwa życia i zasobów, wskazując na hipokryzję i cynizm rządzących.

Refleksja nad uniwersalnością krytyki Woltera jest również ważnym elementem analizy "Kandyda". Mimo że utwór został napisany w XVIII wieku, wiele z poruszanych tematów jest nadal aktualnych. Problemy takie jak korupcja, niesprawiedliwość społeczna czy nierówności ekonomiczne wciąż istnieją, co sprawia, że krytycyzm Woltera pozostaje żywy. Współczesne systemy polityczne i społeczne, podobnie jak te z czasów Woltera, mogą wymagać reform, co podkreśla aktualność oświeceniowego myślenia krytycznego.

Zakończenie

Aktualność myśli Woltera jest nie do przecenienia. Współczesne społeczeństwa nadal borykają się z wieloma problemami, które krytykował Wolter. Jego twórczość może inspirować do refleksji nad naszymi własnymi systemami i do dążenia do bardziej sprawiedliwego i racjonalnego świata. Zachęca nas do stałego kwestionowania autorytetów i unikania samozadowolenia z istniejącego stanu rzeczy, co jest kluczowe dla postępu społecznego i intelektualnego. Wolterowskie przesłanie o potrzebie ciągłego krytycznego myślenia i dążenia do zmian pozostaje aktualne i inspirujące nawet dzisiaj.