Co oznaczało bycie patriotą w świetle literatury polskiego renesansu? Odwołaj się do konkretnych utworów

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 3.07.2024 o 9:43

Rodzaj zadania: Streszczenie

Dodane: 3.07.2024 o 9:05

"Co oznaczało bycie patriotą w świetle literatury polskiego renesansu? Odwołaj się do konkretnych utworów"

I. Wstęp

Renesans w Polsce to okres, który nazywany jest niekiedy "złotym wiekiem" literatury, sztuki oraz nauki. Wpłynął on znacząco na kulturę i świadomość narodową. Był to czas, gdy odrodziły się idee antyczne, a rozwój literatury i filozofii prowadził do kształtowania się nowoczesnej myśli społeczno-politycznej. Renesans to również czas refleksji nad rolą jednostki w społeczeństwie i jej zobowiązaniami wobec ojczyzny.

Cel wypracowania:

Celem tego wypracowania jest analiza pojęcia patriotyzmu w polskim renesansie na podstawie dwóch kluczowych tekstów literackich: "Kazań sejmowych" księdza Piotra Skargi oraz "Odprawy posłów greckich" Jana Kochanowskiego. Oba te utwory, choć różnią się formą i treścią, stanowią ważne źródła refleksji nad obowiązkami obywatela wobec państwa i społeczeństwa.

II. Główna część

A. Rys historyczny i literacki

Renesans w Europie rozpoczął się po upadku Konstantynopola w 1453 roku, co spowodowało migrację uczonych do zachodniej Europy i przyczyniło się do odrodzenia antycznego dziedzictwa kulturowego. W Polsce, okres renesansu przypada na wiek XVI, kiedy to Rzeczpospolita Obojga Narodów przeżywała swoje największe rozkwit, będąc jednym z największych i najbardziej złożonych państw w Europie. W tym właśnie okresie miały miejsce liczne przemiany społeczno-polityczne, wprowadzające idee republikańskie, które znalazły odzwierciedlenie w literaturze.

Tło literackie:

Renesans był czasem, gdy literatura stała się ważnym medium edukacyjnym i ideologicznym. Twórczość literacka przyczyniała się do kształtowania myśli patriotycznej. Pisarze i intelektualiści mieli możliwość wpływania na świadomość społeczną, a ich utwory poruszały kwestie związane z obowiązkami obywateli wobec państwa, moralnością i sprawiedliwością. Literatura renesansowa w Polsce stała się swoistym nośnikiem idei patriotyzmu, który wyrażany był poprzez nawoływanie do poświęcenia dla dobra wspólnego.

B. "Kazania sejmowe" ks. Piotra Skargi

Ksiądz Piotr Skarga, właściwie Piotr Powęski, urodził się w 1536 roku i był jednym z najważniejszych kaznodziejów oraz pisarzy religijnych w Polsce. Był jezuitą, rektorem Uniwersytetu Jagiellońskiego oraz nadwornym kaznodzieją króla Zygmunta III Wazy. Jego działalność religijna i społeczna miała na celu przede wszystkim umocnienie wiary katolickiej oraz naprawę moralną społeczeństwa. Jego "Kazania sejmowe", wygłaszane na Sejmie w 1597 roku, stały się ważnym głosem w debacie o kondycji państwa polskiego.

Analiza "Kazań sejmowych":

"Kazania sejmowe" ks. Piotra Skargi to zbiór ośmiu kazań, które poruszają tematykę moralną, religijną i polityczną. Główne ideały patriotyzmu według Skargi koncentrują się na nadrzędności dobra wspólnego nad prywatnym. Skarga wskazuje na wiele "chorób" trawiących Rzeczpospolitą, z których najważniejszą jest zbyt mała miłość do ojczyzny. Porównuje kraj do matki, która przynosi korzyści swoim dzieciom, lecz wymaga troski i opieki. Jak na przykład, w jednym z kazań mówi: "Matka nasza owa Rzeczpospolita wdzięczna, pokrzywcowana, z samotności i oszukaństwa, miłujmy, nie opuszczajmy, a około jej zdrowia pilnie się kręcąc, naprawiajmy." Potępia samowolę szlachty i nawołuje do silnej władzy centralnej.

Przykłady z tekstu:

W kazań Skargi można znaleźć wiele przykładów potwierdzających jego patriotyczne ideały. Skarga często posługuje się analogiami, by przekazać swoje myśli. Na przykład, pisze: "Jeśli członek członkom dobrze nie czyni, ciało zginąć musi"; podkreślając w ten sposób konieczność działań dla wspólnego dobra.

C. "Odprawa posłów greckich" Jana Kochanowskiego

Jan Kochanowski, urodzony w 1530 roku, jest uznawany za jednego z najwybitniejszych poetów polskiego renesansu. Był także dramaturgiem i uczonym. Jego twórczość obejmuje liczne pieśni, treny oraz dramaty. "Odprawa posłów greckich" (1578) jest jego najważniejszym dziełem dramatycznym, które stało się prekursorem polskiego dramatu nowożytnego.

Analiza "Odprawy posłów greckich":

"Odprawa posłów greckich" Jan Kochanowski jest dramatem opartym na wątku wojny trojańskiej, jednak zawiera uniwersalne przesłanie dotyczące moralności i patriotyzmu. W dramacie pojawia się postać Parysa, który jest demagogiem i antywzorem patrioty. Prywatne interesy i demagogia Parysa prowadzą do korupcji, nierządu oraz upadku państwa. W kontrze do niego jest postać Ulissesa, który reprezentuje głos rozsądku i krytyki. Ulisses potępia niesprawiedliwość i nawołuje do sprawiedliwego działania obywatelskiego, co stanowi prawdziwe wyraz patriotyzmu. W jednym z najsłynniejszych fragmentów mówi: "Kto się nigdy nie uczył, że rad nieszczęście kupie (...) ale ktoście się uczyli: patrzcie, jak was kłamstwo wodzi."

Przykłady z tekstu:

W "Odprawie posłów greckich" można znaleźć liczne fragmenty wskazujące na krytykę postaw Trojan. Kochanowski przedstawia Parysa jako postać negatywną, której demagogiczne decyzje prowadzą do katastrofy. W przeciwieństwie do niego, Ulisses przedstawia prawdziwe wartości patriotyczne, co jest wyrażone m.in. w słowach: "Lepiej wam żyć niż zginąć przez nierządy wasze, lepsza jest krwawa wojna niźli zguba z gnuśności."

III. Zakończenie

Patriota renesansowy w świetle literatury polskiego renesansu to osoba, która kocha swoją ojczyznę, troszczy się o dobro wspólne, jest gotowa do poświęceń i nie unika trudnych decyzji na rzecz sprawiedliwości i ładu społecznego. Zarówno ks. Piotr Skarga w swoich "Kazaniach sejmowych", jak i Jan Kochanowski w "Odprawie posłów greckich" prezentują ideały patriotyzmu poprzez krytykę nierządów, demagogii i partykularnych interesów.

Znaczenie patriotyzmu w literaturze renesansowej:

Literatura renesansowa miała ogromne znaczenie w kształtowaniu postaw obywatelskich. Utwory takie jak "Kazania sejmowe" i "Odprawa posłów greckich" nie tylko edukowały, ale również mobilizowały do refleksji nad rolą jednostki w państwie. Współczesny odbiorca może z ich lektury wyciągnąć wiele wartościowych wniosków dotyczących odpowiedzialności obywatelskiej oraz znaczenia działań na rzecz dobra wspólnego. Ideale prezentowane przez Skargę i Kochanowskiego, mimo że osadzone w realiach epoki renesansu, mają uniwersalny charakter i mogą być inspiracją także dla dzisiejszych pokoleń.