Omów dydaktyczny charakter literatury polskiego oświecenia

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 13.07.2024 o 20:54

Rodzaj zadania: Streszczenie

Dodane: 13.07.2024 o 20:08

I. Wstęp

Literatura oświeceniowa w Polsce była więc nie tylko źródłem rozrywki, ale miała również funkcję dydaktyczną, której celem było moralizowanie i edukowanie społeczeństwa. Główne formy literackie tej epoki – takie jak bajki, satyry, poematy heroikomiczne i hymny – były wykorzystywane jako narzędzia do propagowania wartości, zachowań i postaw, które miały kluczowe znaczenie dla rozwoju społecznego i politycznego kraju.

II. Bajki w literaturze polskiego oświecenia

Ignacy Krasicki, biskup warmiński, wykorzystał bajki jako formę krytyki społecznej i moralnej. Jego bajki poruszają tematykę fałszu, chciwości, głupoty i innych negatywnych cech ludzkich, używając prostych, ale skutecznych środków literackich. Przykładem takiej bajki jest „Lis i Winogrona”, gdzie lis, nie mogąc dosięgnąć winogron, twierdzi, że są one niesmaczne. Morał tej bajki przestrzega przed zakłamywaniem rzeczywistości do własnych potrzeb. Podobnie w „Kruku i Lisie”, gdzie lis podstępem zdobywa jedzenie kruka, pokazuje ukrytą krytykę dla ludzi łatwowiernych, którzy dają się zwieść pochlebstwem. W obu przypadkach, postaci symbolizują konkretne cechy ludzkie, a morały bajek mają na celu nauczyć czytelników wartościowych zasad i postaw.

III. Poemat heroikomiczny

„Monachomachia” jest utworem, który ilustruje nietransparentność i zepsucie kleru, ukazując mnichów jako postacie groteskowe, których życie dalekie jest od duchowych ideałów. Opis ich lenistwa, pijaństwa i kłótliwości ma na celu wyśmianie oraz sprzeciwienie się moralnej dekadencji duchowieństwa. Krasicki używa tutaj elementów groteski, aby w sposób humorystyczny, ale dobitny, ukazać negatywne aspekty życia mnichów. Dydaktyczny charakter poematu polega na tym, że poprzez ironię i komizm autor pragnie zmusić czytelnika do myślenia i samodzielnego wyciągania wniosków na temat moralności i etyki.

IV. Satyra

Przykładem satyry Krasickiego jest „Pijaństwo”, gdzie autor przedstawia obraz społeczeństwa zatraconego w nałogu alkoholizmu. Poprzez humorystyczny opis postaci i ich upadku, Krasicki wyraźnie piętnuje tę wadę. Kolejnym przykładem jest satyra „Żona modna”, w której krytykuje materializm i kosmopolityzm ludzi zapatrzonych w zagraniczne mody, zaniedbujących jednocześnie własną kulturę i tradycje. Utwór ukazuje zgubne konsekwencje takiej bezmyślnej zachłanności. W satyrze „Do króla” Krasicki krytykuje postawy szlachty, wskazując na ich brak patriotyzmu i niechęć do reform. Przesłanie moralne tych satyr ma na celu nie tylko rozbawić, ale przede wszystkim nauczyć i zmusić odbiorcę do refleksji nad własnymi postawami.

Jednym z kluczowych utworów satyrycznych tej epoki jest także „Powrót posła” Juliana Ursyna Niemcewicza. Utwór ten, napisany w formie komediodramatu, przedstawia różne postawy społeczne na tle wydarzeń politycznych. Karykaturalne postacie w „Powrocie posła” reprezentują negatywne cechy charakteru, a moralizatorski cel dzieła polega na wyśmiewaniu i wykazywaniu absurdów tych postaw, promując jednocześnie wartości patriotyczne i proreformatorskie.

V. Promowanie pozytywnych wzorców

Hymn ten, pełen patosu i podniosłego tonu, glorifikuje patriotyzm i poświęcenie dla ojczyzny. Symbolika wykorzystana w utworze podkreśla rolę miłości do kraju jako jednej z najważniejszych wartości, której pielęgnowanie jest obowiązkiem każdego obywatela. Przesłanie moralne hymnu ma na celu wzmocnienie postaw patriotycznych i zachęcenie do bezinteresownego poświęcenia się dla dobra wspólnego.

VI. Wnioski

Dla współczesnych odbiorców literatury XVIII-wiecznej Polski, dzieła te były nie tylko źródłem rozrywki, ale przede wszystkim miały kluczowe znaczenie w kształtowaniu świadomości społecznej i politycznej. Dziedzictwo dydaktycznej literatury oświecenia jest również istotne w kontekście późniejszych epok, ukazując, że wartości i lekcje przekazywane przez tych wybitnych twórców są uniwersalne i ponadczasowe.