"Sąd Ozyrysa" - plan wydarzeń

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 23.07.2024 o 7:25

Rodzaj zadania: Streszczenie

Dodane: 23.07.2024 o 7:00

Henryk Sienkiewicz, wybitny polski pisarz doby pozytywizmu, znany jest głównie z powieści historycznych, takich jak "Quo Vadis" czy "Krzyżacy". W jego dorobku literackim znajdują się jednak także nowele, w tym "Sąd Ozyrysa". Utwór ten, skrzący się humorem i wnikliwością, jest satyrą wymierzoną w ówczesne elity polityczne i społeczne. Powstał w XIX wieku, w trudnym dla Polski okresie zaborów, gdzie pod płaszczykiem staroegipskiego manuskryptu autor kieruje swą krytykę wobec zaborców, usiłując przechytrzyć cenzurę. Sienkiewicz zastosował formułę noweli satyryczno-filozoficznej, poprzez którą ukazał negatywne cechy ludzi rządzących, takie jak głupota i niegodziwość. "Sąd Ozyrysa" jest nie tylko literacką krytyką władzy, ale również refleksją nad naturą ludzką i aparatami rządzącymi.

Nowela zaczyna się od śmierci Psunabudesa, egipskiego ministra, który wiódł życie pełne nieprawości i głupoty. W chwili jego śmierci pojawiają się dwie nadprzyrodzone postacie – Duch Głupoty oraz Duch Niegodziwości – które zaczynają toczyć spór o to, do kogo należy zmarła dusza Psunabudesa. Duchy te reprezentują dwie fundamentalne cechy Psunabudesa i każda z nich uważa, że bardziej należy się jej jego dusza. Spór jest tak głośny, że dociera do samej Krainy Ciszy, zakłócając spokój Ozyrysa, boga zmarłych i sądzenia dusz.

Zniecierpliwiony Ozyrys wzywa obie duchy przed swoje oblicze, by wyjaśniły powód kłótni. Duchy tłumaczą swoją sytuację, przedstawiając argumenty na potwierdzenie swojej racji. Ozyrys, chcąc sprawiedliwie rozstrzygnąć konflikt, postanawia przywołać Mądrość, która ma opowiedzieć historię życia Psunabudesa i pomóc rozstrzygnąć, która z cech zasługuje bardziej na duszę zmarłego ministra.

Mądrość przystępuje do opowieści, przedstawiając szczegółowo życie Psunabudesa. Już w latach młodości był studentem, który zasłynął jako zaciekły liberał, żywo zainteresowany wiedzą i postępem. Z czasem jednak jego poglądy ulegają radykalnej zmianie, stając się z gorącego liberała nacjonalistą i zwolennikiem autorytaryzmu. Ta ewolucja postaw stała się fundamentem jego późniejszej kariery politycznej. Rozwijając swoje intrygi, Psunabudes stopniowo szafował wyrokami, starając się predestynować moralnie i udowadniać swoje prawo do władzy. Jako gubernator Prowincji Ptah, działał na szkodę mieszkańców, próbując na siłę przekształcić ich w Egipcjan. Jego polityka prowadziła do niepokojów społecznych oraz do szeroko zakrojonej korupcji.

Karierę Psunabudesa kulminuje jego nominacja na ministra. Jednak wraz z awansem na najwyższe stanowisko w państwie, jego nieuczciwość i głupota osiągają swoje apogeum. Wprawdzie udało mu się podburzać lud i faraona wzajemnie, jednak nie umiał wykorzystać niestabilnej sytuacji dla własnych korzyści, co dodatkowo akcentuje jego niedomyślność. W swym ostatnim etapie życia Psunabudes staje się symbolem bezwzględności i bezmyślności władzy. Opowieść Mądrości kończy się, ukazując równowagę na wadze Ozyrysa, która wskazuje na to, że Głupota i Niegodziwość były cechami równie silnymi w jego życiu.

Zaskoczony Ozyrys wydaje ostateczny osąd - skoro Głupota i Niegodziwość mają równą wagę, Psunabudes nie zasługuje na pozostanie ani w Krainie Ciszy, ani w miejscu dla niegodziwców. Ozyrys postanawia odesłać go z powrotem na ziemię, dając mu szansę na kontynuowanie swego życia na nowo. Całe zamieszanie kończy się zaskakującą sceną, gdzie tłumy wiwatują na cześć zmartwychwstałego urzędnika, nieświadome całej ironii tej sytuacji.

Przechodząc do analizy symboliki noweli, Sienkiewicz w "Sądzie Ozyrysa" ukazuje wyrazistą krytykę aparatu władzy, szczególnie w kontekście działań zaborców wobec Polaków. Szczególnie widać to w metaforze prób zamienienia mieszkańców Prowincji Ptah na Egipcjan, co odzwierciedla próbę rusyfikacji Polaków przez zaborców rosyjskich. Przez komediowe wyjaskrawienia, takie jak kłótnia duchów o duszę, Sienkiewicz podkreśla absurdalność tych działań. Symbolika postaci – Duchy Głupoty i Niegodziwości – podkreśla cechy urzędników, których decyzje często charakteryzowała niedojrzałość i brak moralności. Mądrość występuje tu jako strona neutralna, zdolna do obiektywnej oceny, co jednak w praktyce okazuje się niemożliwe, gdy obie cechy są równoważne.

Sienkiewicz jest mistrzem satyry, co widać też w dowcipnym podpisaniu utworu jako egipskiego tekstu źródłowego, co miało na celu obejście carskiej cenzury. Utwór pełen jest ironii i kpin z systemu, co pozwala na wyśmianie tegoż systemu bez narażenia się na konsekwencje ze strony władz.

Z filozoficznego punktu widzenia utwór stawia pytanie o główną cechę Psunabudesa: czy to jego głupota, czy niegodziwość była bardziej przeważającą cechą? Sienkiewicz ukazuje równowagę tych dwóch cech jako często występującą cechę władzy, co w sposób trudno kwestionowalny podkreślił w finale noweli.

W kontekście XIX wieku i ówczesnych realiów politycznych, "Sąd Ozyrysa" jest wyraźnym odbiciem sytuacji zaboru Polski. Sienkiewicz, dzięki swojemu intelektowi i literackiemu kunsztowi, obnaża zaborczy aparat i pokazuje, że rządy oparte na głupocie i niegodziwości nie mogą przynieść dobrych efektów.

Dla czytelnika XIX wieku nowela miała wywołać krytyczne myślenie o naturze władzy i zmusić do refleksji nad otaczającą rzeczywistością. Nawet współczesny czytelnik może znaleźć w niej paralele ze współczesnymi realiami politycznymi, co świadczy o ponadczasowości przekazu Sienkiewicza. Siła literatury, której jest dowodem "Sąd Ozyrysa", jako narzędzia zmiany społecznej pozostaje nadal aktualna.

Podsumowując problematykę noweli, Sienkiewicz ukazuje, że negatywne cechy władzy – głupota i niegodziwość – są wszechobecne. Przez zaawansowaną krytykę systemów autorytarnych i autorytetów, "Sąd Ozyrysa" stanowi nie tylko literacki atak na zaborców, ale także refleksję na temat ludzkiej natury i funkcjonowania władzy. Nowela ma ogromne znaczenie dla współczesnego czytelnika, przypominając o konsekwencjach rządów opartych na głupocie i niegodziwości, co nadal jest aktualne. Sienkiewicz, poprzez swoje dzieło, pokazuje jak wielką moc ma literatura w kontekście politycznej i społecznej przemiany.