Czemu służy deformacja rzeczywistości w Mistrzu i Małgorzacie?

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 31.07.2024 o 18:51

Rodzaj zadania: Streszczenie

Dodane: 31.07.2024 o 18:24

Powieść „Mistrz i Małgorzata” autorstwa Michaiła Bułhakowa to jedno z najwybitniejszych dzieł literackich XX wieku, które stanowi kwintesencję literatury rosyjskiej oraz iście satyryczną krytykę totalitarnego systemu Związku Radzieckiego. Akcja utworu rozgrywa się przede wszystkim w Moskwie lat trzydziestych XX wieku, w okresie dominacji systemu totalitarnego, który miał ogromny wpływ na życie obywateli. Autor, za pomocą literackiej deformacji rzeczywistości, ukazuje absurdy i mechanizmy owego systemu, tworząc dzieło zarówno intrygujące, jak i głęboko symboliczne.

Centralnym punktem książki jest przybycie szatana, Wolanda, do Moskwy wraz z jego świtą. Ta epicka podróż wprowadza elementy nadprzyrodzone oraz chaos do życia mieszkańców miasta, a równocześnie pozwala Bułhakowowi na ukazanie licznych niedoskonałości i ekscentryczności społeczeństwa sowieckiego. Powieść jest znakomitym przykładem wykorzystania deformacji rzeczywistości – cały świat Bułhakowa, pełen fantastycznych i surrealistycznych elementów, jest zniekształcony w celu podkreślenia absurdalności i opresyjności życia w totalitarnym państwie.

Jednym z pierwszych i najbardziej znaczących przykładów zdeformowanej rzeczywistości jest spotkanie Wolanda z Iwanem Bezdomnym i Berliozem. Wydarzenie to początkowo wydaje się groteskowym dialogiem, lecz szybko przeradza się w dramat – Berlioz ponosi tragicznie surrealistyczną śmierć, zostając potrącony przez tramwaj. To wydarzenie jest początkiem serii nieprawdopodobnych incydentów, które burzą normalność codziennego życia mieszkańców Moskwy, ujawniając charakterystyczny dla totalitaryzmu brak logiki i przewidywalności.

Innym istotnym fragmentem jest pokaz czarnej magii w teatrze Varietes, gdzie Woland demaskuje elity moskiewskie, ukazując ich hipokryzję i korupcję. W czasie spektaklu granice między rzeczywistością a iluzją zacierają się, co wprowadza widzów w stan zamieszania. Wydarzenia te nie tylko służą zabawie publiczności, ale przede wszystkim ujawniają moralne upadki i grzechy, które są wszechobecne i akceptowane w społeczeństwie sowieckim. Deformacja rzeczywistości w tej scenie jest szczególnie widoczna, gdy zjawiają się rzeczy znikąd i znikają równie niespodziewanie – co jest odzwierciedleniem niestałości i nieprzewidywalności życia pod reżimem stalinowskim.

Przemiana Małgorzaty w czarownicę oraz jej lot na miotle jest kolejnym doskonałym przykładem zdeformowanej rzeczywistości. Małgorzata, zmieniając się w czarownicę, uwalnia się od ograniczeń realnego świata i zdobywa nadprzyrodzone moce. Jej podróż na bal wiosenny u Wolanda to niezwykłe wydarzenie, w którym przeplatają się elementy baśniowe i groteskowe. Bal stanowi również satyrę na realia polityczne, ukazując demoralizację i dekadencję tych, którzy mają władzę, a także absurdalne hierarchie i zależności panujące w stalinowskim społeczeństwie.

Efekty deformacji rzeczywistości na bohaterów są drastyczne – wielu z nich całkowicie traci orientację w nowo powstałej, surrealistycznej rzeczywistości. Przykładem jest Mistrz, który, zagłębiony w swoje prace literackie i prześladowania ze strony władz, trafia do szpitala psychiatrycznego. Podobnie Iwan Bezdomny, po zetknięciu się z nadprzyrodzonymi siłami, zostaje uznany za szaleńca i również ląduje w zakładzie dla umysłowo chorych. Bohaterowie, którzy próbują odnaleźć się w tej nowej rzeczywistości, często nie są w stanie jej zrozumieć ani zaakceptować, co jest wyrazem ich bezradności wobec wszechogarniającego chaosu i absurdu.

Wszystkie te zmiany i wydarzenia są znakomitą metaforą absurdalności i nieprzewidywalności życia w ZSRR. Deformacja rzeczywistości w powieści Bułhakowa odzwierciedla fakt, iż pod powierzchnią pozornej normalności oraz porządku państwa radzieckiego kryją się liczne absurdy, które z czasem wyłaniają się na jaw. Autor ukazuje, że codzienne życie w takim systemie prowadzi do utraty poczucia normalności i rzeczywistości.

Jednym z najważniejszych aspektów powieści jest krytyka systemu totalitarnego. Deformacja rzeczywistości służy tu do ukazania demoralizacji i zepsucia społeczeństwa. Woland i jego świta, mimo że symbolizują szatana, często nie muszą czynić zła, bo to już istnieje w społeczeństwie w nadmiarze. Paradoksalnie, ich działalność ujawnia i karci to zło, przynosząc niekiedy korzyści dla tych, którzy postępują prawidłowo, jak Małgorzata i Mistrz. Bułhakow pokazuje groteskowy świat, w którym nawet szatan nie może przedstawiać się jako czystego zła, bo rzeczywistość, w której się znalazł, jest już wystarczająco zdemoralizowana.

Autor zastosował deformację rzeczywistości również jako narzędzie do demaskowania prawdziwego oblicza systemu totalitarnego oraz ukrycia krytyki systemu za maską groteski i fantastyki. Poprzez taką literacką strategię, Bułhakow mógł przemycić wiele niewygodnych prawd bez narażenia się na bezpośrednie represje ze strony władz. Fantastyczna i groteskowa forma powieści pozwalała na swobodniejsze i bezpieczniejsze wyrażenie krytyki, która byłaby nie do przyjęcia w bardziej realistycznej narracji.

Podsumowując, deformacja rzeczywistości w „Mistrzu i Małgorzacie” Bułhakowa służy do ukazania absurdów i mechanizmów totalitarnego systemu. Wydarzenia takie jak spotkanie Wolanda z Iwanem Bezdomnym i Berliozem, pokaz czarnej magii w teatrze Varietes, przemiana Małgorzaty w czarownicę czy przeniesienie Lichodiejewa do Jałty, pokazując grupy deformowanych zdarzeń, podkreślają chaos i absurdalność życia zwolnionego rzekomo ze wszystkich bzdur w systemie totalitarnym. Znaczenie powieści w kontekście historyczno-politycznym jest ogromne, a jej wpływ na literaturę i społeczeństwo niezaprzeczalny. Deformacja rzeczywistości, jako narzędzie literackie, jest również uniwersalna i może być stosowana w innych kontekstach historycznych i politycznych do krytyki systemów opresyjnych. Powieść Bułhakowa pozostaje do dziś aktualna, stanowiąc ostrzeżenie przed groźbami totalitaryzmu i demoralizacji społeczeństwa.