"Żywot człowieka poczciwego" - streszczenie

Ta praca została zatwierdzona przez naszego nauczyciela: 2.09.2024 o 21:31

Rodzaj zadania: Streszczenie

Dodane: 31.08.2024 o 6:11

„Żywot człowieka poczciwego” to dzieło autorstwa Mikołaja Reja, wydane po raz pierwszy w latach 1567-1568 w Krakowie przez Macieja Wirzbiętę. Utwór stanowi trzecią, najbardziej rozbudowaną część książki o tytule „Źwierciadło”. Głównym celem tego dzieła, zaklasyfikowanego do literatury parenetycznej, było kształtowanie właściwych postaw, zalecanie wzorców godnych naśladowania oraz przedstawienie modelu idealnego życia szlacheckiego. Rej, zwracając się głównie do szlachty, ukazywał, jak osiągnąć życie pełne cnoty i godności.

Utwór rozpoczyna się od paratekstów, które wprowadzają czytelnika w treść dzieła. Tekst jest adresowany do „jaśnie wielmożnych panów”, wskazując ich jako wzorce cnót. Występują tu także różnorakie wprowadzenia, takie jak „Proemium, to jest krótki wywód, co ty księgi w sobie zamykają”, które zawiera streszczenie trzech ksiąg oraz „Do tego, kto ma wolą czyść te księgi” – skierowany do potencjalnego czytelnika, zapraszający do zagłębienia się w lekturę. Rej dba o to, aby czytelnik zrozumiał istotę przekazu już na samym początku.

Dzieło jest podzielone na trzy księgi, z których każda zawiera liczne rozdziały, zwane kapitulum. Każda część składa się z różnych aspektów życia człowieka, poczynając od dzieciństwa, przez wiek średni, aż po starość i przygotowanie do śmierci.

Pierwsza księga koncentruje się na życiu człowieka od dzieciństwa do wieku średniego. Rozpoczyna się od opowieści o stworzeniu świata i człowieka, co nadaje dziełu symboliczny wymiar i ukazuje, że życie człowieka jest częścią większego, boskiego planu. Ważnym elementem jest wychowanie dzieci, które Rej traktuje bardzo poważnie. Autor zaleca, aby od najmłodszych lat wprowadzać dzieci w zasady religijne oraz nauczać dziedzin przydatnych w życiu codziennym.

Znaczenie podróży zagranicznych w wychowaniu młodzieży jest szczególnie mocno podkreślane przez Reja. Autor uważa, że tylko przez podróże młody człowiek może rozwijać swój światopogląd, nauczyć się zachowania wśród ludzi oraz zyskać szeroką wiedzę o świecie. Następnym etapem jest kariera dworska i wojskowa, która służy jako swoiste przejście od młodości do dorosłości. Zdobyte doświadczenie poza domem jest kluczowe dla przyszłego życia na własnym gospodarstwie.

Po zakończeniu edukacji i zdobyciu cennego doświadczenia, młodzieniec wraca do domu, aby wieść spokojne, ale pełne obowiązków życie ziemianina. Druga księga skupia się na życiu człowieka w wieku średnim, kiedy to osiąga on stabilizację. Zakłada rodzinę, prowadzi gospodarstwo zgodnie z zasadami pobożności i rozsądku, pełni różnorakie obowiązki społeczne i narodowe, takie jak uczestnictwo w sejmikach i posiedzeniach.

Rej przedstawia obraz sprawiedliwego szlachcica, żyjącego w zgodzie z sąsiadami, postępującego z umiarem i dbającego o swoją reputację. Autor nie stroni jednak od krytyki wad szlachty, takich jak łakomstwo, pijaństwo, pycha i kłótliwość. Wzór życia przedstawiony przez Reja zakłada, że człowiek osiąga sławę dzięki swojej dobroci, prawdomówności i szlachetności. Rej potępia także zabobony, które według niego cofają społeczeństwo w rozwoju, oraz zaleca szczególną ostrożność w ich unikanie.

W tej części dzieła Rej poświęca również uwagę życiu rodzinnemu i gospodarstwu. Podkreśla znaczenie rozmów z żoną oraz wychowania dzieci w duchu szacunku do ludzi, w tym do chłopów. Zdaniem Reja, odpowiednie zarządzanie gospodarstwem i dbałość o domowników to fundament stabilnego i poczciwego życia.

Trzecia księga opisuje starość oraz przygotowania do śmierci. Rej przyznaje, że starość przynosi wiele trudności, takich jak choroby czy fizyczne ograniczenia. Jednak według autora, jest to też czas na zadbanie o duszę i relacje międzyludzkie. Rej apeluje o spokój ducha i unikanie zamartwiania się, co pozwala na godne oczekiwanie śmierci. Zwieńczeniem życia jest naturalna śmierć, która stanowi nieunikniony finał życia każdego człowieka. Rej przyrównuje starość do podróży do portu po długiej wędrówce, co ma symboliczne znaczenie, wskazując na spokojne zakończenie życiowej wędrówki.

W zakończeniu dzieła Rej podsumowuje swoje rozważania, zachęcając do naśladowania przedstawionych wzorców. „Żywot człowieka poczciwego” to swego rodzaju poradnik, który miał za zadanie formować właściwe postawy u szlachty, a także ukazywać życie pełne cnót jako godny cel do osiągnięcia. Rej przekonuje, że wartości te mają ponadczasowy wymiar, i mogą być użyteczne także współczesnym czytelnikom, mimo różnic historycznych i kulturowych.

Dla współczesnego czytelnika dzieło Mikołaja Reja może być cenną lekcją o odpowiedzialności, wierności własnym zasadom oraz poszanowaniu dla innych ludzi. Choć pewne elementy mogą wydawać się dziś anachroniczne, główne przesłania dotyczące etyki, moralności oraz godnego życia mogą wciąż inspirować i służyć jako drogowskaz w codziennych wyborach moralnych. Warto zatem, sięgając po „Żywot człowieka poczciwego”, nie tylko zrozumieć historyczny kontekst, ale również przemyśleć, jak te wartości można zastosować we współczesnym świecie.