Program zajęć rewalidacyjnych dla ucznia klasy drugiej z zespołem Aspergera
Typ zadania: Wiedza specjalistyczna
Dodane: dzisiaj o 8:08
PROGRAM ZAJĘĆ REWALIDACYJNYCH
1. Informacje ogólne
Adresat programu: uczeń klasy II szkoły podstawowej z rozpoznaniem zespołu Aspergera, nadwrażliwością na głośne dźwięki, wybiórczością pokarmową oraz zachowaniami agresywnymi. Czas realizacji: rok szkolny ……………………… Wymiar zajęć: zgodnie z zaleceniami zawartymi w orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego i ustaleniami szkoły. Prowadzący: ……………………… Miejsce realizacji: gabinet terapeutyczny, sala lekcyjna oraz – w miarę potrzeb – inne przestrzenie szkolne. Forma pracy: przede wszystkim indywidualna, okresowo w parze lub małej grupie.Program należy dostosowywać do aktualnego poziomu funkcjonowania ucznia, jego stanu emocjonalnego, profilu sensorycznego oraz zaleceń zawartych w orzeczeniu, IPET i dokumentacji specjalistycznej.
2. Podstawa opracowania programu
Program opracowano na podstawie:- orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego; - wielospecjalistycznej oceny poziomu funkcjonowania ucznia; - IPET; - obserwacji ucznia w różnych sytuacjach szkolnych; - informacji uzyskanych od rodziców i nauczycieli; - opinii oraz zaleceń specjalistów; - rozpoznanych mocnych stron, potrzeb rozwojowych i edukacyjnych ucznia.
3. Charakterystyka funkcjonowania ucznia
Uczeń może doświadczać trudności w zakresie:- rozpoznawania i komunikowania własnych emocji oraz potrzeb; - rozumienia intencji, emocji i perspektywy innych osób; - elastycznego reagowania na zmianę, odmowę lub niepowodzenie; - przestrzegania zasad społecznych i prowadzenia naprzemiennej rozmowy; - radzenia sobie z napięciem, frustracją i przeciążeniem sensorycznym; - tolerowania głośnych, nagłych lub długotrwałych dźwięków; - bezpiecznego wycofywania się z sytuacji przeciążającej; - akceptowania pokarmów o określonej konsystencji, zapachu, temperaturze lub wyglądzie; - zastępowania zachowań agresywnych społecznie akceptowanymi sposobami komunikowania potrzeb.
Mocnymi stronami ucznia mogą być między innymi dobra pamięć, wiedza dotycząca zainteresowań, szczerość, przywiązanie do zasad, spostrzegawczość oraz motywacja do działania w przewidywalnych warunkach. Konkretne zasoby należy wpisać po dokonaniu diagnozy funkcjonalnej.
4. Cel główny
Wspieranie całościowego rozwoju ucznia, ze szczególnym uwzględnieniem kompetencji emocjonalno-społecznych, samoregulacji, komunikowania potrzeb, bezpiecznego radzenia sobie z przeciążeniem sensorycznym oraz ograniczania zachowań agresywnych.5. Cele szczegółowe
5.1. Rozwijanie kompetencji emocjonalnych
Uczeń:- rozpoznaje i nazywa podstawowe emocje; - identyfikuje fizjologiczne sygnały napięcia; - określa natężenie emocji za pomocą skali, termometru emocji lub kolorów; - rozpoznaje sytuacje wywołujące złość, lęk i przeciążenie; - informuje dorosłego o narastającym napięciu; - korzysta z poznanych sposobów wyciszania się; - wraca do zadania po odzyskaniu równowagi.
5.2. Rozwijanie kompetencji społecznych i komunikacyjnych
Uczeń:- komunikuje prośbę o pomoc, przerwę, ciszę lub zmianę aktywności; - ćwiczy czekanie na swoją kolej i przestrzeganie ustalonych zasad; - rozpoznaje granice własne i innych osób; - stosuje bezpieczne sposoby wyrażania sprzeciwu; - uczy się reagowania na odmowę i zmianę planu; - rozpoznaje skutki własnego zachowania; - ćwiczy rozwiązywanie prostych konfliktów; - podejmuje współpracę z dorosłym i rówieśnikami.
5.3. Ograniczanie zachowań agresywnych
Uczeń:- rozpoznaje sytuacje poprzedzające zachowanie agresywne; - stosuje uzgodniony sygnał informujący o potrzebie przerwy; - zastępuje uderzanie, popychanie, kopanie, krzyk lub niszczenie przedmiotów komunikatem słownym, obrazkowym albo gestem; - przestrzega zasad bezpieczeństwa; - po uspokojeniu analizuje zdarzenie i wybiera bezpieczną reakcję na przyszłość; - uczy się naprawiania skutków swojego zachowania w sposób adekwatny do sytuacji.
5.4. Wspieranie regulacji sensorycznej
Uczeń:- rozpoznaje dźwięki powodujące dyskomfort; - sygnalizuje przeciążenie; - korzysta z ustalonego miejsca wyciszenia; - stosuje ochronniki słuchu lub słuchawki wyciszające w uzasadnionych sytuacjach; - stopniowo zwiększa tolerancję na przewidywalne dźwięki, bez przymusu i przekraczania granic; - poznaje indywidualnie dobrane sposoby regulacji sensorycznej.
5.5. Wspieranie funkcjonowania związanego z wybiórczością pokarmową
Uczeń:- komunikuje dyskomfort związany z jedzeniem; - rozpoznaje podstawowe cechy produktów: wygląd, zapach, temperaturę i konsystencję; - uczestniczy w aktywnościach dotyczących jedzenia bez obowiązku spożywania produktu; - stopniowo oswaja się z nowymi produktami w bezpiecznych warunkach; - respektuje zasady zachowania podczas posiłku; - rozwija samodzielność w czynnościach związanych z jedzeniem.
Zajęcia rewalidacyjne nie zastępują terapii karmienia ani diagnozy medycznej. Nie należy zmuszać ucznia do jedzenia, ukrywać nowych produktów w znanym pokarmie, zawstydzać go ani stosować jedzenia jako kary. Rozszerzanie diety powinno odbywać się we współpracy z rodzicami oraz odpowiednimi specjalistami, szczególnie gdy występują niedobory, spadek masy ciała, problemy z połykaniem, silny lęk lub bardzo ograniczony repertuar produktów.
5.6. Rozwijanie funkcji poznawczych i wykonawczych
Uczeń:- pracuje według czytelnego planu; - dzieli zadanie na etapy; - kończy rozpoczętą aktywność w ustalonym czasie; - korzysta z podpowiedzi wizualnych; - przygotowuje się do niewielkich zmian; - ćwiczy elastyczność myślenia; - rozwija koncentrację uwagi i kontrolę impulsów; - dokonuje prostego wyboru spośród dostępnych możliwości.
6. Treści programowe
Obszar I. Rozpoznawanie emocji i potrzeb
- nazywanie emocji na podstawie ilustracji, opowiadań i sytuacji; - dopasowywanie emocji do sygnałów płynących z ciała; - tworzenie indywidualnej mapy objawów złości i przeciążenia; - korzystanie ze skali napięcia; - odróżnianie złości od zachowania agresywnego; - formułowanie komunikatów: „Potrzebuję przerwy”, „Jest za głośno”, „Nie chcę”, „Pomóż mi”.Obszar II. Samoregulacja
- ćwiczenia oddechowe i relaksacyjne dostosowane do możliwości ucznia; - przerwy ruchowe; - odliczanie, napinanie i rozluźnianie mięśni; - wybór bezpiecznej strategii wyciszenia; - tworzenie osobistego zestawu pomocy do samoregulacji; - trening powrotu do aktywności po przerwie.Obszar III. Umiejętności społeczne
- rozpoczynanie i kończenie rozmowy; - słuchanie rozmówcy i czekanie na swoją kolej; - rozpoznawanie sygnałów oznaczających zgodę, odmowę i dyskomfort; - respektowanie przestrzeni osobistej; - przegrywanie, czekanie i przyjmowanie korekty; - ćwiczenie reakcji na zmianę planu; - odgrywanie scenek konfliktowych; - poszukiwanie co najmniej dwóch rozwiązań problemu.Obszar IV. Zachowania trudne i bezpieczeństwo
- ustalenie kilku krótkich zasad, np. „Ręce i nogi są bezpieczne”; - nauka zachowań zastępczych; - analiza prostego ciągu: sytuacja – emocja – reakcja – skutek – inne rozwiązanie; - przygotowanie indywidualnego planu uspokojenia; - ćwiczenie proszenia o pomoc przed eskalacją; - wzmacnianie zachowań pożądanych; - uczenie naprawiania szkody po odzyskaniu przez ucznia spokoju.Obszar V. Nadwrażliwość słuchowa
- rozpoznawanie źródeł dźwięku; - ustalenie skali komfortu dźwiękowego; - uprzedzanie o przewidywanym hałasie; - korzystanie z wizualnej zapowiedzi głośnych wydarzeń; - ćwiczenie przechodzenia do miejsca wyciszenia; - oswajanie z łagodnymi i kontrolowanymi dźwiękami wyłącznie za zgodą ucznia; - uczenie samodzielnego doboru strategii ochronnej.Obszar VI. Wybiórczość pokarmowa
- rozmowy i historyjki społeczne dotyczące posiłków; - klasyfikowanie produktów według neutralnych cech sensorycznych; - tolerowanie obecności nowego produktu w pomieszczeniu, następnie na stole lub talerzu; - kontakt z produktem poprzez patrzenie, dotykanie, wąchanie lub inne dobrowolne etapy; - przygotowywanie prostych przekąsek bez obowiązku ich spożycia; - uczenie akceptowalnego odmawiania; - wzmacnianie spokoju, ciekawości i samodzielności, a nie ilości zjedzonego pokarmu.Obszar VII. Organizacja pracy i elastyczność
- korzystanie z planu obrazkowego lub pisanego; - stosowanie zasady „najpierw – potem”; - odznaczanie zakończonych czynności; - wykorzystywanie minutnika; - wprowadzanie małych, zapowiedzianych zmian; - ćwiczenie alternatywnych sposobów wykonania zadania; - planowanie przerwy i powrotu do pracy.7. Metody pracy
- metoda pozytywnego wzmacniania; - modelowanie i naśladowanie; - trening umiejętności społecznych; - odgrywanie ról i scenki sytuacyjne; - historyjki społeczne; - rozmowa kierowana; - analiza sytuacji społecznych; - wizualizacja zasad i planu działania; - metoda małych kroków; - ćwiczenia relaksacyjne, oddechowe i ruchowe; - elementy edukacji sensorycznej zgodne z zaleceniami specjalistów; - gry dydaktyczne i zadania rozwijające funkcje wykonawcze; - wykorzystanie zainteresowań ucznia jako źródła motywacji; - funkcjonalna obserwacja zachowania.8. Formy pracy
- praca indywidualna; - praca w parze; - praca w małej grupie; - ćwiczenia praktyczne w naturalnych sytuacjach szkolnych; - konsultacje z rodzicami, nauczycielami i specjalistami.9. Środki dydaktyczne
- plan aktywności; - piktogramy i karty komunikacyjne; - termometr emocji i skala napięcia; - karty sytuacji społecznych; - historyjki społeczne; - minutnik wizualny; - gry planszowe i kooperacyjne; - karty pracy; - materiały plastyczne i konstrukcyjne; - zestaw do wyciszenia dobrany do potrzeb ucznia; - ochronniki słuchu lub słuchawki wyciszające; - ilustracje i bezpieczne materiały dotyczące produktów spożywczych; - system motywacyjny dostosowany do wieku oraz zainteresowań ucznia.10. Zasady organizacji zajęć
1. Zajęcia mają przewidywalną strukturę przedstawioną za pomocą planu wizualnego. 2. Polecenia powinny być krótkie, jednoznaczne i podawane pojedynczo. 3. Uczeń otrzymuje czas na przetworzenie komunikatu i odpowiedź. 4. Zmiany należy zapowiadać z wyprzedzeniem, jeśli jest to możliwe. 5. Należy ograniczać zbędne bodźce słuchowe i wzrokowe. 6. Uczeń powinien mieć dostęp do bezpiecznego miejsca wyciszenia. 7. Korzystanie ze słuchawek powinno mieć określony cel i nie może prowadzić do całkowitego wykluczania ucznia z aktywności. 8. Zachowania pożądane należy wzmacniać szybko, konkretnie i adekwatnie. 9. Wymagania powinny być dostosowane do aktualnego poziomu pobudzenia. 10. Nie prowadzi się rozmowy wychowawczej podczas silnego kryzysu. 11. Nie wymusza się kontaktu wzrokowego, dotyku ani kontaktu z jedzeniem. 12. Reakcje wszystkich dorosłych powinny być spokojne, spójne i przewidywalne.11. Ramowy przebieg zajęć
1. Powitanie i sprawdzenie samopoczucia – wybór emocji oraz określenie poziomu napięcia. 2. Przedstawienie planu – omówienie kolejności aktywności i możliwej przerwy. 3. Ćwiczenie regulacyjne – krótka aktywność ruchowa, oddechowa lub wyciszająca. 4. Zadanie główne – ćwiczenie kompetencji emocjonalnych, społecznych albo poznawczych. 5. Ćwiczenie praktyczne – scenka, gra, historyjka społeczna lub zadanie problemowe. 6. Podsumowanie – wskazanie wykorzystanej strategii i samoocena ucznia. 7. Zapowiedź zakończenia i pożegnanie – zaznaczenie wykonanych elementów planu.12. Procedura reagowania na zachowania agresywne
Działania profilaktyczne
- identyfikowanie sytuacji wyzwalających i sygnałów ostrzegawczych; - regularne stosowanie przerw regulacyjnych; - zapewnianie możliwości dokonania ograniczonego wyboru; - uprzedzanie o hałasie, zmianach i zakończeniu preferowanej aktywności; - wzmacnianie komunikowania potrzeb przed eskalacją; - modyfikowanie zadań przeciążających ucznia; - unikanie publicznego zawstydzania, presji i długich pouczeń.Reakcja w sytuacji eskalacji
1. Zachować spokojny ton głosu i ograniczyć liczbę komunikatów. 2. Zabezpieczyć ucznia oraz inne osoby zgodnie z obowiązującymi w szkole procedurami. 3. Usunąć zbędne bodźce i przedmioty mogące stanowić zagrożenie. 4. Zaproponować prosty wybór: „Przerwa czy miejsce wyciszenia?”. 5. Zapewnić przestrzeń i czas na odzyskanie równowagi. 6. Nie wymuszać wyjaśnień, przeprosin ani kontaktu wzrokowego w trakcie kryzysu. 7. Wezwać wsparcie pracownika szkoły, jeżeli poziom zagrożenia tego wymaga.Po uspokojeniu należy krótko omówić zdarzenie, nazwać skuteczne zachowanie zastępcze, umożliwić naprawienie skutków i udokumentować okoliczności zdarzenia. Nie stosuje się kar odbierających uczniowi podstawowe narzędzia samoregulacji.
13. Funkcjonalna analiza zachowania
W przypadku powtarzających się zachowań agresywnych zaleca się prowadzenie karty obserwacji:- A – sytuacja poprzedzająca: co wydarzyło się bezpośrednio przed zachowaniem; - B – zachowanie: konkretny, obserwowalny opis; - C – konsekwencja: co nastąpiło bezpośrednio po zachowaniu; - przypuszczalna funkcja zachowania, np. uniknięcie hałasu, przerwanie zadania, uzyskanie pomocy, dostęp do aktywności; - wykorzystane strategie; - skutek interwencji.
Na podstawie obserwacji należy modyfikować środowisko i uczyć ucznia zachowania, które pozwala osiągnąć ten sam cel w sposób bezpieczny.
14. Przewidywane osiągnięcia ucznia
Uczeń, odpowiednio do swoich możliwości:- częściej komunikuje dyskomfort przed wystąpieniem kryzysu; - rozpoznaje podstawowe emocje i sygnały napięcia; - korzysta z co najmniej dwóch sposobów samoregulacji; - prosi o przerwę, pomoc lub ciszę; - lepiej toleruje niewielkie, zapowiedziane zmiany; - rzadziej reaguje agresją lub szybciej odzyskuje równowagę; - przestrzega podstawowych zasad bezpieczeństwa; - korzysta z ochrony słuchu w sposób funkcjonalny; - uczestniczy w posiłkach z mniejszym napięciem; - toleruje dobrowolny kontakt z wybranymi nowymi produktami; - podejmuje krótką współpracę z rówieśnikiem; - korzysta z planu i kończy zadania podzielone na etapy.
15. Ewaluacja programu
Ocena skuteczności programu będzie prowadzona poprzez:- systematyczną obserwację ucznia; - analizę kart pracy i wytworów; - zapisy częstotliwości, czasu trwania i nasilenia zachowań agresywnych; - monitorowanie samodzielnego stosowania strategii regulacyjnych; - analizę kart funkcjonalnej obserwacji zachowania; - rozmowy z uczniem, rodzicami, nauczycielami i specjalistami; - okresową ocenę realizacji celów IPET; - porównanie poziomu funkcjonowania na początku, w trakcie i na końcu realizacji programu.
Program powinien być modyfikowany, jeśli przyjęte strategie nie przynoszą poprawy, zwiększają napięcie ucznia lub pojawiają się nowe potrzeby.
16. Współpraca z rodzicami i specjalistami
Współpraca powinna obejmować:- wymianę informacji o skutecznych sposobach regulacji; - ujednolicenie podstawowych komunikatów i zasad; - ustalenie sygnału proszenia o przerwę; - omawianie czynników wywołujących zachowania agresywne; - konsultowanie działań dotyczących wybiórczości pokarmowej; - współpracę z pedagogiem specjalnym, psychologiem, logopedą, terapeutą integracji sensorycznej, lekarzem lub terapeutą karmienia – odpowiednio do potrzeb; - wspólne monitorowanie postępów; - przekazywanie informacji o istotnych zmianach w funkcjonowaniu ucznia.
17. Przykładowe mierzalne cele krótkoterminowe
1. Uczeń w czterech na pięć obserwowanych sytuacji wskaże swój poziom napięcia na skali. 2. W sytuacji dyskomfortu co najmniej trzy razy w tygodniu zastosuje ustalony komunikat zamiast reakcji agresywnej. 3. Z pomocą planu wizualnego wykona trzy następujące po sobie czynności. 4. W czterech na pięć sytuacji skorzysta z zaproponowanej strategii wyciszenia. 5. Podczas kontrolowanej aktywności prawidłowo zasygnalizuje, że dźwięk jest zbyt głośny. 6. Raz w tygodniu podejmie dobrowolny, wcześniej ustalony etap oswajania z nowym produktem, bez wymogu jego zjedzenia. 7. W sytuacji niewielkiej, zapowiedzianej zmiany skorzysta z pomocy wizualnej i wróci do zadania w ustalonym czasie. 8. Po konflikcie, po odzyskaniu spokoju, wskaże jedno bezpieczne zachowanie zastępcze.Opracował/a: ………………………………… Data: ………………………………… Podpis: …………………………………
Oceń:
Zaloguj się aby ocenić pracę.
Zaloguj się