Krajobraz górski Tatr: położenie, budowa, klimat i roślinność

Rodzaj zadania: Wypracowanie z geografii

Dodane: dzisiaj o 13:25

Krajobraz górski Tatr

Tatry to najwyższe pasmo górskie w Polsce, które stanowi najbardziej spektakularną część Karpat. Ich niezwykła szata roślinna, surowość krajobrazów, bogactwo form geologicznych oraz wyjątkowa dynamika przyrody czynią je jednym z najbardziej interesujących obszarów górskich Europy Środkowej.

Położenie ogólne

Tatry leżą na pograniczu Polski i Słowacji oraz rozciągają się na długości około 60 km i szerokości do 19 km. Około jedna piąta powierzchni Tatr (175 km²) znajduje się w Polsce, pozostała część – na Słowacji. Granica polsko-słowacka przebiega przez główny grzbiet Tatr. Po stronie polskiej najwyżej położoną miejscowością oraz główną bazą turystyczną jest Zakopane. Tatry są częścią łańcucha Karpat Zachodnich i stanowią naturalną granicę pomiędzy Kotliną Orawsko-Nowotarską a Spiszem.

Charakterystyka ogólna

Tatry dzielą się na trzy główne części: Tatry Zachodnie, Tatry Wysokie oraz Tatry Bielskie (te ostatnie w całości leżą na Słowacji). Najwyższym szczytem Tatr jest Gerlach (2655 m n.p.m., Słowacja), natomiast po polskiej stronie – Rysy (2499 m n.p.m.). Tatry charakteryzują się ostrymi graniami, imponującymi turniami, głębokimi dolinami oraz licznymi jeziorami polodowcowymi nazywanymi tu stawami.

Budowa geologiczna

Budowa geologiczna Tatr jest bardzo złożona. Wyróżnia się tu przede wszystkim dwa główne typy skał: krystaliczne i osadowe. Tatry Wysokie zbudowane są głównie z twardych skał magmowych: granitów, gnejsów oraz łupków krystalicznych, natomiast Tatry Zachodnie – z osadowych wapieni i dolomitów oraz łupków. Na południu występują jeszcze piaskowce oraz margle. Tatry są efektem ruchów górotwórczych podczas orogenezy alpejskiej, która doprowadziła do wypiętrzenia się skał i powstania obecnej formy gór.

Rzeźba wysokogórska

Krajobraz Tatr cechuje się klasyczną rzeźbą wysokogórską, związaną m.in. z działalnością lodowców w plejstocenie. Charakterystyczne są tutaj ostre, skaliste szczyty zwane turniami (np. Kozi Wierch, Mięguszowiecki Szczyt, Rysy), głębokie doliny U-kształtne (np. Dolina Pięciu Stawów, Dolina Chochołowska) oraz kary lodowcowe (powstałe na skutek wytapiania jęzorów lodowcowych). Osuwiska, żleby i piargi są świadectwem procesów erozyjnych, które nadal kształtują krajobraz wysokogórski.

Klimat

Tatry charakteryzują się silnie zróżnicowanym klimatem, typowym dla gór wysokich. Średnie roczne temperatury obniżają się wraz ze wzrostem wysokości: na szczytach notuje się średnio około -2°C, podczas gdy u podnóża jest to około 6°C. Opady są bardzo obfite – potrafią przekraczać 200 mm rocznie. Zimy są długie i śnieżne (trwają od października do połowy maja), a pokrywa śnieżna potrafi utrzymywać się na wysokościach powyżej 200 m n.p.m. nawet przez 200 dni w roku. W Tatrach występują charakterystyczne silne wiatry, zwłaszcza halny, który potrafi powodować gwałtowne ocieplenia i duże straty w szacie roślinnej.

Wody powierzchniowe

Tatry są wyjątkowo bogate w zasoby wodne, mimo niewielkiej liczby rzek. Głównymi rzekami po polskiej stronie są Białka i Dunajec. Wysoko w górach występuje wiele jezior polodowcowych, tzw. stawów tatrzańskich. Największym z nich jest Morskie Oko (34,5 ha powierzchni, do 51,8 m głębokości), zwane "perłą Tatr". Popularnymi stawami są także Czarny Staw, Wielki Staw Polski czy Zielony Staw Gąsienicowy. Zbiorniki te są wyjątkowo czyste, zasilane przez wody roztopowe i opadowe.

Piętra klimatyczno-roślinne

W Tatrach wyróżniamy wyraźne piętra klimatyczno-roślinne, co wynika z dużych różnic wysokościowych na niewielkim obszarze. W Polsce piętra te przedstawiają się następująco:

1. Regiel dolny (do ok. 125 m n.p.m.) – dominują tu lasy mieszane, głównie świerkowe, jodłowe i bukowe. 2. Regiel górny (125–155 m n.p.m.) – piętro lasu świerkowego. 3. Piętro kosodrzewiny (155–180 m n.p.m.) – zarośla kosodrzewiny oraz jarzębiny. 4. Piętro hal (180–230 m n.p.m.) – rozległe łąki górskie, porośnięte trawami i ziołami wysokogórskimi. 5. Piętro turni (powyżej 230 m n.p.m.) – nieliczne rośliny przystosowane do surowych warunków klimatycznych, mchy, porosty, gołe skały.

Tak urozmaicone warunki klimatyczno-roślinne sprawiają, że Tatry są ostoją licznych gatunków endemicznych i reliktowych, a wiele z nich objęta jest ścisłą ochroną na terenie Tatrzańskiego Parku Narodowego. Tatry są więc nie tylko miejscem niezwykłych krajobrazów, ale także ważną ostoją przyrody w skali całej Europy.