Funkcje prezydenta w zakresie bezpieczeństwa państwa w PRL

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 3.02.2026 o 11:52

Rodzaj zadania: Wypracowanie z historii

Dodane: 2.02.2026 o 16:13

Funkcja prezydenta z zakresu bezpieczeństwa państwa w PRL

Polska Rzeczpospolita Ludowa (PRL) była państwem o charakterze socjalistycznym, które istniało w latach 1944–1989, będąc de facto protektoratem ZSRR. Funkcjonowanie struktur państwowych i wszystkiego, co dotyczyło bezpieczeństwa, było podporządkowane ideologii marksistowsko-leninowskiej. Ważnym elementem polityki PRL była obsesja na temat zabezpieczenia władzy przed wszelkimi zagrożeniami, zarówno zewnętrznymi, jak i wewnętrznymi. W tym kontekście funkcja prezydenta była szczególnie istotna.

Najpierw warto zauważyć, że oficjalnie tytuł "prezydent" formalnie istniał tylko do 1952 roku, kiedy to wraz z nową konstytucją Rzeczpospolitej Polskiej (potem zmienioną na Polską Rzeczpospolitą Ludową) z roku 1944, urząd ten został zastąpiony przez Radę Państwa. Faktycznym pierwszym i jedynym prezydentem PRL do tego czasu był Bolesław Bierut, który pełnił tę rolę od 1947 roku aż do 1952 roku. Po zmianach konstytucyjnych rola prezydenta przeszła na stanowisko Przewodniczącego Rady Państwa, czyli kolegialnej głowy państwa.

Bolesław Bierut, jeden z czołowych działaczy PPR i PZPR, był symbolem władzy totalitarnej w Polsce. Jego prezydentura była charakterystyczna dla reżimów komunistycznych: pełna represji i prześladować. Bierut kluczowo przyczynił się do likwidacji opozycji politycznej, prowadząc szeroko zakrojoną kampanię terroru, a w dziedzinie bezpieczeństwa państwa skupił się na ścisłej współpracy z ZSRR i jego służbami bezpieczeństwa, takimi jak NKWD.

Od 1952 roku funkcje związane z bezpieczeństwem państwa przeszły głównie na Radę Państwa oraz inne organy, takie jak Ministerstwo Bezpieczeństwa Publicznego. Jednakże warto zwrócić uwagę na rolę Stefana Wyszyńskiego, prymasa Polski, który nie był prezydentem, ale odegrał kluczową rolę w przeciwdziałaniu dominacji komunistycznej i jednocześnie w stabilizacji społecznej w kraju. Po śmierci Bieruta władzę w państwie objęli kolejni przywódcy partii, tacy jak Władysław Gomułka, Edward Gierek i Wojciech Jaruzelski, którzy również skoncentrowali dużą część swojej władzy na kwestiach bezpieczeństwa.

Rada Państwa, jako główny organ władzy wykonawczej po zmianach konstytucyjnych, pełniła różne funkcje związane z bezpieczeństwem. Miała prawo do podejmowania decyzji o wprowadzeniu stanu wyjątkowego, stanu wojennego oraz mobilizacji wojskowej. W praktyce jednak najważniejsze decyzje były podejmowane przez kierownictwo Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej (PZPR), która de facto kontrolowała całą działalność polityczną i ekonomiczną w kraju.

Specyficznym okresem w historii PRL była dekada lat 80., szczególnie czas po wprowadzeniu stanu wojennego w 1981 roku przez generała Wojciecha Jaruzelskiego, który formalnie pełnił rolę Przewodniczącego Rady Państwa po wprowadzeniu stanu wojennego w 1981. Stan wojenny, który trwał do 1983 roku, był odpowiedzią władz komunistycznych na rosnące niepokoje społeczne, głównie w związku z działalnością Solidarności, niezależnego związku zawodowego kierowanego przez Lecha Wałęsę. Jaruzelski tłumaczył decyzję o wprowadzeniu stanu wojennego potrzebą zapewnienia porządku publicznego i uniknięcia "interwencji zewnętrznej" ze strony ZSRR. W rzeczywistości była to jednak próba stłamszenia rosnących dążeń do demokracji i niezależności od ZSRR.

Warto również wspomnieć o Milicji Obywatelskiej oraz Służbie Bezpieczeństwa (SB), które były głównymi narzędziami represji politycznych. SB była odpowiedzialna za nadzór nad obywatelami i eliminację wszelkich przejawów opozycji wobec władzy ludowej. Szczególną uwagę przywiązywano do inwigilacji środowisk intelektualnych, religijnych i studentów. Gdyby nie silne systemy organizacyjne wokół Rady Państwa, bezpieczeństwo państwa mogłoby łatwo ulec zachwianiu pod wpływem rosnących nastrojów antykomunistycznych.

W podsumowaniu warto zaznaczyć, że funkcja prezydenta, a następnie Przewodniczącego Rady Państwa w PRL była przede wszystkim narzędziem w rękach władz komunistycznych do utrzymania porządku i przeciwdziałania wszelkim zagrożeniom wobec jednopartyjnego systemu. W praktyce, była to rola znacznie ograniczona przez rzeczywistą władzę wykonawczą skupioną w rękach liderów PZPR i podporządkowaną interesom ZSRR. Pomimo braku formalnej roli prezydenta po 1952 roku, kwestie bezpieczeństwa nadal były traktowane priorytetowo i podporządkowane ideologii komunistycznej.