Wywiad o stanie wojennym w latach 1981–1982: doświadczenia i refleksje

Rodzaj zadania: Wypracowanie z historii

Dodane: godzinę temu

Wywiad z panią Anną, uczennicą liceum podczas stanu wojennego (1981-1982)

---

1. Jak zapamiętała Pani dzień, w którym ogłoszono stan wojenny? Jakie były pierwsze reakcje Pani i rodziny?

Pamiętam ten dzień bardzo dobrze, choć minęło od tego czasu już wiele lat. Była niedziela, 13 grudnia 1981 roku. Obudziłam się rano i zobaczyłam w telewizji generała Jaruzelskiego w mundurze, który mówił o konieczności wprowadzenia stanu wojennego. Moi rodzice byli przerażeni, od razu zaczęliśmy się zastanawiać, co będzie dalej. W domu zrobiło się cicho, a atmosfera była bardzo napięta. Poczuliśmy strach i niepewność, bo nie wiedzieliśmy, co to dokładnie oznacza i co z nami będzie.

2. Jak zmieniło się życie codzienne w liceum i poza nim po wprowadzeniu stanu wojennego?

Szkoła zmieniła się diametralnie. Niektóre lekcje zostały odwołane, a zajęcia często skracane. Na przerwach już nie rozmawialiśmy otwarcie o polityce — baliśmy się podsłuchów albo donosów. Zabrakło niektórych nauczycieli, bo zostali internowani. Poza szkołą panował strach: na ulicach pojawili się żołnierze z karabinami, a po zmroku wychodzić było niebezpiecznie ze względu na godzinę milicyjną. Komunikacja między miastami była trudna, nie można było swobodnie dzwonić – telefony często nie działały lub rozmowy były podsłuchiwane.

3. Czy pamięta Pani jakieś wydarzenia ze szkoły, które szczególnie zapadły Pani w pamięć w tamtym okresie?

Bardzo dobrze pamiętam moment, kiedy nasz nauczyciel historii został nagle odwołany z lekcji i już więcej go nie widzieliśmy. Później dowiedzieliśmy się, że został internowany. Nauczyciele bali się rozmawiać z nami o aktualnych wydarzeniach, a my — choć byliśmy przecież młodzi — mieliśmy ogromne poczucie, że dzieje się coś wielkiego. Zapadły mi też w pamięć apele, na których ostrzegano nas, żebyśmy nie rozmawiali z nikim obcym i nie brali udziału w żadnych protestach. W szkole panowała atmosfera podejrzliwości i strachu.

4. Czy uczestniczyła Pani lub była świadkiem protestów albo innych przejawów oporu wobec władzy? Jak reagowała młodzież?

Osobiście nie uczestniczyłam w żadnych protestach — bałam się o siebie i rodzinę. Ale pamiętam, że niektóre osoby z naszego liceum rozklejały ulotki w nocy albo malowały symbole Solidarności na murach. W szkole powstała cicha solidarność: padło wiele niewypowiedzianych słów, ale wiedzieliśmy, kto jest „za”, a kto „przeciw” temu, co się dzieje. Młodzież była rozdarta: część bardzo chciała działać, inni bali się konsekwencji albo mieli w rodzinie kogoś w aparacie władzy.

5. Jak radziła sobie Pani oraz Pani rówieśnicy z ograniczeniami codziennego życia, takimi jak braki w sklepach czy godzina milicyjna?

Było naprawdę ciężko. W sklepach prawie niczego nie było. Stało się godzinami w kolejkach po chleb czy mięso, czasem przez całą noc. Często trzeba było sobie organizować jedzenie na zapas, żeby potem dzielić się z sąsiadami. Godzina milicyjna była dla młodych ogromnym ograniczeniem: trzeba było wracać wcześnie do domu, a spotkania towarzyskie często odbywały się „na szybko” i w konspiracji. Zdarzało się, że ktoś nie zdążył wrócić i rodzina bardzo się denerwowała.

6. Patrząc z perspektywy czasu, czym według Pani tamte czasy różniły się najbardziej od współczesnych?

Po pierwsze — poczuciem braku wolności. Teraz wydaje się niemożliwe, by ktoś mógł decydować, czy można wychodzić z domu, dokąd można pojechać, czy rozmawiać przez telefon. Mieliśmy ograniczony dostęp do informacji: w telewizji była tylko propaganda, a o prawdziwych wydarzeniach dowiadywaliśmy się z zagranicznych stacji radiowych — jeśli ktoś miał odpowiedni odbiornik. Dziś młodzież ma dostęp do internetu, otwartą granicę, może swobodnie się uczyć, podróżować i wyrażać swoje poglądy bez strachu przed represjami.

7. Jak z dzisiejszej perspektywy ocenia Pani stan wojenny? Wpłynął on na Pani poglądy lub dalsze życie?

Uważam, że stan wojenny był tragicznym czasem w polskiej historii. Wielu ludzi doznało niesprawiedliwości, stracono lata i złamano losy całych rodzin. Dla mnie był to okres, który bardzo mnie ukształtował i nauczył doceniać wolność oraz wartość prawdy. Nigdy nie zapomnę tej atmosfery strachu, ale też tej cichej solidarności i siły, która drzemie w ludziach nawet w najbardziej trudnych czasach. Po latach jestem niezmiernie wdzięczna, że dziś młodzież nie musi dorastać w takich warunkach i może rozwijać się w wolnym kraju.

---

*Rozmowa przeprowadzona w czerwcu 2024 roku.*