Geneza wybuchu II wojny światowej: analiza przyczyn

Rodzaj zadania: Wypracowanie z historii

Dodane: godzinę temu

Geneza wybuchu drugiej wojny światowej

Druga wojna światowa była największym i najtragiczniejszym konfliktem zbrojnym XX wieku, pochłaniającym życie milionów ludzi i prowadzącym do ogromnych zniszczeń na całym świecie. Jej geneza, czyli przyczyny i okoliczności, które doprowadziły do wybuchu wojny, są złożone i mają swoje korzenie zarówno w wydarzeniach politycznych, gospodarczych, jak i społecznych okresu międzywojennego. Zrozumienie genezy tej wojny wymaga sięgnięcia do końca I wojny światowej i ustaleń traktatu wersalskiego, obserwacji narastania radykalnych ideologii, a także analizy polityki wielkich mocarstw w latach 30.

Traktat wersalski i nierozwiązane kwestie po I wojnie światowej

Pierwszym i jednym z najważniejszych elementów prowadzących do wybuchu II wojny światowej była sytuacja po zakończeniu I wojny światowej (1914–1918) i ustalenia traktatu wersalskiego z 1919 roku. Traktat ten nałożył na Niemcy bardzo surowe warunki – musiały one ponosić odpowiedzialność za wybuch wojny, ograniczyć swoją armię, oddać część terytoriów (w tym Wielkopolskę i Pomorze na rzecz Polski) oraz wypłacić ogromne reparacje wojenne. Niemcy traktowali te warunki jako upokarzające i krzywdzące. Niezadowolenie społeczne i polityczne, które narastało po podpisaniu traktatu, stało się podatnym gruntem do rozwoju radykalnych ruchów, w tym ideologii nazistowskiej.

Wielki kryzys gospodarczy i radykalizacja społeczeństw

Okres lat 20. XX wieku w Europie był czasem niestabilności politycznej i gospodarczej, dodatkowo pogłębionej przez wielki kryzys ekonomiczny lat 1929–1933. Kryzys ten dotknął w szczególności Niemcy, gdzie bezrobocie i ubóstwo osiągnęły ogromne rozmiary. W takich warunkach społeczeństwa chętnie sięgały po radykalne rozwiązania i obdarzały zaufaniem partie oferujące szybkie i zdecydowane działania. W Niemczech u władzy znalazła się Narodowo-Socjalistyczna Niemiecka Partia Robotników (NSDAP) Adolfa Hitlera, który w 1933 roku przejął pełnię władzy jako kanclerz, a później Führer III Rzeszy. Hitler od początku zapowiadał walkę z postanowieniami traktatu wersalskiego, dążenie do rewizji granic i rozwoju potęgi militarnej Niemiec.

Powstanie i ekspansja ruchów totalitarnych

W latach 30. XX wieku zauważalny był wzrost wpływów ideologii totalitarnych zarówno w Niemczech, jak i we Włoszech (faszyzm Benito Mussoliniego) oraz w Związku Sowieckim (stalinizm). We wszystkich tych państwach dążono do rozbudowy militarnej, ekspansji terytorialnej oraz podporządkowania społeczeństwa interesom państwa. Szczególnie agresywną politykę prowadziły Niemcy hitlerowskie, które zaczęły otwarcie łamać postanowienia traktatu wersalskiego, odbudowując armię oraz podejmując działania mające na celu przyłączenie do Rzeszy kolejnych terytoriów.

Polityka appeasementu i bierność mocarstw zachodnich

Ważną rolę w drodze do wojny odegrała także polityka appeasementu, czyli ustępstw, prowadzona przez Francję i Wielką Brytanię wobec Hitlera. Chcąc uniknąć kolejnego konfliktu, mocarstwa te nie reagowały stanowczo na kolejne agresywne posunięcia Niemiec: remilitaryzację Nadrenii (1936), Anschluss Austrii (przyłączenie do Niemiec w 1938 roku) oraz zagarnięcie Sudetów, a następnie całych Czech (1938–1939). Spektakularnym przykładem była konferencja monachijska (wrzesień 1938), na której Zachód zgodził się na podział Czechosłowacji w zamian za iluzoryczne zapewnienie pokoju w Europie.

Sojusze i bezpośrednie przygotowania do wojny

W 1939 roku sytuacja w Europie stała się bardzo napięta. Niemcy po zajęciu Czechosłowacji zaczęły domagać się od Polski oddania Gdańska i zgody na stworzenie „korytarza eksterytorialnego” przez polskie Pomorze. W obliczu stanowczego sprzeciwu Polski, Hitler zaczął przygotowywać się do wojny. Kluczowe znaczenie miał podpisany 23 sierpnia 1939 roku pakt Ribbentrop–Mołotow, czyli tajne porozumienie niemiecko-sowieckie o nieagresji wraz z tajnym protokołem dotyczącym podziału wpływów w Europie Środkowo-Wschodniej, w tym rozbioru Polski.

Wybuch wojny

1 września 1939 roku Niemcy zaatakowały Polskę bez formalnego wypowiedzenia wojny, rozpoczynając tym samym II wojnę światową. 3 września odpowiedź dały Francja i Wielka Brytania, wypowiadając Niemcom wojnę. Kilka dni później, 17 września, od wschodu na Polskę napadł Związek Sowiecki, realizując ustalenia ze wspomnianego paktu.

Podsumowanie

Geneza II wojny światowej to ciąg wzajemnie powiązanych zjawisk politycznych, gospodarczych i społecznych: zaczynając od niesprawiedliwego traktatu pokojowego po I wojnie światowej, przez globalny kryzys ekonomiczny, wzrost nastrojów radykalnych i agresywnych aspiracji wielkich mocarstw, aż po bierność państw zachodnich i układy rozszerzające strefy wpływów. Wszystkie te czynniki doprowadziły do największej tragedii w historii XX wieku, która na trwałe zmieniła losy Europy i świata.