Światowy kawaler, modna pani, staromodny Sarmata i kosmopolita, czyli charakterystyczne typy bohaterów literackich w literaturze XVIII wieku

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 20.05.2024 o 17:22

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 17.05.2024 o 20:40

Literatura XVIII wieku obfituje w różnorodne postacie, które ilustrują społeczne i polityczne konflikty swojego czasu. Był to okres Oświecenia – czas wielkich zmian, rozwoju intelektualnego, ale również kryzysu politycznego w Polsce. W literaturze oświeceniowej autorzy starali się pełnić rolę edukatorów społeczeństwa, krytykując wady swojego narodu i nawołując do reform. W tym wypracowaniu przyjrzymy się kilku charakterystycznym typom bohaterów literackich z XVIII wieku, na przykładzie "Powrotu posła" Juliana Ursyna Niemcewicza.

Jednym z istotnych typów był staromodny Sarmata, którego doskonałym przykładem jest Starosta Gadulski z "Powrotu posła". Starosta Gadulski to postać symbolizująca zacofanie, konserwatyzm i przywiązanie do tradycji. Jest uparty i przeciwny wszelkim reformom. Dla Gadulskiego, wartością nadrzędną jest tradycja szlachecka, która była przyczyną wielu problemów politycznych Rzeczypospolitej, takich jak liberum veto i wolna elekcja. Przykładem jego zacofania jest obrona przestarzałych praw szlacheckich, które blokowały reformy konieczne dla ocalenia państwa. Gadulski wierzy, że jedynie zachowanie tych tradycji może chronić naród przed upadkiem, mimo iż rzeczywistość pokazuje coś zupełnie odwrotnego. W "Powrocie posła" Gadulski wyraża swoje przekonania, mówiąc: "Szlachcic na zagrodzie równy wojewodzie", co ilustruje jego przekonanie o wyższości szlachty, które już wtedy stawało się anachroniczne.

W opozycji do niego stoi Podkomorzy, patriotyczny reformator "Powrotu posła." Podkomorzy jest zaangażowany w sprawy państwowe i popiera reformy mające na celu wzmocnienie kraju. Jest gotów do poświęceń dla dobra Rzeczypospolitej, wzywa do zniesienia szlacheckich przywilejów i poprawy sytuacji politycznej i społecznej. Podkomorzy jest świadomy potrzeby zmiany i działa w imię dobra publicznego, co stawia go w wyraźnym kontraście do Gadulskiego, kierującego się interesami osobistymi. Jego słowa: "Prawo dobre być winno, lecz dajmy go ludzko," ukazują jego wizję sprawiedliwego i nowoczesnego państwa.

Modna pani to kolejny typ postaci, reprezentowany w "Powrocie posła" przez Starościnę. Starościna jest powierzchowna i naśladuje obce, głównie francuskie, wzorce. Nie ma głębszych wartości i jest nieprzywiązana do polskich tradycji. Niejednokrotnie używa francuskich zwrotów, co ma być oznaką jej światowości, lecz w rzeczywistości ukazuje brak głębszego rozumienia zarówno kultury francuskiej, jak i swojej własnej. Jej zachowanie jest odbiciem wpływu kultury francuskiej na polskie społeczeństwo XVIII wieku, które często przyjmowało cudzoziemskie mody bezrefleksyjnie. Przykładem jest jej stwierdzenie: "Sans façon, bon ton, oh, jak w Paryżu pięknie," co pokazuje jej bezkrytyczną fascynację zagranicznymi wzorami.

Światowy kawaler i kosmopolita, taki jak Szarmancki z "Powrotu posła," to postać podróżująca za granicę, powierzchowna i nieprzywiązana do polskiej kultury. Szarmancki krytykuje polskie obyczaje i fascynuje się kulturą francuską, co jest wyrazem jego hedonizmu i braku patriotyzmu. Jest on przykładem wpływu zagranicznej kultury na polskie społeczeństwo i negatywnych skutków tego wpływu na tożsamość narodową. Szarmancki często krytykuje polskie tradycje, mówiąc: "U nas szlachta czuć się uczy, bawmy się jak we Francji," co obrazuje jego odrzucenie lokalnych wartości na rzecz powierzchownej ekscytacji zagraniczną modą.

Innym ważnym przykładem literackim z XVIII wieku jest "Monachomachia" Ignacego Krasickiego, satyryczne przedstawienie życia klasztornego. Bohaterowie Krasickiego to mnisi oddający się pijaństwu i lenistwu, co jest w ostrym kontraście do ideału życia zakonnego. Autor ukazuje hipokryzję i degenerację instytucji kościelnych, co jest kolejną formą krytyki społecznej tamtego okresu.

Analizując te wzorce bohaterów literackich, można dostrzec, jak literatura XVIII wieku odzwierciedlała ówczesne konflikty społeczne i polityczne. Mimo upływu czasu, wiele z tych wzorców może być odniesionych do współczesności, choć postrzegane wartości i cechy charakterystyczne znacznie się zmieniły. Współcześni odpowiednicy tych postaci, tacy jak modna dama czy kosmopolita, również istnieją, choć ich kontekst i znaczenie mogą być różne.

Podsumowując, analiza literackich typów bohaterów z XVIII wieku pozwala lepiej zrozumieć historyczne i społeczne konteksty tamtej epoki. Pomaga także dostrzec, w jakim stopniu ówczesne wzorce mogą być aktualne w ocenie współczesnych ludzi. Pozwala to na krytyczne spojrzenie na przeszłość oraz refleksję nad tym, jakie wartości są nam bliskie dzisiaj i jakie wyzwania stoją przed współczesnym społeczeństwem.