Łączność poetyki i ujęcia tematu poezji Jana Kochanowskiego z antykiem

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 11.06.2024 o 22:19

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 11.06.2024 o 21:37

#

Jan Kochanowski to jeden z najwybitniejszych poetów polskiego renesansu, którego twórczość zdominowana jest przez wpływy antycznych poetów i filozofów. Można to zauważyć zarówno w jego poetyce, jak i w ujęciu tematów moralnych, etycznych oraz filozoficznych. Jego arcydzieła odzwierciedlają głębokie związki z dorobkiem starożytności, przejawiające się w maksymach takich jak "Nic co ludzkie, nie jest mi obce" (Terencjusz) oraz "Carpe diem" (Horacy). Celem tego wypracowania jest analiza wpływu antyku na twórczość Jana Kochanowskiego poprzez omówienie różnych utworów, w tym fraszek, pieśni oraz trenów.

Wpływ antycznych idei na twórczość Kochanowskiego

Fraszka "O doktorze Hiszpanie" jest doskonałym przykładem zastosowania motywów biesiadnych, które były również popularne w literaturze antycznej. W utworze tym, Kochanowski ukazuje scenę biesiadowania, gdzie życie jest traktowane lekko, niemalże hedonistycznie. Autor wplata w swoją narrację humor, przedstawiając sceny z życia dworskiego, w których przyjemność i beztroska zajmują ważne miejsce. Cytaty takie jak „Nie wierz gospodzie, prosi cudzemi, bądź silny sam” podkreślają epikurejskie podejście do życia.

Poeta wyraźnie nawiązuje do epikureizmu również w swoich pieśniach, na przykład w "Miło szaleć, kiedy czas po temu" oraz "Chcemy być sobie radzi". W tych utworach Kochanowski wskazuje, że przyjemność jest ważnym składnikiem ludzkiego życia, jednak nie może być ona celem samym w sobie. W pieśni "Miło szaleć, kiedy czas po temu" autor nawołuje do cieszenia się życiem, zwłaszcza gdy nadarza się ku temu okazja. Epikurejskie „carpe diem” można tu bez trudu dostrzec, a Kochanowski balance między przyjemnościami fizycznymi a duchowymi podkreślając, że "miło śpiewać, miło biesiadować, gdy na to czas okoliczny".

Filozoficzne podejście do życia, a zwłaszcza ku cnotom, jest tożsame z poglądami wielkich filozofów antycznych – Sokratesa, Platona oraz Arystotelesa. Dla Sokratesa cnota była równoważna z mądrością, dla Platona stanowiła harmonię duszy (przypisując mądrość duszy rozumnej, męstwo duszy impulsywnej oraz opanowanie duszy pożądliwej, z kolei sprawiedliwość była cnotą integrującą wszystkie pozostałe). Arystoteles widział cnotę jako złoty środek, optymalne połączenie skrajnych emocji i postaw.

Kochanowski podejmuje te zagadnienia w swoich utworach, pokazując, że cnota jest trudna do osiągnięcia, ale jest wartościowa. We fraszce "Do cnoty" poeta podkreśla, że zdobycie cnoty wymaga wysiłku i wytrwałości, ale prowadzi do wewnętrznego spełnienia. Kolejne fraszki często odnoszą się do cnót, takich jak mądrość, odwaga czy umiarkowanie, ukazując zmagania człowieka w dążeniu do tych wartości. Temat ten wyraźnie pojawia się także w pieśniach, w których Kochanowski opisuje cnotę jako najwyższą formę moralności, szczególnie w kontekście służby ojczyźnie, podkreślając platońską wizję państwa rządzonego przez filozofów.

Rola poetyki antycznej w twórczości Kochanowskiego

Horacjańskie wpływy widoczne są także w tłumaczeniach i parafrazach pieśni Horacego. Kochanowski tłumaczył wiele utworów Horacego, a, w swoich własnych dziełach nawiązywał do niego zarówno stylistycznie, jak i tematycznie. To mistrzostwo stylistyczne przejawia się w zastosowaniu przerzutni, jak również w misternym budowaniu wersów i strof. W Pieśni XXIV z Ksiąg Wtórych Kochanowski tworzy autoportret poety jako orła, co jest nawiązaniem do Horacy'ego: „Niezwykłym i nie leda piórem opatrzony / Polecę precz, poeta, ze dwojej złożony / Natury; już mnie na ziemi nic nie zezwierzę, / Żadna powietrzna strzała z chmur nie zabierze”.

Tren jako gatunek literacki

W "Trenach" Kochanowskiego widzimy głębokie inspiracje antycznymi wzorcami, zwłaszcza w strukturze i treści. Tren I przedstawia wprowadzenie do tematu i wyraża wielki żal po stracie córki. "Tren III" to szczególna ilustracja żalu, gdzie Kochanowski przedstawia swoje uczucia i ból w sposób intensywny i szczegółowy. "Tren VII" skupia się na uczuciach po stracie i wprowadza obraz „nieszczęsnego ochędóstwa”, jako symbol straty i żałoby.

W trenach środkowych Kochanowski ukazuje swoje zmagania z wartościami filozoficznymi, które wcześniej były dla niego ważne. Przechodzi kryzys wiary w stoickie zasady, które wcześniej wychwalał w swojej poezji. Dopiero w "Tren XIX" odnajduje wyzwolenie i akceptację. Wizja snu, w której jego żona ukazuje mu Urszulkę jako szczęśliwą w zaświatach, przynosi mu ukojenie. W ten sposób poeta na nowo akceptuje wartości stoickie i odzyskuje spokój ducha.

Wyznaczniki pieśni jako gatunku literackiego

Na przykład pieśń "O spustoszeniu Podola" jest napisana w kontekście antycznych wzorców patriotycznych, takich jak pieśni Tyrtajosa. Kochanowski nawołuje do przebudzenia się Polaków, apelując do ich patriotyzmu i emocji. Pieśń ta jest wyrazem troski o losy ojczyzny, co jest echo antycznej retoryki narodowej i patriotycznej.

Podsumowanie