"Zemsta" autorstwa Aleksandra Fredry - wiadomości o lekturze

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 3.07.2024 o 12:19

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 3.07.2024 o 11:43

„Nie masz nic tak złego, żeby się na dobre nie przydało. Bywa z węża dryjakiew, złe często dobremu okazyją daje” – Andrzej Maksymilian Fredro. Te słowa wprowadzają nas w świat dramatu „Zemsta” autorstwa Aleksandra Fredry. Jest to utwór, który doskonale ukazuje, jak zła sytuacja może stać się punktem wyjścia do dobra i pojednania. Powstały w 1834 roku, dramat ten jest jednym z najbardziej rozpoznawalnych dzieł polskiej literatury, pełnym humoru i głębokiej refleksji nad ludzką naturą.

Aleksander Fredro napisał „Zemstę” inspirując się autentycznym konfliktem z XVII wieku, którego świadkami byli Jan Skotnicki i Piotr Firlej. Autor odkrył dokumenty na ten temat w zamku w Odrzykoniu, co stało się bezpośrednią inspiracją do stworzenia fabuły i postaci. Ważne miejsca i rekwizyty, takie jak zamek w Odrzykoniu, mają także swoje odniesienia w jego życiu osobistym – majątek korczyński należący do jego żony Zofii stał się również tłem jego twórczości. Można również dostrzec wpływ powieści Seweryna Goszczyńskiego „Król zamczyska”, która wprowadza podobne tematy i klimaty.

Głównymi postaciami dramatu są Cześnik Maciej Raptusiewicz, Rejent Milczek, Klara, Wacław, Podstolina Anna Czepiersińska oraz Józef Papkin. Każda z tych postaci jest starannie wykreowana, aby odzwierciedlić różnorodność ludzkich charakterów i ich przywar.

Cześnik Maciej Raptusiewicz to urzędnik dworski, który zyskał przydomek „Raptus” ze względu na swój gwałtowny charakter. Jest pełen brawury i awanturniczości, a jego duma szlachecka często prowadzi go do konfliktów. Mimo to, Cześnik posiada zdolność do pojednania, co czyni go postacią bardziej złożoną. Jego spory majątkowe z Rejentem Milczkiem stanowią główną oś fabuły.

Rejent Milczek, zajmujący niższą pozycję urzędniczą, jest całkowitym przeciwieństwem Cześnika. Zamknięty w sobie, intrygant i sprytny manipulator, Rejent ma swój własny kodeks honorowy. Jego konflikty z Cześnikiem wynikają zarówno z kwestii majątkowych, jak i z kwestii szlacheckiej dumy.

Klara i Wacław to typowa para zakochanych, którzy mimo przeciwności losu starają się być razem. Wacław to młodzieniec, który zdobył doświadczenie życiowe w Warszawie, a Klara to młoda, naiwna dziewczyna z pełnymi czystymi intencjami. Ich miłość jest motorem napędowym wielu wydarzeń w dramacie.

Podstolina Anna Czepiersińska, trzykrotnie owdowiała, to postać pragmatyczna i znająca się na finansach. Jej postać wprowadza elementy komizmu i skomplikowanych intryg miłosnych.

Józef Papkin, błazen i kombinator, jest karykaturalną figurą, która dodaje humoru całemu utworowi. Biedny szlachcic, będący ulubieńcem publiczności, zawsze stara się znaleźć sposób na przetrwanie, często wykorzystując swoją gadatliwość i umiejętność manipulacji.

Dopełnieniem głównych postaci są Dyndalski oraz inne epizodyczne postacie, takie jak Michał Kafar, Maciej Miętus, pachołkowie i hajducy, które stanowią tło dla głównych wydarzeń.

Fabuła „Zemsty” jest misternie skonstruowana, a akcja rozgrywa się w czterech aktach.

W Akcie I poznajemy główne postacie i ich cele. Cześnik planuje poślubić Podstolinę, co ma zapewnić mu stabilizację materialną. Już wtedy zaczyna się zarysowywać konflikt między nim a Rejentem.

Akt II wprowadza zawiązanie akcji, dzięki incydentowi naprawy muru, co wywołuje wściekłość Cześnika. Dochodzi do bójki pod murem i porwania Wacława, co prowadzi do wyzwania Rejenta na pojedynek przez Cześnika.

Akt III jest pełen intryg. Rejent miesza plany ślubne Cześnika, a Papkin przybywa z poselstwem. Sfingowane porwanie Wacława kończy się jego obietnicą ślubną z Klarą.

Akt IV przynosi kulminację konfliktu. Pod wpływem Klarze i Wacławowi, najwięksi wrogowie spotykają się i dochodzi do pojednania. Finałowa scena jest podsumowaniem całej akcji: "Tak jest - zgoda, a Bóg wtedy rękę poda".

Każdy akt kończy się znaczącymi wydarzeniami: przepędzenie pracowników w Akcie I, wyzwanie na pojedynek w Akcie II oraz wycofanie planów małżeńskich w Akcie III. Te punkty zwrotne w akcji pomagają w utrzymaniu dynamiki i napięcia całej fabuły.

Komizm w „Zemście” jest jednym z najważniejszych elementów, które czynią ten utwór tak wyjątkowym. Fredro wykorzystuje kilka rodzajów komizmu, aby uchwycić ludzkie słabości i przywary w sposób zarówno krytyczny, jak i humorystyczny.

Komizm sytuacyjny jest widoczny w niespodziewanych zwrotach akcji, jak w przypadku sceny bójki pod murem czy porwania Wacława. Komizm słowny przejawia się w błyskotliwych dialogach, pełnych przysłów i zabawnych wyrażeń. Komizm postaci, szczególnie widoczny w postaci Papkina, karykaturalnie przedstawia ludzkie słabości, takie jak tchórzostwo i skłonność do przechwałek.

Język i styl „Zemsty” to również istotne elementy, które wpływają na odbiór utworu. Fredro używa różnych konwencji, takich jak pantomima i notatki reżyserskie, aby nadać dziełu dynamikę i teatralność. Styl biesiady dworskiej jest widoczny w języku Cześnika i Rejenta, którzy posługują się archaicznymi wyrażeniami i hiperbolizowaną mową. Prostota i potoczność charakteryzują język Cześnika i Dyndalskiego, podczas gdy przesadzony język dworsko-klasyczny Papkina dodaje komizmu. Współczesne dla Fredry, języki postaci Klary, Wacława i Podstoliny, wprowadzają dodatkowy kontrast i urozmaicenie.

Tło historyczno-kulturowe jest nieodzowną częścią „Zemsty”. Fredro przedstawia życie na przełomie XVIII i XIX wieku, utrwalając tradycje staropolskie i folklor. Fabuła i postacie odzwierciedlają codzienne życie szlachty, z ich zwyczajami i mentalnością, podkreślając tym samym znaczenie społeczno-kulturowego kontekstu dramatu.

Humor i humanizm w „Zemście” są kluczowymi aspektami tego utworu. Fredro, podobnie jak Mickiewicz w „Panu Tadeuszu”, tworzy dzieło pełne życzliwości wobec swoich postaci i ich szlacheckiego świata. Komizm nie jest tutaj złośliwy ani prześmiewczy, lecz pełen ciepła i zrozumienia dla ludzkiej natury. Końcowe przesłanie o zgodzie i pojednaniu jest uniwersalne i ponadczasowe.

Podsumowując, „Zemsta” to ponadczasowy dramat, który ukazuje ludzkie przywary i cnoty w sposób humorystyczny i pełen życzliwości. Fredro, opierając się na autentycznych zdarzeniach, stworzył dzieło, które wnikliwie bada mechanizmy konfliktu i pojednania. Postacie są bogato zarysowane i pełne symboliki, a język i styl utworu dodają mu dynamiki i teatralności. Pomimo upływu lat, „Zemsta” pozostaje jednym z najważniejszych tekstów w kanonie polskiej literatury, symbolizującym mądrość, humor i humanizm autora.