„Stara baśń” Józefa Ignacego Kraszewskiego - wiadomości o lekturze

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 4.07.2024 o 15:31

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 4.07.2024 o 15:16

Józef Ignacy Kraszewski to postać, której życiorys i twórczość stanowią na panteonie polskiej literatury fundament o ogromnym znaczeniu. Kraszewski był nie tylko powieściopisarzem, ale także poetą, krytykiem literackim i publicystą. Pochodził z szlacheckiej rodziny pieczętującej się herbem Jastrzębiec. Jego rodzice, Jan i Zofia z Malskich, mieszkali na Grodzieńszczyźnie, w niewielkiej wsi Dołhe koło Prużan.

Józef Ignacy Kraszewski urodził się 28 lipca 1812 roku. Wczesne lata swojego życia spędził na edukacji w licznych szkołach. Szkolił się w Białej Podlaskiej, Lublinie i Świłoczy. Bogate doświadczenia młodzieńcze ukształtowały jego wszechstronność intelektualną. Po śmierci dziadka w 1829 roku, trafił pod opiekę ciotki Zofii w Wilnie. Studia na Uniwersytecie Wileńskim rozpoczął na Wydziale Lekarskim, ale szybko przerzucił się na literaturę. Jego młodzieńcze zaangażowanie w politykę i przygotowania do powstania listopadowego zaowocowały aresztowaniem w 1830 roku i więzieniem aż do 1832 roku. Od tego czasu Kraszewski żył głównie w Wilnie, gdzie musiał przebywać przymusowo.

W Wilnie Kraszewski podjął szeroko zakrojoną działalność literacką i publicystyczną. Jednym z jego najważniejszych osiągnięć było napisanie czterotomowej historii miasta Wilna, która ukazała się w latach 1840-1842. Prócz tego Kraszewski publikował liczne artykuły publicystyczne i opowiadania w czasopiśmie naukowym „Athenaeum”. Jego działalność w Wilnie zaowocowała nie tylko głębokim zrozumieniem historii i kultury tego miasta, ale także wzrostem jego znaczenia jako intelektualisty.

Kraszewski nie stronił od pracy redaktorskiej. W 1859 roku przeniósł się do Warszawy, gdzie został redaktorem „Gazety Polskiej”. Jego praca w tej roli trwała do roku 1862. Krótko po tym, w 1865 roku, pracował jako redaktor pisma „Hasło” we Lwowie. Działalność Kraszewskiego wykraczała jednak daleko poza granice Polski. Po powstaniu styczniowym w 1863 roku, Kraszewski wyemigrował do Drezna, gdzie zaangażował się w pomoc powstańcom i kontynuował działalność publicystyczną pod pseudonimem Bogdan Bolesławita.

Twórczość literacka naszego autora była niezwykle bogata i różnorodna. Znany jest zarówno z poezji, prozy, jak i dramatów. Jego dorobek literacki obejmuje ponad 220 powieści, których objętość zbliża się do 500 tomów. Kraszewski tworzył w różnych gatunkach literackich, od romantycznych grotesek jak „Kotlety” (1830), przez utwory sentymentalne jak „Poeta i świat” (1839), po powieści obyczajowe jak „Ulana” (1843) i powieści polityczne jak „Dziecię Starego Miasta” (1863). Jego największym dziełem jest cykl powieściowy, obejmujący 29 powieści w 78 tomach, dokumentujący historię Polski od czasów najdawniejszych do najbliższej współczesności autora.

Szczególnym osiągnięciem Kraszewskiego jest jego cykl powieści historycznych, rozpoczęty „Starą baśnią” z 1876 roku, a zakończony „Saskimi ostatkami” w 1889 roku. „Stara baśń” to wyjątkowa powieść, której analiza dostarcza czytelnikom wiedzy historycznej i etnograficznej na temat czasów powstawania państwa polskiego.

Powstanie „Starej baśni” jest ściśle związane z badaniami nad historią Słowian i inspiracjami twórczością ludową. Kraszewski czerpał pełnymi garściami z literatury ludowej oraz wiedzy historycznej, którą zbierał przez lata. Sama koncepcja powieści wykształciła się w jego umyśle już od czasów wołyńskich, dużo wcześniej niż doszło do jej napisania i publikacji.

Konstrukcja powieści jest niezwykle interesująca i złożona. Kraszewski w sposób barwny i plastyczny przedstawił proces kształtowania się państwa polskiego, legenda Piasta oraz słowiański opór wobec germańskiej ekspansji. Jego narracja jest przeplatana dialogami, opisami oraz dramatycznymi scenami, co sprawia, że lektura jest żywa i wciągająca. Dużą rolę odgrywają tu opisy obyczajów, języka, a także archaizmy gramatyczne i słownictwo, które dodają autentyczności przedstawionemu światu.

Bohaterowie „Starej baśni” są postaciami zróżnicowanymi i plastycznymi. W powieści znajdziemy zarówno postaci historyczne, takie jak Piast, jak i fikcyjne, takie jak Wisz, Myszko, Dobek, czy Doman. Ważną rolę odgrywają także kobiece postaci, takie jak Dziwa czy wiedźma Jaruha. Kraszewski w sposób mistrzowski dzieli bohaterów na postaci pozytywne i antagonistów, co nadaje powieści dramaturgii i głębi psychologicznej.

Wątki i motywy w „Starej baśni” są liczne i różnorodne. Głównym wątkiem jest życie społeczeństwa Polan oraz walka o władzę. Wśród wątków pobocznych wyróżnia się historia miłości Domana do Dziwy, która nie jest pozbawiona elementów baśniowych, takich jak przepowiednie czy wróżby. Powieść łączy więc elementy historyczne z magicznymi, co nadaje jej wyjątkowego charakteru.

„Stara baśń” cieszyła się dużą popularnością, co widać po licznych wydaniach. Do 1975 roku książka doczekała się aż pięćdziesięciu ośmiu wydań. Pierwsze wydanie ukazało się w 1876 roku. W 1879 roku pojawiło się albumowe wydanie z rycinami Andriollego, które dodało powieści jeszcze większej wartości artystycznej. Książka była wydawana przez różnych wydawców, w tym przez Bibliotekę Narodową oraz w wydaniach emigracyjnych.

Znaczenie literackie „Starej baśni” jest ogromne. Powieść dokumentuje historię Polan, ale także bogactwo słowiańskich obyczajów. Kraszewski w sposób mistrzowski łączy elementy romantyzmu, historycyzmu i groteski, tworząc dzieło, które do dzisiaj cieszy się uznaniem wśród czytelników i krytyków literackich.

„Stara baśń” jest więc nie tylko dokumentacją historyczno-etnograficzną, ale także dziełem o wysokiej wartości literackiej. Konstrukcja językowa, archaizmy oraz plastyczność postaci do dzisiaj fascynują i inspirują zarówno czytelników, jak i badaczy literatury. To niezaprzeczalny wkład Józefa Ignacego Kraszewskiego w rozwój polskiej literatury historycznej, który pozostawia ślad do dnia dzisiejszego i kontynuacja jego dziedzictwa jest niezmiernie ważna dla literatury narodowej.

Dziedzictwo Józefa Ignacego Kraszewskiego, zwłaszcza jego „Stara baśń”, sprawia, że jest on jednym z najważniejszych pisarzy w historii Polski. Jego prace, pełne wartości historycznych, literackich i kulturowych, wciąż mają ogromne znaczenie dla naszego rozumienia przeszłości i tożsamości narodowej. Jako autor, Kraszewski pokazał, że literatura może być nie tylko formą rozrywki, ale także narzędziem edukacji i zachowania dziedzictwa narodowego.