Biblia i antyk, jako źródło kultury europejskiej.

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 7.07.2024 o 6:43

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 7.07.2024 o 5:53

Biblia i antyk jako źródło kultury europejskiej

#

Kultura europejska, taka jaką znamy dzisiaj, w dużej mierze czerpie swoje korzenie z dwóch niezrównanych źródeł: antyku i Biblii. Te dwa fundamenty ukształtowały nie tylko artystyczne czy literackie wyobrażenie Europy, ale również jej system wartości, filozofię, moralność i duchowe spojrzenie na świat. Biblia, jako święta księga chrześcijaństwa, przyniosła ze sobą nie tylko religijne zasady, lecz także bogaty zbiór opowieści, które inspirowały artystów, pisarzy i filozofów przez wieki. Z kolei antyk, ze swoim bogactwem mitów, epopej, dramatów, naukami filozoficznych i innowacjami w sztuce, dostarczył niezliczonych motywów i archetypów, które do dziś są elementem europejskiej kultury. W tym wypracowaniu przyjrzymy się dokładnie, jakie inspiracje antyczne i biblijne można znaleźć w literaturze, sztuce, muzyce i filozofii, oraz jakie zwroty i symbole pochodzące z tych źródeł są używane w codziennym języku.

---

I. Inspiracje antyczne

Inspiracje literackie

Prometeusz z mitologii greckiej, który wykradł bogom ogień, by podarować go ludziom, jest przykładem archetypu buntownika i altruisty. W polskiej literaturze możemy wrócić do postaci Konrada z III części "Dziadów" Adama Mickiewicza, który jako samotny buntownik pragnie wyzwolić naród, w duchu prometejskiego poświęcenia. Podobne echa prometejskiego mitu odnajdujemy w postaci Doktora Judyma z "Ludzi bezdomnych" Stefana Żeromskiego, niezrozumianego przez otoczenie lekarza, który poświęca swe życie dla służby najbiedniejszym.

Motyw nieszczęśliwej miłości, prowadzącej do nieszczęść, jest wszechobecny w literaturze od czasów starożytnych. Przykładem może być opowieść o Parysie i Helenie, której kulminacją jest wybuch wojny trojańskiej. W literaturze polskiej, ten motyw jest widoczny w tragicznej miłości Justyny Bogutówny i Zenona Ziembiewicza w "Granicy" Zofii Nałkowskiej, ich toksyczny związek prowadzi do nieuchronnej tragedii.

Wędrówka, jako symbol poszukiwań i prób, jest motywem powszechnym w dziełach antycznych. Historia Odyseusza z "Odysei" Homera to długa podróż do ojczyzny i spotkań z różnymi losami, stanowiąca synonim ludzkich wysiłków i doświadczeń. Podobnie, Dante w "Boskiej Komedii" ukazuje wędrówkę przez Piekło, Czyściec i Raj, które symbolizują duchowe zmagania i pragnienie poznania prawdy. W literaturze polskiej podobny motyw odnajdujemy w przygodach Mikołaja Doświadczyńskiego, bohatera powieści "Mikołaja Doświadczyńskiego przypadki" Ignacego Krasickiego, który podróżuje w poszukiwaniu wiedzy o świecie i samym sobie.

Motyw Dedala i Ikara jest unikalnym połączeniem symboliki wynalazczości, ryzyka i buntu. Historia lotu z Krety i upadku Ikara jest metaforą ludzkich dążeń i nieuchronnych ograniczeń. Dedal jako wynalazca i Ikar jako młodzieńczy buntownik są inspiracją w sztuce, jak na obrazie Petera Bruegela "Upadek Ikara". Również w literaturze polskiej można znaleźć echo tej legendy w wierszu Ernesta Brylla "Wciąż o Ikarach głoszą", który analizuje ludzką ambicję i jej konsekwencje.

Inspiracje filozoficzne

---

II. Inspiracje biblijne

Inspiracje w sztuce

Freski takie jak "Ostatnia Wieczerza" Leonarda da Vinci czy "Sąd Ostateczny" Michała Anioła w Kaplicy Sykstyńskiej są wybitnymi przykładami sztuki, która przemyca biblijne treści. Da Vinci, w "Ostatniej Wieczerzy", ukazał moment ustanowienia Eucharystii przez Jezusa, pełen dramatyzmu i emocji. Michał Anioł w swoim monumentalnym fresku oddaje wizję końca świata i sądu ostatecznego, co jest potężnym przesłaniem ostatecznego rozliczenia z życia.

Również Ołtarz Wita Stwosza w kościele Mariackim w Krakowie, ilustrujący sceny ewangeliczne, jest jednym z najwspanialszych europejskich dzieł sztuki religijnej, nadającym głębokie, duchowe znaczenia rzeźbie.

Inspiracje w muzyce

Kluczowym kompozytorem był Jan Sebastian Bach, który ukończył "Pasję według św. Mateusza" i "Pasję według św. Jana", tworząc dzieła niezwykle oddziałujące poprzez swoją emocjonalną głębię. Karol Szymanowski w "Stabat Mater" również skierował swoją muzykę ku biblijnym tekstom, oddając tragizm Matki Boskiej stojącej pod krzyżem. Krzysztof Penderecki, poprzez "Pasję według św. Łukasza" czy "Dies irae", nadał nowoczesne brzmienie klasycznym tematym biblijnym, ukazując je w kontekście współczesnych doświadczeń i traum.

Inspiracje literackie

Dzieła literackie, takie jak "Żale Matki Boskiej pod krzyżem", "Kazania" Piotra Skargi, czy "Krótkość żywota" Daniela Naborowskiego wzbogacały religijną literaturę. Kolędy Franciszka Karpińskiego oraz "Księgi narodu i pielgrzymstwa polskiego" Adama Mickiewicza to przykłady literackich prób ukazania duchowych dylematów oraz zintegracji narodowych i religijnych motywów.

Inspiracje filmowe

Znaczenie zwrotów pochodzenia biblijnego

- Manna z nieba – cudowny dar. - Miska soczewicy – oddać coś cennego za bezcen. - Sodoma i Gomora – miejsce niemoralne.

---

III. Zwroty i wyrażenia pochodzenia mitologicznego

- Koń trojański – podstępny dar. - Paniczny strach – paraliżujące przerażenie. - Syzyfowa praca – bezcelowa praca. - Puszka Pandory – źródło nieszczęść. - Stajnia Augiasza – miejsce zaniedbane.

---

IV. Pierwowzory ludzkich zachowań i symbole biblijne

Pierwowzory ludzkich zachowań:

- Ikar – buntownik ryzykujący wszystko. - Prometeusz – poświęcenie dla dobra ludzkości. - Piękna Helena – przyczyna konfliktów międzyludzkich.

Symbole biblijne:

- Alfa i Omega: - Symbol Boga, oznaczający początek i koniec wszystkiego. - Niewiasta obleczona w słońce: - Symbol Matki Boskiej oraz walki Szatana z Kościołem. - Czterej jeźdźcy Apokalipsy: - Biały koń: zwycięstwo Ewangelii. - Ognisty koń: wojna. - Czarny koń: głód. - Trupio blady koń: śmierć. - Symbolika liczb: - Numer 7: liczba tajemnic, siedem pieczęci. - Numer 4: cztery strony świata, cztery pory roku.

---

Zakończenie