Wywiad narracyjny według Schutzego – rodzaje

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 5.02.2026 o 14:31

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 2.02.2026 o 8:53

Narracyjny wywiad biograficzny, którego twórcą jest niemiecki socjolog i metodolog biograficzny-narracyjny Fritz Schütze, stał się jednym z najważniejszych narzędzi badawczych w socjologii, szczególnie w badaniach jakościowych. Wywiad narracyjny wyróżnia się swoją zdolnością do zgłębiania doświadczeń, przeżyć i historii jednostek z ich perspektywy, co pozwala na uchwycenie głębokich, osobistych narracji i ich kontekstu społeczno-historycznego.

Fritz Schütze, rozwijając swoją koncepcję wywiadu narracyjnego, włożył duży wysiłek w klasyfikację różnych rodzajów narracji biograficznych. Jego teoretyczne zaplecze opiera się na interakcji strukturalistycznej i podejściu fenomenologicznym. Schütze zwrócił szczególną uwagę na to, jak pełniąc rolę narratora, jednostki tworzą „biograficzne opowieści życia”, które odnajdują swoje miejsce zarówno w subiektywnym doświadczeniu, jak i w obiektywnym układzie społecznym.

Jednym z podstawowych rodzajów wywiadów narracyjnych według Schutzego jest narracja rozgałęziona. Jest to najbardziej naturalna forma wywiadu, gdzie osoba opowiada swoją historię życia bez większych ingerencji czy kierowania rozmową przez badacza. Na tym etapie badacz wprowadza jedynie ogólny temat, który ma na celu zachęcenie do swobodnej wypowiedzi, na przykład: "Proszę opowiedzieć mi, jak to było dorastać w Polsce w latach 80-tych". Narrator w narracji rozgałęzionej samodzielnie decyduje, które wątki i zdarzenia są dla niego najważniejsze i jak je przedstawić.

Kolejnym rodzajem jest narracja rekonstrukcyjna. W przypadku tego typu wywiadu badacz kieruje rozmowę w taki sposób, aby narrator skupiał się na rekonstrukcji konkretnych doświadczeń czy wydarzeń. Przykładem może być prośba: "Proszę dokładnie opisać, jak wyglądał dzień, w którym dowiedział się Pan o wynikach matur". Narracja rekonstrukcyjna jest często bardziej szczegółowa i precyzyjna, co pozwala na uchwycenie bardziej złożonych aspektów doświadczeń badanej osoby.

Narracja konceptualizująca jest trzecim rodzajem narracyjnego wywiadu według Schutzego. W tym przypadku narrator nie koncentruje się wyłącznie na opisie zdarzeń, lecz na interpretacji i refleksji nad nimi. Na przykład, badacz może zapytać: "Jakie wnioski wyciągnął Pan z trudnych doświadczeń lat 80-tych?". Narracja konceptualizująca pozwala na zrozumienie myślowych procesów narratora, jego przemyśleń oraz wypracowanych wniosków na podstawie przeszłych doświadczeń.

Ostatnim, czwartym rodzajem narracji, jest narracja porównawcza. Ten rodzaj wywiadu koncentruje się na prośbie badacza o porównanie określonych doświadczeń w różnych kontekstach. Może to dotyczyć, na przykład, porównania życia w Polsce przed i po transformacji ustrojowej: "Jakie zasadnicze różnice zauważył Pan w swoim życiu po 1989 roku w porównaniu do wcześniejszych lat?". Narracja porównawcza pozwala na ukazanie dynamiki zmian i ich wpływu na jednostkowe życie.

W każdym z tych rodzajów narracji rola badacza pozostaje kluczowa. Fritz Schütze podkreślał, że badacz powinien kierować się maksymalnym zaangażowaniem i empatią, jednak przy jednoczesnym zachowaniu neutralności i nieingerencji w narrację. Celem jest uzyskanie jak najbardziej autentycznej i bliskiej rzeczywistości relacji, która wydobywa osobiste doświadczenia narratora w nienaruszonej formie.

Warto dodać, że Schütze również kładł nacisk na analizę narracji, która wymaga złożonego podejścia. Analiza obejmuje zarówno analizę formy, jak i treści narracji, co oznacza, że badacz nie tylko skupia się na tym, co zostało powiedziane, ale również jak i dlaczego w takim a nie innym kształcie. Na przykład formuła narracyjnych segmentów biograficznych obejmuje: - opisy sytuacyjne, będące precyzyjnymi relacjami opisu pewnego zdarzenia z życia; - argumentacje, gdzie narrator prezentuje swoje refleksje i opinie na temat minionych wydarzeń; - wyjaśnienia opowieści, gdy narrator odpowiada na ewentualne pytania czy wątpliwości badacza, a także - dygresje narracyjne, które stanowią odstępstwa od głównej osi narracji.

Narracyjny wywiad biograficzny według Fritz Schutzego przedstawia fascynujące podejście do badania życia i doświadczeń ludzi, uwzględniając zniuansowane i wielowymiarowe opowieści. Dzięki zastosowaniu różnych rodzajów narracji i ich umiejętnej analizie, badacze mogą zgłębić ludzkie biografie w ich pełnym kontekście, zyskać zrozumienie dla złożoności ludzkiej egzystencji oraz dynamiki społecznych zmian.